Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2024/157 K.2025/1245

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak verilen kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı yüklenici şirket vekili dava dilekçesinde; davacı ile davalı arasında Gölcük Tersanesi Komutanlığına yeni 130 kalite güvence müdürlük binası tamamlama inşaatı işine dair 19.03.2018 tarihinde sözleşme imzalandığını ve işin bitiş tarihi olarak 21.01.2019 tarihinin belirlendiğini, davacının 11.01.2019 tarihinde idareye başvurarak iş süresinin uzatılması talebinde bulunduğunu, fesih talebi başvuru sonrası 5 aylık süre uzatım talebinin kabul edildiğinin bildirildiğini,

diğer taraftan 21.01.2019 ve 11.03.2019 tarihli yazılar ile döviz kurundaki artışlar ve malzeme fiyatlarının yükselmesi gerekçeleriyle 18.01.2019 tarihi itibariyle yürürlüğe giren 7161 sayılı Yasa'nın 32. maddesi ile 4735 sayılı Yasa'ya eklenen geçici 4. madde hükmü gereği sözleşmenin feshini talep ettiğini, davalı idare tarafından, Hazine ve Maliye Bakanlığı görüşü dikkate alınarak sözleşmenin feshedilerek, tasfiye edilmesi talebinin reddedildiğini belirterek,

imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi ve bu şartlarda davacı yüklenici tarafından inşaatın tamamlanmasının maddi olarak mümkün olmaması nedeniyle, 19.01.2019 tarih ve 30659 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 7161 sayılı Kanun'un 32. maddesi ile 7435 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun geçici 4. maddesi gereğince sözleşmenin feshine ve tasfiyesine, sözleşme gereği idareye verilen ve idarece nakde çevrilen vakıf bankasına ait 13.03.2018 tarih ve 7100240426 mektup numara ve 240.000,00 TL tutarlı kesin teminat mektubu bedelinin tarafına iadesine,

kamu ihalelerinden yasaklılığının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı iş sahibi idare vekili cevap dilekçesinde; davacının süre uzatım için başvurduğunu ifade etmesinin mahkemeyi en başından beri yanıltmayı amaçlayan gerçeğe aykırı bir beyan olduğunu, müvekkili idare ile davacı arasında imzalanan sözleşmenin anahtar teslim götürü bedel sözleşme olup, sözleşme ve ekleri kapsamı dışında davacının ilave herhangi bir iş yapmadığını, bu nedenlerle davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 2021/110 Esas, 2021/94 Karar, 08.11.2021 tarihli kararı ile Vergi Kanunları ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair 7161 sayılı Yasa'nın 32. maddesi ile 05.01.2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'na "sözleşmelerin tasfiyesi ve devri" başlıklı geçici 4. madde eklendiği, somut olayda davacı tarafından yasanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren süresi içinde davalı idareye müracaat edilerek sözleşmenin ilgili maddesi uyarınca fesih talep edildiği,

ilgili madde ile sözleşmelerin imalat girdilerinde meydana gelen beklenmeyen fiyat artışları dolayısıyla ülkenin kalkınması için çok önemli olan büyük projelerin ve kamu hizmetlerinin aksamamasını ve oluşan mağduriyetlerin giderilmesini teminen yüklenicilere idare onayına bağlı olarak fesih ya da devir hakkı verilmesinin amaçlandığı,

alınan bilirkişi kurulu raporu ile davacının fesih talebinin kanunun çıkış amacına uygun olduğu ve şartları sağladığı belirtilmekle davanın kabulüne, taraflar arasındaki Gölcük Tersanesi Komutanlığı'na Yeni 130 Kalite Güvence Müdürlük Binası tamamlama işine ilişkin 2018/20246 İhale Kayıt numaralı sözleşmenin 7161 sayılı Yasa'nın 32. maddesi ile 4735 sayılı Yasa'ya eklenen "Sözleşmelerin tasfiyesi veya devri" başlıklı geçici 4. maddesi hükmü gereğince feshine, 240.000,00 TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesi'nin 2021/110 Esas, 2021/94 Karar, 08.11.2021 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi'nin 2022/16 Esas, 2022/300 Karar, 02.03.2022 tarihli kararı ile davacının anılan Yasa'dan faydalanabilmesi için sözleşmenin idarenin onayına bağlı olarak feshedilip tasfiye edilmesi veya devredilmesi gerektiği, oysa, dava konusu olayda davacının fesih talebine idarece onay verilmediği, feshin sözleşme hükümlerine göre yapıldığı,

diğer yandan, işin teslim süresinin cezalı süre uzatımı öncesi 21.01.2019 olduğu gözetildiğinde davacı tarafça 21.01.2019 tarihinde 7161 sayılı Yasa'nın 32. maddesi ile 4735 sayılı Yasa'ya eklenen geçici 4. madde hükmü gereği sözleşmenin feshi talebinde bulunmasının TMK'nın 2. maddesi kapsamında dürüstlük kuralına uygun bir davranış olmadığı, davalı idarece cezalı olsa da verilen süre uzatımına rağmen işin bitirilmediği, netice olarak davacının iş programının gerisinde kaldığı,

edimini ifada temerrüde düştüğünden davalı iş sahibinin sözleşmenin feshi beyanının haklı nedene dayandığının kabulü gerektiği, kaldı ki, basiretli tacir gibi davranması gereken davacının geçmiş süreç içinde ülkemizde meydana gelen ekonomik gelişmeler karşısında döviz kurlarındaki kur sıçramaları ve malzeme fiyatlarındaki artış gibi gelişmeleri öngörerek buna göre hareket etmesinin kendisinden beklenen davranış olması gerekeceğinden döviz kurlarındaki yükselişin ve malzeme fiyatlarındaki artışın da mücbir sebep olarak kabul edilmesinin doğru olmadığı,

akdin feshinde davalı iş sahibi haklı olduğundan davacının teminatın iadesi talebinin yerinde olmadığı gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

