Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2022/1824 K.2023/713

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen alacak davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

31.03.2014 tarihli teklif ve sipariş sözleşmesi ile davalı tesisine “Biodizel Arıtma ve Yağ Üretim Tesisi” kurulum işini 604.000,00 USD + KDV bedelle yapmayı üstlendiğini, ayrıca davalının tesisine sözleşme dışında işler de yaptığını, Gebze Sulh Hukuk Mahkemesinin 2014/109 D. iş sayılı tespit dosyasında alınan bilirkişi raporunda tesisin sözleşmeye uygun kapasitede çalıştığının ve ayrıca sözleşme dışında 504.592,88 TL’lik iş yaptığının tespit edildiğini, davalı tarafından sözleşme kapsamında yapılan işler karşılığında 50.000,00 USD,

sözleşme dışı yapılan işler karşılığında ise 200.000,00 TL ödeme yapıldığını belirterek şimdilik sözleşme kapsamında yapılan işler karşılığı ödenmeyen 555.000,00 USD’nin, sözleşme dışı işler kapsamında ise 250.000,00 TL’nin tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; taraflar arasında kurulmuş bir sözleşme olmadığını, kurulan tesisin istenilen kapasitede çalışmadığını, bunun için davacıdan ihtarla tesisin sökülmesini talep ettiğini, davacıya fazla ödeme yapıldığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 12.04.2018 gün ve 2016/809 Esas, 2018/335 Karar sayılı kararı ile taraflar arasında sözleşme ilişkisinin kurulduğu, kurulan tesisin istenilen kapasitede üretim sağladığından bahisle taleple bağlı kalınarak davanın kabulü ile 555.000 Dolar bakiye iş bedeli ile sözleşme dışı işlerden dolayı da 250.000 TL'nin tahsiline karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1-İlk derece mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur. 2-Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesinin 26.06.2019 gün ve 2018/3834 Esas, 2019/3012 Karar sayılı ilamında temyiz isteminin reddiyle hükmün onanmasına karar verilmiştir. 3-Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesinin ilamına karşı süresi içinde davalı vekili karar düzeltme isteminde bulunmuştur.

4-Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesinin 04.06.2020 tarih, 2019/3692 Esas, 2020/1306 Karar sayılı ilamında, "Davacının imzaladığı 31.03.2014 tarihli “Taahhütname” ile davalının işyerinde kurulumunu yapacağı tesiste üretilecek olan malzemelerin uluslararası ve TSE standartlarına uygun olacağı taahhüdünde bulunduğu, gerek davadan önce alınan tespit raporunda gerek yargılama aşamasında alınan bilirkişi raporunda, üretilen malzemenin bu standartlara uygun olup olmadığının anlaşılması için laboratuvarda analiz yapılması gerektiğinden bahsedilmiş ise de; mahkemece bu incelemenin yaptırılmadığı, bu haliyle incelemenin eksik olduğu,

bu hususun ise bu kez yapılan inceleme sonucu anlaşıldığı" belirtildikten sonra, mahkemece yapılacak işin " davacı tarafından davalının işyerinde kurulumu yapılan tesiste üretilen malzemenin 31.03.2014 tarihli “Taahhütname” de belirtildiği şekilde uluslararası ve TSE standartlarına uygun olup olmadığı konusunda laboratuvar incelemesi yaptırılıp davalı tarafın ayıplı ifa iddiasının değerlendirilmesi,

