Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2025/286 K.2025/1121

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davacı vekili ile davalılar ... ve .... A.Ş. ve....Uluslararası Gözetim Servisleri vekilleri tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirketin ....'de kurulmuş bir şirket olduğunu, .... tarafından denetlendiğini, müvekkili şirketin.... Şirketi Soma ile Irak'a akaryakıt tesilimi için sözleşmeler yaptığını, müvekkilinin taahhüt doğrultusunda piyasadan günlük ürün alıp ...'da ürünü depoladığını, oradan da karayolu ve demiryolu ile Irak'a sevkini gerçekleştirdiğini, deniz yolu ile gelen petrol ürünlerinin Ceyhan'daki tesislerde depolanması için davalı ... ve ....

A.Ş. ile 17.05.2004 tarihli, gelen petrol ürünlerinin kalite ve miktarının gemide kontrolünün yapılması, ürün için sahil tanklarının uygun olup olmadığının kontrolünün yapılması, vb. işler için davalı .... Uluslararası Gözetim Servisleri A.Ş. ile 10.11.2003 tarihli, kara tankerlerine yükleme/tahliyede sahil tanklarının ve tank hatlarının kontrolünün yapılması vb. işler için davalı .......

Gözetme ve Test Servisleri Uluslarası A.Ş. ile 27.05.2004 tarihli sözleşmelerin yapıldığını, 15.000 tonluk ....isimli geminin 10.08.2004 günü .... limanında davalı....

Uluslararası Gözetim Servisleri A.Ş. tarafından yapılan analizler sonucunda temiz ve istenilen motorin özelliklerine haiz olduğunun bildirilmesi üzerine geminin yanaştırılarak tahliyesi için 13.08.2004 tarihinde talimat verildiğini, müvekkili kullanımında bulunan sekiz adet tanka 14.095 ton motorin alımının tamamlandığını, davalıların hiçbir sorun olmadığını bildirdiklerini, davalı elemanlarının miktar ölçümü ve nitelik kontrolü için numune alınması amacı ile tanklara çıktıklarını, 11-12-19 ve 20 no.lu tanklardan alınan numunelerin diğer numunelere göre koyu rentke olduğunu,

renk spektinin bozuk olduğunu görmüş olmalarına rağmen durumu TPİC yetkililerine bildirmediklerini, bu durumu geminin ayrılışından yaklaşık bir saat sonra TPİC yetkilisine ilettiklerini, gemiden tahliye devam ettiği sırada davalı ... A.Ş.'ne ait diğer depodan bir başka gemiye fueloil yüklendiğini daha sonra gerçekleştirilen kontrollerde ....

A.Ş. operasyon sistemindeki beyaz ürün boru hattı ile siyah ürün boru hattının kesiştikleri en az iki noktanın varlığının görüldüğünü, karışmayı önlemek için bağlantı yerinin plakalarla körlemesinin yapıldığını, kullanılan bu plakalardan birinin yeni görünümlü, diğerinin eski ve paslı olduğunu yeni plakalı vananın üstünden fuel oil sızıntısının olduğunun tutanakla tespit edildiğini, daha sonra müvekkili firmanın tarafsız yönetim firması olan...

Gözetme Etüd Kontrol Servisleri A.Ş'den alan inelemesi yapılmasının istenildiğini, yapılan incelemede, kullanılan pompa istasyonunda motorin hattı ile fuel oil hattının iki yerde bağlantılı olduğunu ve iki ürünün karışmasını önlemek amacıyla körlendiğinin, körlemede kullanılan iki metal plakadan birinin eski ve paslı olduğunun, diğerinin ise yeni görünümlü olduğunun, paslanmanın yeni başladığının, yeni görünümlü plakanın vanasının üstünden fuel oil sızdığının sızıntıdan dolayı kirlenmenin olabilecğinin tespit edildiğini tüm bu nedenlerle müvekkili şirketin zarara uğradığını ileri sürerek,

kar kaybı ile oluşan zarar olmak üzere 1.582.397,00 USD, atıl tank kullanımından 123.404,00 USD, tank transfer bedeli olarak 10.654,00 USD, numune analiz ücreti olarak 2.171,00 USD olmak üzere toplam 1.718.626,00 USD maddi tazminat ile 10.000 USD manevi tazminatın fiili ödeme yönündeki TCMB efektif satış kuru üzerinden hesaplanacak TL karşılığının 14.08.2008 tarihinden itibaren reeskont faizi ile davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1- Davalı ... ve .... A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; müvekkili şirketin malen kalitesi ve işin kontrolüne ilişkin sorumluluğunun bulunmadığını, denetimin tahliye işlemi tamamlanıncaya kadar sürdürülmesi gerektiğini, müvekkiline ait tesislerdeki iki hatta malların karışma ihtimalinin bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

