Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2013/19815 K.2014/4012

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtayca incelenmesi davalı-karşı davacı vekili tarafından istenilmekle,temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü: 1-Dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre davalı-karşı davacı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,

2-Davacı-karşı davalı vekili,davacının davalı iş yerinde 01.11.2004 tarihinden itibaren tarih öğretmeni olarak çalıştığını, 2005-2006 öğretim yılı başında müvekkiline ders verilmediğini, bu tarihten sonra da ücret yatırılmadığını, iş akdinin Ekim ayı içerisinde davalı işverence şifahi olarak haksız şekilde sona erdirildiğini, yeni öğretim yılının başlamış olması nedeni ile başka bir özel okul veya dershanede iş bulma şansının az olduğunu,

müvekkilinin işsiz kaldığını,taraflar arasındaki iş sözleşmesi uyarıca hizmet sözleşmesini süresinden önce fesheden işverenin kalan süre sonuna kadar olan ücretleri ödemek zorunda olduğunu,ayrıca haklı bir nedene dayanmaksızın sözleşme süresi içerisinde müvekkilin görevine son verdiği için aylık brüt ücretinin altı aylık tutarını tazminat olarak ödemesi gerektiğini, yine 625 sayılı Yasanın 35.maddesi ve iş sözleşmesi gereğince gününde ödenmeyen ücretler için gecikilen her gün için ücretlerin %1 fazlasıyla ödeneceğinin öngörüldüğünü ileri sürerek 01.09.2005-31.10.2006 arasındaki ücret ,

6 aylık brüt ücret tutarında tazminat ve günlük %1 gecikme tazminatının davalıdan tahsilini talep etmiştir.

Davalı -karşı davacı vekili, davacının, 01.11.2004 -31.10.2005 tarihli iş sözleşmesinin Milli Eğitim Müdürlüğünden onayı alındıktan sonra okulda göreve başladığını, en son olarak 13.06.2005 günlü Öğretmenler Kurulu toplantısına katıldığını, bu kurulun sonraki toplantının 15.08.2005 tarihinde olduğunu ve 2005-2006 yılı çalışma takvimi kendisine açıklanmasına rağmen davacının 15.08.2005 tarihindeki öğretmenler kuruluna, 16.08.2005-17.08.2005 ve 19.08.2005 tarihli sınav görevine ve sonraki görevlerinin hiçbirine gelmediği,bu hususların bir tutanakla İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne gerekli işlem yapılmak üzere bildirildiğini,

bunun üzerine müfettiş görevlendirilerek yapılan soruşturma sonunda davacının 15.08.2005 tarihinden bu yana izinsiz ve mazeretsiz görevine gelmediği gerekçesiyle Çalışma İzin Onayının iptal edilerek Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliğinin 56.maddesi gereğince bir yıl süre ile Özel Öğretim Kurumlarında görev verilmemesinin kararlaştırıldığını,davacının işe davamsızlığı sonucunda 15.08.2005 tarihi itibariyle iş sözleşmesi sona erdirildiğinden ücretlerine hak kazanamadığını savunarak davanın reddi ile sözleşme hükümleri gereğince hükmedilecek tazminat alacağının davalıdan tahsilini talep etmiştir.

Mahkemece ,toplanan deliller ve bilirkişi raporuna göre davacının 1 yıllık çalışma izin onayının iptaline ilişkin işlemin Ankara 9.İdare Mahkemesinin 2007/344 Esas 2009/1385 Karar sayılı ve 24/06/2009 tarihli kararı ile iptal edilerek ortadan kaldırıldığı, Ankara 9.İdare Mahkemesinin kararının Danıştay 8.Dairesinin 13/12/2012 gün ve 2012/9960 - 10553 E-K sayılı ilamıyla onandığı, davacının hizmet akdinin davalı işverenlikçe 4857 sayılı Yasanın 25/II-g maddesine binaen usulüne uygun olarak sona erdirilmediği, dolayısıyla iş akdinin işverenlikçe haksız ve bildirimsiz olarak sona erdirildiği gerekçesiyle asıl davada talep edilen alacaklar yönünden davanın kısmen kabulüne ve birleşen dava yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

İş sözleşmesinde kararlaştırılan cezai şartın koşullarının oluşup oluşmadığı ve indirim hususunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

Cezai şart, öğretide, mevcut borcun ifa edilmemesi veya eksik ifası halinde ödenmesi gereken mali değeri haiz ayrı bir edim olarak tanımlanmıştır (Tunçomağ, Kenan: Türk Hukukunda Cezai şart, İstanbul 1963).

Cezai şart 818 sayılı Borçlar Kanunun 158 – 161'inci maddeleri arasında, yeni 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 179-182 inci maddeleri arasında düzenlenmiş olup, İş Kanunlarında konuya dair bir hükme yer verilmemiştir. İş hukuku açısından Borçlar Kanunun sözü edilen hükümlerini uygulamakla birlikte, Dairemizce bazı yönlerden İş hukukuna özgü çözümler üretilmiştir. İş hukukunda “İşçi Yararına Yorum İlkesi”nin bir sonucu olarak

sadece işçi aleyhine yükümlülük öngören cezai şart hükümleri geçersiz sayılmış ve bu yönde yerleşmiş içtihatlar öğretide de benimsenmiştir.

