Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2023/4103 K.2023/4102

Dava, taraflar arasında imzalanan 07.10.2015 tarihli Hava Kuvvetleri Komutanlığı bağlısı 14 birlikte kurulu güvenlik kamera sistemi periyodik bakım ve onarım hizmet alımı sözleşmesinin idarenin kusurlu eylem ve işlemleri sebebiyle mahkemece feshi, teminat mektubunun davacıya aynen iadesi olmadığı taktirde teminat mektubunun bedeli ile birlikte uğranılacak zararın tazmini, sözleşme kapsamında yıldırım düşmesi, terör ve kullanıcı hataları ile haksız cezalar sebebiyle kesinti yapılarak ödenmeyen tutar ile sözleşme dışı imalatlara yönelik iş bedeli alacaklarının tahsili istemlerine ilişkindir.

Yerel mahkemece, taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin yıldırım düşmesi sonucu araçların ve teknik cihazların arızalanması ile bölgedeki terör olaylarından dolayı sekteye uğradığı, yıldırım düşmesi ile terörün mücbir sebep olduğu, sözleşmede mücbir sebeple işin sekteye uğraması durumunda ceza uygulanmayacağının kararlaştırıldığı,

ıslahla artırılan tutarlara göre davacının ödenmeyen hak ediş alacağının 118.715,58 TL, teminat mektubu bedelinin 49.140,00 TL, teminat güncellemesi nedeniyle tahsil edilen 3.941,04 TL ile 945,95 TL damga vergisi olmak üzere toplam 172.742,57 TL talepte haklı olduğu gerekçesiyle davanın kabulü ile taraflar arasındaki 07/10/2015 tarihli HK15-A8-007 sözleşme numaralı ihalenin feshinin tespiti ile 11.000,00 TL'nin dava tarihinden, 161.742,58 TL'nin ıslah tarihi olan 15/10/2019 tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

Yerel mahkeme kararının davalı iş sahibi vekilince istinaf edilmesi üzerine Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, başvurunun kabulü ile yerel mahkeme hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne, 83.580,72 TL alacağın; 5.000,00 TL'sinin dava tarihi olan 25/11/2016 tarihinden, 78.580,72 TL'sinin ıslah tarihi olan 15/10/2019 tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar vermiş, karar taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Kararın taraf vekillerince temyizi üzerine Dairemizin 2023/3268 Esas, 2023/3026 Karar sayılı ve 27/09/2023 günlü ilamı ile taraf vekillerinin temyiz dilekçesinin miktardan reddine karar verilmiştir.

Davacı yüklenici vekili, 25/10/2023 tarihli dilekçesi ile sözleşmenin feshi/feshin tespiti isteminde bulunulduğundan kesinlikten söz edilemeyeceği, temyiz incelemesi yapılması gerektiği gerekçesiyle maddi hatanın düzeltilmesi talebinde bulunmuştur.

Bir davada, mahkemenin veya tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine (diğeri aleyhine) doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakka, usule ilişkin kazanılmış hak denir. Usuli kazanılmış hak kavramı usul hukukunun temel prensiplerinden olup, gerek HUMK, gerekse HMK’da bu yönde bir düzenleme bulunmamakla birlikte gerek doktrinde gerekse uygulamada kabul edilmiş ve uygulanagelmiştir. Ancak usuli kazanılmış hak ilkesinin de istisnaları bulunmaktadır.

Geriye etkili kanun değişikliği, görev kuralına aykırılık, sonradan ortaya çıkan içtihadı birleştirme kararı, hak düşürücü süre, kamu düzeni gibi hususlar kazanılmış hak kuralının istisnalarındandır.

Diğer bir istisna da Yargıtay’ın kararı her türlü yorumun, hukuki değerlendirme veya delil takdiri dışında, açıkça ve tartışmasız şekilde başka bir şekilde yorumlanamayacak açıklıkta maddi hataya dayalı ise ve onunla sıkı sıkıya bağlı olduğu halde usulî kazanılmış hak ilkesi uygulanmayacaktır.

Usuli müktesep hakka ilişkin bu açıklama ve değerlendirmeden sonra dava konusu olaya döndüğümüzde;

Dairemizin 2023/3268 Esas, 2023/3026 Karar sayılı ve 27/09/2023 günlü ilamı ile taraf vekillerinin temyiz dilekçesinin miktardan reddine karar verilmişse de, davacı vekilince dava dilekçesinde alacak ve tazminat taleplerinin yanında "taraflar arasındaki 07.10.2015 tarihli HK15-A8-007 sözleşme numaralı ihale sözleşmesinin feshine/feshinin tespitine" de karar verilmesinin talep edildiği, feshi istenen sözleşme bedelinin ise 819.000,00 TL olduğu ve Bölge Adliye Mahkemesinin karar tarihi itibari ile kesinlik sınırı olan 238.730,00 TL’yi aştığı anlaşılmakla, maddi hata sonucu verildiği anlaşılan Dairemiz kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.