ayrıca yargılama aşamasında alınan bilirkişi raporunun da dayandığı tespit raporunda sözleşme dışı işler bedeli olarak bulunan 427.621,08 TL’ye ayrıca KDV eklenmeyip davalının yaptığı 200.000,00 TL ödeme düşülerek 227.621,08 TL’ye hükmedilmesinden ibaret olduğu" açıklanmış, kararın belirtilen nedenlerle bozulması gerekirken onandığı anlaşıldığından dairenin 2018/3834 Esas, 2019/3012 karar sayılı 26.06.2019 tarihli onama ilamının kaldırılamasına, kararın davalı yararına bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk derece mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında, "Davanın kısmen kabulüne, 555.000,00 USD alacağın temerrüt tarihi olan 20/08/2014 tarihinden itibaren Devlet bankalarının USD cinsinden açılmış 1 yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanarak fiili ödeme tarihindeki Türk Lirası karşılığının davalıdan tahsil edilerek davacıya ödenmesine, 227.621,08 TL alacağın temerrüt tarihi olan 20/08/2014 tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıdan tahsil edilerek davacıya ödenmesine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde, ilk derece mahkemesince yapılan yargılamada hukuki dinlenilme hakkının ihlal edildiğini, mahkemece atanan bilirkişi heyetinde yer alan kimya mühendisinin biyodizel konusunda uzman bir bilirkişi olmadığını, mahkemenin uzman görüşlerini dikkate almayarak yanlı bilirkişi raporunu benimsediğini, mahkemenin bilirkişilere doğrudan soru yöneltme hakkını tanımayarak usule aykırı karar verdiğini, akredite kurumun analiz sonuçlarına göre ürünün Türkiye standartlarına uygun olmadığının açık ve net bulunduğunu,

gerek Avrupa standartları ve gerekse Türk standartlarına göre bir biyodizel örneğinin standart olabilmesi için 26 parametrenin sınır değerlerini sağlaması gerektiğini, taraflar arasında davacı tarafın tek taraflı fiyat teklifi ve taahhütnamesine istinaden şarta bağlı bir hukuki ilişki kurulduğunu, taraflar arasındaki ilişki şarta bağlı olduğundan bu şartın gerçekleşmemesi sebebiyle davacı tarafın herhangi bir ücret talep etme hakkı bulunmadığını, şarta bağlı bir hukuki ilişkinin hüküm ifade edebilmesinin ancak öngörülen şartların gerçekleşmesine bağlı olduğunu,

dosya kapsamında yapılan yargılamada şarta bağlı ilişkinin varlığı gözardı edilerek dava konusu somut olayda öngörülen şartların gerçekleşip gerçekleşmediğine dair hiçbir inceleme yapılmaksızın hatalı ve eksik değerlendirme ile hüküm kurulduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanmış olup, bakiye iş bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 470 ve devamı maddeleri, 6100 sayılı HMK m.293,1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 427. ve devamı maddeleri

3. Değerlendirme

1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere mahkemece uyulan bozma kararı gereğince inceleme yapılarak hüküm verilmiş olmasına ve bozmanın şümulü dışında kalarak kesinleşen cihetlere ait temyiz itirazlarının incelenmesinin artık mümkün olmamasına göre davalı vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2.Mahkemece hükmüne uyulan (kapatılan) Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 04.06.2020 tarihli bozma ilamında davacı tarafından davalının iş yerinde kurulumu yapılan tesiste üretilen malzemenin 31.03.2014 tarihli "Taahhütnamede" belirtildiği şekilde uluslararası ve TSE standartlarına uygun olup olmadığı konusunda labaratuvar incelemesi yaptırılması ve davalı tarafın ayıplı ifa iddiasının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiş olup, mahkemece labaratuvar incelemesi yaptırılmış, analiz raporları dosyaya sunulmuş, hükme esas alınan 01.10.2021 tarihli bilirkişi raporunda, analiz raporundaki veriler bilirkişilerce değerlendirilerek,

"davacı tarafından davalı işletme sahasında kurulmuş olan tesiste TS EN 14210 standartlarını sağlayacak şekilde biyodizel üretimi yapılabildiği" tespitine yer verilmiştir.

3.Davalı vekili bilirkişi raporuna esaslı ve teknik nitelikli itirazlarda bulunmuş, analiz sonucuna göre biyodizel numunesinin TS EN 14214:2012+A2:2019 standardını sağlamadığını, bilirkişi raporunda dava konusu makineden çıkan numunenin sadece TSE standartlarına uygun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekirken, aykırı sonuçlu bir analizin uygun olduğu kanatinin bildirildiğini ileri sürmüştür. Davalı vekili bilirkişi raporuna yaptığı itirazlarına 6100 sayılı HMK'nın 293. maddesi gereğince makine yüksek mühendisi Prof. Dr. ... ... ve İTÜ Kimya Mühendisliği bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. ... ...'den alınan uzman görüşlerini dayanak olarak eklemiştir.

4.Bilindiği üzere 6100 sayılı HMK'nın 293. maddesinde düzenlenen uzman görüşü, tarafların uyuşmazlığın aydınlanabilmesi, anlaşılabilmesi ve iddia ve savunmaların ispatı için kendisinin belirlediği özel ve teknik bilirkişiden bir konuda bilgi alması olarak düzenlenmiş olup, uygulamada özel bilirkişi adı da verilmektedir.

Taraflar kendi menfaatlerini koruyabilmek ve alınan bilirkişi raporundan tatmin olmamaları halinde olayın tam olarak aydınlanmasını sağlamak ve doğru ve adil kararın verilmesi için uzman görüşü alıp mahkemeye ibraz edebilecektir. Mahkeme özellikle özel ve teknik bilgiyi gerektiren konularda, tarafın sunduğu uzman görüşünün dava konusuyla ilgili olması halinde mutlaka dikkate almak ve değerlendirmek zorundadır.

Bu anlamda alınan bilirkişi raporunda, taraflardan biri, uzman görüşüne dayanmak suretiyle itiraz etmiş, bu itirazlar mahkeme tarafından hiç değerlendirmeye alınmamış ve itirazlar gerekçeli bir şekilde karşılanmamış ise uzman görüşüne dayanan tarafın 6100 sayılı HMK'nın 27., Anayasanın 36. ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukuki dinlenme hakkı ihlal edilmiş olabilecektir.

5. Dosyaya ibraz edilen uzman görüşlerinde bilirkişi raporuyla tespit edilen görüşlerin aksine tespit ve görüşler ileri sürülmüş olup, uzman görüşlerinde ayrıntılı teknik açıklama ve gerekçelere yer verilerek akredite labaratuvarda analizi yapılan ve sonuçları analiz raporunda açıklanan biyodizel numunesinin TS EN 14214:2012+A2:2019 standardını sağlamadığı açıklanmıştır. Bu haliyle bilirkişi raporu ile uzman görüşleri ciddi şekilde çelişkiler içermektedir. Alınan bilirkişi raporu ile uzman görüşü arasındaki çelişkinin giderilmesi amacıyla dosyanın yeni bilirkişi heyetine tevdi edilmesi yerine esaslı ve teknik yönden itiraza uğrayan rapora dayanılarak uzman görüşleri kararda gerekçeli olarak değerlendirilip tartışılmadan karar verilmiş olması doğru olmamıştır.

6. O halde, mahkemece yapılması gereken iş, maddi gerçeğin ortaya çıkması için 6100 sayılı HMK'nın 266 ve devamı maddeleri ile 281/3 maddesi hükümlerine uygun olarak yeniden oluşturulacak konusunda uzman bilirkişi kurulundan dosya kapsamında mevcut delillere, iddia ve savunmaya göre taraflar ve özellikle davalının bilirkişi raporuna yönelik uzman görüşlerine dayalı teknik ve ayrıntılı itirazları değerlendirilip karşılanmak suretiyle gerekçeli ve denetime elverişli rapor alınmasından, alınacak rapora itiraz edilmesi halinde ek rapor alınmasından ve bozma ilamında belirtilen hususlarda dikkate alınarak oluşacak kanaate göre hüküm kurmaktan ibaret olmalıdır.

7.Açıklanan hususlar dikkate alınmadan eksik inceleme ile davanın kabulü doğru olmamış, kararın bozulması gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1.Yukarıda 1 numaralı paragrafta açıklanan nedenlerle davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine, 2.Yukarıda 2,3,4,5 ve 6. paragraflarda açıklanan nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün davalı yararına BOZULMASINA,

Peşin alınan harcın istek halinde davalıya iadesine,

Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,