2-Davalı... Uluslararası Gözetim Servisleri A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; motorin tahliyesi için gelip açıkta bekleyen gemiden, müvekkili şirket elemanının, gemideki her kargo tankından almış olduğu numunelerin analizleri yapılıp raporun davacı tarafça uygun görülmesi üzerine geminin yanaştığını, tahliyenin başladığını, müvekkilinin sözleşme edimlerini yerine getirmiş olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

3-Davalı ...... Gözetme ve Test Servisleri Uluslarası A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; teminata ilişkin usul itirazında bulunarak, müvekkili şirketin sözleşme gereği yapacağı işler ve sorumlulukların belirlendiğini, davacı tarafın iddiası kabul edilse dahi müvekkilinin hiçbir sorumluluğunun bulunmadığın savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 31.02.2016 tarihli kararı ile dava konusu zararın meydana gelmesinde davalı ... ve .... A.Ş. şirketinin %75, davalı.... Uluslararası Gözetim Servisleri A.Ş.'nin %25 oranında kusurlu olduğu ve davalı ... .... Gözetme ve Test Servisleri Uluslarası A.Ş. kusur ve sorumluluğunun bulunmadığı, bu itibarla davalılar ... ile ...'nin sorumlu oldukları zarar yönünden maddi tazminat talebinin kısmen kabulü ile olayda sorunluluğu bulunmayan davalı ... ...

Gözetme ve Test Servisleri Uluslarası A.Ş. yönünden maddi tazminat talebinin reddine, olayda davalı tarafın sözleşmeye aykırı davranmış olmasının BK'nın 58. maddesi anlamında manevi tazminata hükmetmeyi gerektirmediği, söz konusu olayın davacı şirketin kişilik haklarını ve itibarını zedeleyecek nitelikte olmadığı olay nedeniyle davacı şirketin uğramış olduğu zararın maddi tazminat kalemi altında hüküm altına alındığı ve bu nedenle davacının manevi tazminat talebinin haklı olmadığı gerekçesiyle manevi tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

İlk Derece Mahkemesi kararının süresi içinde davacı vekili ile davalılar ... ve .... A.Ş. ve .... Uluslararası Gözetim Servisleri vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 23. Hukuk Dairesi'nce, mahkemece hükme esas alınan 09.09.2014 tarihli kusur tespitine ilişkin bilirkişi raporunun alınan diğer tüm raporlar ile çelişkili olduğunun anlaşıldığı, davalıların sözleşmeler kapsamındaki ödev ve sorumlulukları da gözetilerek, tarafların iddia ve savunmaları ile tüm itirazlarını karşılar mahiyette ve dosya kapsamı ile alınan diğer tüm raporlar arasındaki çelişki de giderilerek işinde uzman bilirkişilerden oluşacak yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alınarak davalıların kusur durumunun tespitinin gerektiği gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma ilamına uyulmasına, hükme esas alınan 17.05.2024 havale tarihli ek ikinci raporuna göre davalı ...'nin kusurunun bulunmadığına, davalı ... şirketinin sözleşmesel yükümlülüklerine bakıldığında sorumluluktan kurtulması için hem zarara konu karışmanın nedenini hem de kendi kusurundan doğmadığını ispat etmesi gerektiği, ancak somut olayın konu olduğu dosyada buna yönelik bir veri olmadığı; davalı ...

Şirketinin beş duyu ile fark edilen beyaz petrol ürünü ile siyah petrol ürünlerinin birbirine karışması olayını davacı şirkete zamanında haber vermemesi başlı başına eser sözleşmesinde özen ve ardiyeciye bırakma sözleşmesinde bildirim yükümlülüğünün (TMK m.2.