492 sayılı Harçlar Kanununun 15. maddesi hükmünce yargı harçları (1) sayılı tarifede yazılı işlemlerden değer ölçüsüne göre nispi esas üzerinden, işlemin nev'i ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır. Aynı Yasanın 16. maddesi gereğince değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde (1) sayılı tarifede yazılı değerler esastır. Değerin noksan olarak gösterilmiş olması halinde 30. madde hükmü uygulanacaktır. Yatırılacak peşin nispi harç miktarı da aynı yasanın 28/1-a maddesi gereğince dava edilen toplam değer üzerinden hesaplanacak nispi karar ve ilam harcının dörtte biridir.

Dava dilekçesinde sözleşmenin mahkemece feshi, teminat mektubunun davacıya aynen iadesi olmadığı taktirde teminat mektubunun bedeli ile birlikte uğranılacak zararın tazmini, sözleşme içi ve sözleşme dışı imalatlara yönelik iş bedeli alacaklarının tahsili istenmişse de, dava değeri olarak sözleşme içi imalat alacağı için 5.000,00 TL, sözleşme dışı imalat alacağı için 5.000,00 TL ve teminat mektubu sebebiyle uğranılan zarar için 1.000,00 TL olmak üzere toplam dava değeri 11.000,00 TL gösterilerek, 10.000,00 TL üzerinden peşin harç yatırılmak suretiyle dava açıldığı,

14.10.2019 tarihli ıslah dilekçesi ile sözleşme içi ve sözleşme dışı imalat alacağına yönelik talebin 118.715,58 TL'ye yükseltildiği, 49.140,00 TL teminat mektubu bedeli ve teminat güncelleme bedeli olan 3.941,04 TL ile 945,95 TL damga vergisi olmak üzere teminat mektubuna yönelik 54.026,99 TL alacak talebinde bulunulduğu ve ıslah harcının ikmâl edildiği, feshi/feshin tespiti istenen sözleşme bedelin dava dilekçesinde dava değeri olarak gösterilmediği gibi harcının da ikmâl edilmediği anlaşılmıştır.

Harçlar Kanununun 30. maddesi gereğince yargılama sırasında tespit edilen değerin dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa 32. maddeye göre harç ikmâl edilmedikce devam eden işlemler yapılamayacağından yalnız o oturum için davaya devam edilip, takip eden oturuma kadar tespit edilen toplam değer üzerinden eksik peşin nispi karar ve ilam harcını tamamlamak üzere davacıya süre verilmeli, tamamlanmaz ise 6100 sayılı HMK'nın 150. maddesine göre dosyayı işlemden kaldırılması, süresi içinde harç ikmâli yapılarak dava yenilenmez ise davanın açılmamış sayılmasına karar verilmelidir. Harçlar ile ilgili düzenlemeler emredici nitelikte ve kamu düzeni ile ilgili olarak yapılmış olduğundan görevi gereği mahkemeler ve temyiz halinde Yargıtay tarafından da kendiliğinden gözetilir.

Bu durumda mahkemece öncelikle davacıya feshini/feshin tespitini talep ettiiği sözleşme bedeli olan 819.000,00 TL üzerinden Harçlar Kanununun 28/1-a maddesi gereğince alınması gereken peşin nispi ilam ve karar harcından dava açılırken yatırılan peşin nispi harç çıkartıldıktan sonra hesaplanacak noksan nispi peşin harcı yatırmak üzere davacıya aynı Kanunun 30. maddesine göre devam eden oturuma kadar süre verilip, verilen sürede noksan harç ikmâl edilirse yargılamaya devam edilip sonucuna uygun bir karar verilmesi,

verilen süre de noksan harç tamamlanmaz ise 492 sayılı Harçlar Kanununun 30. maddesi delaleti ile 6100 sayılı HMK'nın 150/1 maddesi gereğince dava dosyası işlemden kaldırılıp, üç aylık yasal süresi içinde noksan harç yatırılıp davanın yenilenmemesi halinde HMK'nın 150/5 maddesine göre açılmamış sayılmasına karar verilmesi gerekmekte olup, Bölge Adliye Mahkemesi kararının bu gerekçe ile bozulması gerekirken, kamu düzeninden olan harç hususu gözden kaçırılarak taraf temyiz dilekçelerinin miktar itibariyle reddine karar verildiği bu kez yapılan incelemede anlaşıldığından davacı vekilinin maddi hata talebinin kabulü uygun bulunmuş,

tarafların temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.