Cezai şartın işçi ve işveren hakkında ve iki taraflı olarak düzenlenmesi gereği, işçi aleyhine kararlaştırılan cezai şartın işveren aleyhine kararlaştırılandan daha fazla olmaması sonucunu da ortaya koymaktadır. Başka bir anlatımla işçi aleyhine olarak belirlenen cezai şartın, koşulları ve ceza miktarı bakımından işverenin sorumluluğunu aşması düşünülemez. İki taraflı cezai şartta işçi aleyhine bir eşitsizlik durumunda, cezai şart hükmü tümden geçersiz olmamakla birlikte, işçinin yükümlülüğü işverenin sorumlu olduğu miktarı ve halleri aşamaz.

İşçiye verilen eğitim karşılığı belli bir süre çalışması koşuluna bağlı olarak kararlaştırılan cezai şart tek taraflı olarak değerlendirilemez. İşçiye verilen eğitim bedeli kadar cezai şartın karşılığı bulunmakla eğitim karşılığı cezai şart hükmü belirtilen ölçüler içinde geçerlidir.

Gerek belirli gerekse belirsiz iş sözleşmelerinde,cezai şart içeren hükümler, karşılıklılık prensibinin bulunması halinde kural olarak geçerlidir. Ancak, sözleşmenin süresinden önce feshi koşuluna bağlı cezai şartın geçerli olabilmesi için, taraflar arasındaki iş sözleşmesinin belirli süreli olması zorunludur. Asgari süreli iş sözleşmelerine de aynı şekilde hükümler konulması mümkündür.

4857 sayılı İş Kanununun 21'inci maddesinde, kesinleşen işe iade kararı üzerine işçinin başvurusuna rağmen bir ay içinde işe başlatılmaması durumunda, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödeneceği öngörülmüştür. Aynı maddenin son fıkrasında ise, sözü edilen düzenlemenin mutlak emredici olduğu ve sözleşmelerle hiçbir şekilde değiştirilemeyeceği hükme bağlanmıştır. Bu itibarla iş güvencesine tabi işçiler yönünden toplu iş sözleşmesinin iş güvencesi sağlayan hükümlerinin, Yasanın bu düzenlemesi karşılığında bir değeri kalmamıştır.

Borçlar Kanununun 161 inci maddesine göre ,(yeni yasada 182.maddeye göre) taraflar cezanın miktarını seçmekte serbesttirler. Buna göre belirli süreli iş sözleşmesinin kalan süresine ait ücretlerinin ya da bunun katlarının ödenmesi gerektiği yönünde ceza miktarı belirlenmesi mümkündür. Böyle bir cezai şart hükmü, Borçlar Kanunun 325 inci maddesine göre talep konusu yapılabilecek olan sözleşmenin kalan süresine ait ücret isteğinden farklıdır.

Bu durum, konuya dair yasal düzenlemenin tekrarı mahiyetinde de değildir. Gerçekten tarafların iradesi özel biçimde cezai şart düzenlemesi yönünde ortaya çıkmış olmakla,iradeye değer verilmeli ve cezai şart hükümlerine göre çözüme gidilmelidir.

İşçinin bakiye süre ücreti ölçüt alınarak kararlaştırılmış olan cezai şarttan başka, sözleşmenin kalan süresine ait ücretlerin de Borçlar Kanununun 325 inci maddesine göre talep edilip edilemeyeceği sorununa değinmek gerekir ki, koşulların varlığı halinde sözleşmenin kalan süresine ait ücretlerin ayrıca talep edilebileceği kabul edilmelidir.

Gerçekten, Borçlar Kanununun 158/II maddesine göre, borcun belli zaman ve yerde ifa edilmemesi hali için cezai şart kararlaştırılmışsa, alacaklı hem ifa hem de cezai şartı talep edebilecektir.

Borçlar Kanunun 161/son (182/son)maddesinde ise, fahiş cezai şartın hâkim tarafından tenkis edilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır. İş hukuku uygulamasında işçi aleyhine cezai şart düzenlemeleri bakımından konunun önemi bir kat daha artmaktadır. Şart ve ceza arasındaki ilişki gözetilerek, işçinin iktisadi açıdan mahvına neden olmayacak çözümlere gidilmelidir. İşçinin belli bir süre çalışması şartına bağlanan cezalardan, sözleşme kapsamında çalışılan ve çalışması gereken sürelere göre oran kurularak indirime gidilmelidir.

Somut olayda, taraflar arasında düzenlenen Özel Öğretim Kurumlarında Görev Alan Öğretim Elemanlarına Mahsus İş Sözleşmesinin Özel Şartlar başlıklı 7.maddesinin (g) bendinde görev alan öğretmenin kurumun uygun görüşünü almaksızın görevini bırakması halinde kuruma aylık brüt ücretinin altı aylık tutarını tazminat olarak nakden ve defaten ödemeyi kabul edeceği, (h) bendinde ise kurumun haklı bir nedene dayanmaksızın sözleşme süresi içinde öğretmenin görevine son vermesi halinde 7.maddenin (g) fıkrasında belirtilen tazminatı öğretmene ödemeyi kabul edeceği şeklinde hüküm bulunmaktadır. İş sözleşmesinde öngörülen bu düzenleme cezai şart niteliğindedir.

Mahkemece iş akdinin davalı işverence haksız olarak feshedildiğinin kabulü karşısında cezai şart alacağının kabulü yerinde ise de 161/son (182/son) maddesi gereğince hakkaniyet indirimi yapılmamış olması bozma nedenidir.

O halde davalı-karşı davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve karar bozulmalıdır.