TBK m.471, 572/1) niteliğinde olduğu ve bu nedenlerle davalı ... şirketine %50 oranında kusurlu olduğu, davalı BSI şirketinin gerek vekalet verenin haklı menfaatlerini gözetmede (TBK m.506) gerekse davacı ile aralarındaki sözleşmenin konusu edimleri gereği gibi ifa etmemesinden dolayı (TBK m.510) %40 oranında kusur atfı ile davacının zararlarından sorumlu olduğu, davacı TPIC şirketinin, gemi terminal açıklarında iken alınan numune olup renk özelliği ölçülmediği, bu ölçüm yapılmadan TPİC'in geminin yanaşmasına izin vermemesi gerekmesi yönünden %10 oranında kusurlu olduğu,

ek raporun usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde:

a. Bilirkişi raporlarının eksik incelemeye dayandığını ,

b. Dava konusu somut olayda müvekkil şirkete izafe edilecek bir kusur olmadığı, renk ölçümünden davalı ...’nin sorumlu olduğunu, müvekkile kusur atfedilmesisi gerektiğini,

c. Müvekkil şirket tarafından davalı yanlara 01.09.2004 tarihli ihtarnamesi gönderilerek bozuk ürünün paçal yapılmasının düşünüldüğü, varsa daha uygun teklifleri bildirmeleri talep edilmişse de davalılarca bu ihtarnameye cevap dahi verilmediği, müvekkilinin yeni mal zorunda kaldığı ve bu nedenle zarara uğradığı,

d. Davalı ... firmasının basiretli bir tacir olmanın gerektirdiği iyi niyet ve ticari teamüllere rağmen zararı minimize edici hal ve tavır sergilemediğinden müvekkil şirketin uğradığı zarardan diğer davalılarla birlikte müteselsilen sorumlu olması gerektiğini,

e. Müvekkil şirketin operasyonda yaşanılan sıkıntı nedeni ile 46 gün sevkiyat gerçekleştirememesinden kaynaklı zararın oluştuğu ve bu durumun atıl tank kullanımına sebebiyet verdiği, ancak bu zarar kalemlerinin tarafımızca ispatlanamadığından bahisle verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu,

f. Ticari itibarının zedelenmesinden kaynaklı zararınına yönelik manevi tazminat taleplerinin de kabulü gerektiğini beyan etmektedir.

2. Davalı ... ve .... A.Ş. vekili temyiz dilekçesinde:

a. Davacı tarafça imzalanan sözleşmenin 9. ve 10. maddesine göre sorumluğunun olmadığını,

b. Kabul edilen zarar kalemlerinden olan tank transfer bedeli ve numune analiz ücretlerinden davalı ....Uluslararası Gözetim Servisleri şirketinin sorumlu olduğunu beyan etmektedir.

3. Davalı ....Uluslararası Gözetim Servisleri vekili temyiz dilekçesinde:

a. Bilirkişinin kesin bir sonuç elde edilemediğini,

b. Kararda müvekkil şirkete kusur atfetmeyen 21.03.2010 ve 07.09.2012 tarihli bozma öncesi hazırlanmış bilirkişi raporlarının kanuni bir sebep olmaksızın kabul edilmemesi HMK’nın 371/c'ye göre bozma sebebi olduğunu,

c. Müvekkil şirkete hizmet sözleşmesinde yer almayan görev ve sorumlulukların yüklenmesi hukuken mümkün olmadığı, müvekkil şirketin esas görevinin “miktar tespiti için” gemi tankları ölçümleri ve hesaplamalarının yapılması olduğunu beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

1-Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hakim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre, davalılar ... ve ... A.Ş. ve .... Uluslararası Gözetim Servisleri vekillerinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki paragraf kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. 2-Dava, tazminat istemine ilişkindir.

Davacı, kâr kaybından kaynaklanan zarar için 1.582.397,00 USD, atıl tank kullanımından kaynaklanan zarar için 123.404,00 USD, tank transfer bedelinden kaynaklanan zarar için 10.654,00 USD, numune analiz ücreti olarak ise 2.171,00 USD olmak üzere toplam 1.718.626,00 USD maddi tazminat ile 10.000,00 USD manevi tazminatın davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir. Mahkemece hükme esas alınan kök ve ek raporlarda dosya muhteviyatı analiz raporları, T.C.

Devlet Demiryolları İşletmesi 6. Bölge Müdürlüğü'nün mahkemeye gönderdiği 09.02.2005 tarihli Irak Taşımaları konulu yazısı, davacı TPIC'in elinde paçallama yapabileceği 4.401,585 M/T temiz renkli motorinin olmasına rağmen davacının dava dosyasına sunduğu karayolu ve demiryolu sevkiyatlarını gösterir listeleri ve davacı TPIC'in karayolu ile olay tarihinden itibaren 16.09.2004 tarihine kadar demiryolu ile 07.09.2004 tarihine kadar sevkiyat yapmamış olması hususları birlikte değerlendirildiğinde,

davacı TPIC'in zarara uğradığını iddia ettiği tanklarda paçallama işlemi yapılıp boşaltılıncaya kadar fuzuli işgal sebebiyle tank kira bedeli zararı ile karayolu ve demiryolu vasıtasıyla gerçekleştireceği sevkiyatlar yönünden kar kayıpları tazminat taleplerine ilişkin iddialarını ispatlayamadığı, tank transfer bedeli 10.654,00 USD ve numune analiz ücretleri 2.171,00 USD olmak üzere toplam 12.825,00 USD davacı tazminatı gerçekleştiği şeklinde kanaat belirtilmiştir.