1. Bölge Adliye Mahkemesinin 02.03.2022 tarihli kararının süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, Kanun maddesinin gerekçesinde, "Madde ile sözleşmelerin imalat girdilerinde meydana gelen beklenmeyen fiyat artışları dolayısıyla ülkemizin kalkınması için çok önemli olan büyük projelerin ve kamu hizmetlerinin aksamamasını ve oluşan mağduriyetlerin giderilmesini teminen yüklenicilere idare onayına bağlı olarak fesih ya da devir hakkı verilmesi amaçlanmaktadır." ifadelerine yer verildiği,

37 sayılı Esas Komisyon Raporu'nda ise, "2018 yılı Temmuz ve Ağustos aylarında yaşanan kur artışları nedeniyle firmaların bu dönemde büyük zararlarla karşı karşıya kaldığı" tespitinde bulunulduğu ve "4735 sayılı Kanun'da sözleşmenin maliyet artışları için olağan fiyat artışlarına yer verildiği ve bu fiyat artışlarının üzerinde gerçekleşen fiyat artışlarının da beklenmeyen fiyat artışı olarak değerlendirildiği" şeklinde açıklamalara yer verildiği,

davalı idarece bağlı yetki kapsamında Hazine ve Maliye Bakanlığı görüşü doğrultusunda işlem tesis edildiği belirtilmekte ise de, Hazine ve Maliye Bakanlığı görüşünün ihaleyi gerçekleştirip, sözleşmeye taraf olan ve Kanuni yetkisini kullanan idareyi bağlamayacağı, bu durumda, sözleşmenin feshedilip tasfiye edilmesinde takdir yetkisi bulunan davalı idarenin bu takdir yetkisini kamu yararına uygun olarak kullanması gerektiği,

bu kapsamda davalı idare bünyesinde oluşturulan kontrol teşkilatınca ve dosyada alınan bilirkişi raporunda da ilgili kanun kapsamında işin feshedilmesinin kamu menfaati açısından yerinde olduğu görüşü belirtildiği de dikkate alınarak sözleşmenin 4734 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun geçici 4. maddesi kapsamında feshedilip, teminatın iadesine karar verilmesi gerekirken bölge adliye mahkemesince İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesinin hatalı olduğu gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

2. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma ilamına uyularak, 4735 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi kapsamında imalât girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi halinde Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın görüşü alınarak sözleşmeye taraf idarenin kararıyla sözleşmenin feshedilip tasfiye edilebileceği, Kanunun lafzı gereği sözleşmenin feshedilip tasfiye edilmesinde idarenin takdir yetkisinin bulunduğu,

ancak idari işlemlerin amacının kamu yararı olması gerektiğinden bu takdir yetkisi sınırsız ve keyfi olarak kullanılacak nitelikte olmayıp kamu yararına uygun olarak kullanılması gerektiği, öte yandan, davalı idarece bağlı yetki kapsamında Hazine ve Maliye Bakanlığı görüşü doğrultusunda işlem tesis edildiği belirtilmekte ise de, Hazine ve Maliye Bakanlığı görüşünün ihaleyi gerçekleştirip sözleşmeye taraf olan ve Kanuni yetkisini kullanan idareyi bağlamayacağı, bu durumda, sözleşmenin feshedilip tasfiye edilmesinde takdir yetkisi bulunan davalı idarenin bu takdir yetkisini kamu yararına uygun olarak kullanması gerekeceği,

bu kapsamda davalı idare bünyesinde oluşturulan kontrol teşkilatınca ve dosyada alınan bilirkişi raporunda da ilgili kanun kapsamında işin feshedilmesinin kamu menfaati açısından yerinde olduğu görüşü belirtildiği de dikkate alınarak, davanın kabulü ile sözleşmenin 4734 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun geçici 4. maddesi kapsamında feshine ve 240.000,00 TL teminatın iadesine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davalı vekili temyiz dilekçesinde: davacı tarafça 4735 sayılı Yasa'ya eklenen geçici 4. madde hükmü gereği sözleşmenin feshi talebi için ileri sürülen sebeplerin hiçbirinin yüklenicinin taahhüdünü yerine getirmesine engel nitelikte olmadığını, İdarece yapılan tüm işlemlerin davacı ile idare arasında imzalanan sözleşmeye, yasal mevzuata ve hukuka uygun olduğunu, basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğü olan davacının, kendi iradesi ile ihaleye girdiğini, sözleşme ve şartname hükümlerini okuyarak imzaladığını ve neticelerini kabul ettiğini, eksik incelemeye dayalı olarak verilen kararın bozulması gerektiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, 7161 sayılı Yasa'nın 32. maddesi ile 4735 sayılı Yasaya eklenen geçici 4. madde hükmü gereği sözleşmenin feshi ve nakde çevrilen teminatın iadesi, kamu ihalelerinden yasaklılığın kaldırılması istemine ilişkindir.

Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; davalı vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Davalı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Davalı harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,