Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2013/12147 K.2013/19929

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtayca incelenmesi taraf vekillerince istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:

1-Dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre davalının tüm davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,

2-Davacı, iş sözleşmesinin geçersiz olarak feshedildiğini belirterek kıdem ve ihbar tazminatı ile bazı işçilik alacaklarının tahsilini talep etmiştir.

Davalı, davacının ibraname verdiğini ve alacakların zamanaşımına uğradığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, davacının işten ayrıldığı gün cebir,şiddet altında imzalamadığı ve cevap dilekçesi ile çelişmeyen ibranamenin fazla mesai ve genel tatil ücreti alacağı yönünden geçerli olduğu,bu sebeple davacının fazla mesai ücreti ve genel tatil ücreti alacağına hak kazanamayacağı,Türk Borçlar Kanununun 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girdiği,dava dosyasına konu olayda ibranamenin Borçlar Kanununun yürürlüğe girmesinden önce tanzim edildiği,bu sebeple yeni Borçlar Yasasının ibraname ile ilgili hükümlerinin uygulanmasının mümkün olmadığı,söz konusu

ibranamenin kıdem tazminatı yönünden ise kısmi ödeme olduğu için kısmi ifayı içeren makbuz hükmünde bulunduğu,ibranamede ihbar tazminatı zikredilmediğinden ihbar tazminatı yönünden de geçerli bir ibranın varlığından söz edilemeyeceği,25.11.2012 tarihli bilirkişi raporuna göre davacının alması gereken bakiye kıdem tazminatı miktarının 3.361.95 TL, ihbar tazminatı alacağı miktarının 2.746,59 TL olduğunun tespit edildiği anlaşıldığından, fazla mesai ve genel tatil ücreti alacağına ilişkin talebin reddine, kıdem ve ihbar tazminatı talebinin kabulüne karar verilmiştir.

Taraflar arasında düzenlenen ibranamenin geçerliliği konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden sonra düzenlenen ibra sözleşmeleri için yasal koşulların varlığı aranmalıdır. Ancak 6098 sayılı Borçlar Kanununun yürürlükte olmadığı dönemde imzalanan ibranamenin geçerliliği sorunu, Dairemizin konuyla ilgili ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. İbranamenin feshi izleyen bir aylık süre içinde düzenlenmesi ve ödemelerin banka kanalıyla yapılmamış oluşu 01.07.2012 tarihinden önce düzenlenen ibra sözleşmeleri için geçersizlik sonucu doğurmaz.

İşçi ve işveren arasında işverenin borçlarının sona erdirilmesine yönelik olarak Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlülüğü öncesinde yapılan ibra sözleşmeleri yönünden geçersizlik sorunu aşağıdaki ilkeler dahilinde değerlendirilmelidir:

Dairemizin kökleşmiş içtihatları çerçevesinde, iş ilişkisi devam ederken düzenlenen ibra sözleşmeleri geçersizdir. İşçi bu dönemde tamamen işverene bağımlı durumdadır ve iş güvencesi hükümlerine rağmen iş ilişkisinin devamını sağlamak veya bir kısım işçilik alacaklarına bir an önce kavuşabilmek için iradesi dışında ibra sözleşmesi imzalamaya yönelmesi mümkündür,

İbranamenin tarih içermemesi ve içeriğinden de fesih tarihinden sonra düzenlendiğinin açıkça anlaşılamaması durumunda ibranameye değer verilemez .

İbranamenin geçerli olup olmadığı 01.07.2012 tarihine kadar yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanununun irade fesadını düzenleyen 23-31. maddeleri yönünden de değerlendirilmelidir. İbra sözleşmesi yapılırken taraflardan birinin esaslı hataya düşmesi, diğer tarafın veya üçüncü şahsın hile ya da korkutmasıyla karşılaşması halinde, ibra iradesinden söz edilemez.