Davacı vekilinin bilirkişi ek raporuna zarar kaleminin hesaplanması yönünde itiraz ettiği, ancak bilirkişilerce bu itirazın soyut nitelikte bulunduğu bu nedenle görüşlerinde değişikliğin olmadığının belirtildiği görülmüştür. Oysa davacı vekili maddi zararına ilişkin talepleri yönünden sunmuş olduğu bir kısım belgelerin dikkate alınmadığı anlaşılmıştır.

Yine bilirkişi raporu ve ek raporlarında ürünün %75 temiz %25 kirli motorin oranında karıştırılmasında (paçallanmasında) renk spektinin 2.0 ; %50 temiz motorin %50 kirli motorin şeklinde karıştırıldığında ise renk spektinin 2.5 olacağı, söz konusu oranlarda paçal yapılması suretiyle elde edilen ürünün renk spektlerinin uygun olabileceği, bu şekilde kirli motorin temiz motorinle belirli miktarda karıştırılarak Irak'a gönderilmesinin mümkün olabileceği belirlenmiştir. Ancak bilirkişiler paçallama yapılabilmesi için %75, %50 veya farklı bir oranda temiz motorine ihtiyaç duyulacağı hususunda net bir tespitte bulunmamışlardır.

Dolayısıyla bilirkişi raporu ve ek raporlarında az yukarıda da açıklandığı üzere davacının maddi zararlarına ilişkin sunmuş olduğu belgelerin değerlendirilmediği, varsayıma dayalı zarar hesabının yapıldığı, paçallama işleminin kaç günde yapılacağı, bu işlem sonrasında temiz ürünün kaç gün içerisinde temin edileceği, işlem esnasında kaç adet tankın kullanılacağı ve davacının kar kaybının olup olmayacağı hususlarında ayrıntılı olarak inceleme yapılmadığı , eksik ve yetersiz incelemeyle zarar konusunda rapor düzenlendiği görülmüştür.

Bu durumda mahkemece yapılacak iş; kimya mühendisi, makine mühendisi, petrol mühendisi, mali müşavir ve akaryakıt alanında uzman bilirkişilerden oluşturulacak yeni bir heyetten rapor alınarak, davacı tarafından sunulan tüm belgeler incelenerek,

9762 ton kirli motorinin hangi oran uygulanarak ve ne miktarda temiz motorin ile paçallanarak ihraç edilebilir hale gelebileceği, elde bulunan 4401 ton temiz motorin ile ne kadar kirli motorinin paçallanabileceği, bu şekilde elde edilen ihraç edilebilir ürünün ne kadar sürede sevkedilebileceği, ayrıca bu işlemlerin davacı tarafından süresinde yapılmayıp ürün sevkinin gerçekleştirilmemesinden kaynaklı zararın artmasına sebebiyet verilip vermediğinin TBK’nın 52/1. maddesi hükmüde dikkate alınarak tesbitinin gerektiği,

daha sonra kalan kirli motorinin paçallanarak ihraç edilebilir hale gelebilmesi için gerekli temiz yakıt miktarının ne kadar sürede temin edilebileceği ve elde edilen sevkiyatın hazır hale gelmesi için gereken toplam sürenin ne olacağı, karayolları ve demiryolları ile gerçekleştirilen geç sevkiyatlar nedeniyle kâr kaybının oluşup oluşmayacağı, yukarda aşamaları anlatılan paçallama işlemleri esnasında kaç adet tanker kullanılacağı, kullanılan tankerlerin kira bedelinin ne kadar olacağı hususlarında ayrıntılı, gerekçeli ve denetime elverişli rapor alınıp sonucuna göre maddi zararlar konusunda bir karar verilmesi gerekirken,

belirtilen hususlar değerlendirilmeden maddi zarar konusunda yetersiz ve eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporu hükme esas kabul edilerek, yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerekmiştir.

VI. KARAR