Öte yandan 818 sayılı Borçlar Kanununun 21 inci maddesinde sözü edilen aşırı yararlanma (gabin) ölçütünün de ibra sözleşmelerinin geçerliliği noktasında değerlendirilmesi gerekir.

İbranamedeki irade fesadı hallerinin, 818 sayılı Borçlar Kanununun 31 inci maddesinde öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre içinde ileri sürülmesi gerekir . Ancak, işe girerken alınan matbu nitelikteki ibranameler bakımından iş ilişkisinin devam ettiği süre içinde bir yıllık süre işlemez.

İbra sözleşmesi, varlığı tartışmasız olan bir borcun sona erdirilmesine dair bir yol olmakla, varlığı şüpheli ya da tartışmalı olan borçların ibra yoluyla sona ermesi mümkün değildir. Bu nedenle, işçinin hak kazanmadığı ileri sürülen bir borcun ibraya konu olması düşünülemez. Savunma ve işverenin diğer kayıtları ile çelişen ibra sözleşmelerinin geçersiz olduğu kabul edilmelidir .

Miktar içeren ibra sözleşmelerinde ise, alacağın tamamen ödenmiş olması durumunda borç ifa yoluyla sona ermiş olur. Buna karşın kısmi ödeme hallerinde, Dairemizin kökleşmiş içtihatlarında ibraya değer verilmemekte ve yapılan ödemenin makbuz hükmünde olduğu kabul edilmektedir. Miktar içeren ibranamenin çalışırken alınmış olması makbuz etkisini ortadan kaldırmaz.

Miktar içermeyen ibra sözleşmelerinde ise, geçerlilik sorunu titizlikle ele alınmalıdır. İrade fesadı denetimi yapılmalı ve somut olayın özelliklerine göre ibranamenin geçerliliği konusunda çözümler aranmalıdır. Yine, işçinin ibranamede yasal haklarını saklı tuttuğuna dair ihtirazi kayda yer vermesi ibra iradesinin bulunmadığını gösterir).

İbranamede yer almayan işçilik alacakları bakımından, borcun sona erdiği söylenemez. İbranamede yer alan işçilik alacaklarının bir kısmı yönünden savunma ile çelişkinin varlığı ibranameyi bütünüyle geçersiz kılmaz. Savunma ile çelişmeyen kısımlar yönünden ibra iradesine değer verilmelidir. Başka bir anlatımla, bu gibi durumlarda ibranamenin bölünebilir etkisinden söz edilebilir. Bir ibraname bazı alacaklar bakımından makbuz hükmünde sayılırken, bazı işçilik hak ve alacakları bakımından ise çelişki sebebiyle geçersizlikten söz edilebilir.

İbraname savunması, hakkı ortadan kaldırabilecek itiraz niteliğinde olmakla yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir.

Somut olayda, mahkemece davacının imzası bulunan tarihsiz ibranameye itibar edilerek fazla mesai ve ulusal bayram ve genel tatil alacağı taleplerinin reddine karar verilmiştir. Söz konusu ibranamede “ yapmış olduğum fazla çalışma karşılıklarını, hafta tatili ve genel tatil ücretlerimi ve ulusal bayram günlerinde yaptığım çalışmalara ilişkin ücretlerimi aldığımı” ifadesi yer almaktadır.

Dairemizin benimsediği ilkeler çerçevesinde bu durumda ibranamedeki bu hüküm çerçevesinde işvereninin bu alacak kalemlerine ilişkin olarak yapmış olduğu ödeme belgelerini dosyaya sunması gerekirdi. Yapılan yargılamada böyle bir ödeme belgesi dosyaya sunulmamıştır. Hal böyle olunca söz konusu ibranamede geçen ifadenin matbu bir ifade olduğu, gerçek anlamda davacının bu alacaklar açısından işverenini ibra etmediği kabul edilmelidir.

Mahkemece davacının fazla mesai ve ulusal bayram ve genel tatil alacaklarının sırf bu ibranameye dayanılarak reddedilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir