Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2013/22669 K.2013/16472

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:

Davacı, ... Çalışma Genel Müdürlüğü'nün 21.06.2013 gün ve 14725789/103.02/10287 sayılı yetki tespiti konulu yazısının 26.06.2013 tarihinde şirkete tebliğ edildiğini, Ağaç İş Sendikası'nın şirkete ait fabrika iş yerinde Toplu İş Sözleşmesi yapmak için yasanın aradığı gerekli çoğunluğu sağladığının tespit edildiğini belirterek Ağaç İş Sendikası'nın şirkette yasanın aradığı oranda üye sayısının ve çoğunluğunun bulunmadığın tespitine, Ağaç İş Sendikasının yetki tespiti talebinin reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Sendika, yetki tespitine konu işyerinin işletme niteliğinde olduğu yönündeki itirazın haksız olduğunu, Sendikanın yetki tespiti isteminde bulunduğu işyerinin müstakil olduğunu, işverenin aynı işkolunda bir başka işyerinin bulunmadığını, farklı işkollarında işyerlerinin bulunmasının ise işletme niteliği kazandıramayacağını açıklayıp, 6356 sayılı Kanunun 43.maddesi uyarınca delillerin itiraz dilekçesine eklenmesinin dava şartı olduğunu belirterek, kanıttan yoksun davacı taraf itirazlarının incelenmeksizin reddi gerektiğini savunmuştur

Davalı ..., şirketin Kastamonu ilinde kurulu fabrikadan müteşekkil bir kuruluş olmayıp işletme olduğu iddia edilmekte ise de şirkete ait 1129993.006, 1023266.037, 1020541.037, 1020542.037, 1023697.037 SGK sicil nolu beş iş yerinin İşkolları Yönetmeliğinin 13 sıra nolu “inşaat işkolunda”, 0234922.034 SGK sicil nolu işyerinin 10 sıra nolu “Ticaret , Büro, Eğitim ve Güzel Sanatlar” işkolunda 1060369.006 SGK sicil nolu işyerinin 16 sıra nolu “Gemi Yapımı ve Deniz Taşımacılığı, Ardiye ve Antrepoculuk "işkolunda tescil edilmeleri nedeniyle yetki tespiti yapılırken değerlendirme dışı tutulduğunu,

şirkete ait yetki tespiti başvurusunda bulunan Ağaç -iş Sendikasının kurulu bulunduğu 06 sıra nolu “Ağaç ve kağıt" işkolunda faaliyet gösteren bir işyeri bulunması nedeniyle de yetki tespit yazısının işyeri olarak düzenlendiğini açıklayarak davanın reddini talep etmiştir.

Mahkemece davanın reddine karar verilmiştir. Taraflar arasında, ... Entegre Orman Ürünleri Sanayi ve Tic A.Ş. işyerlerinin hangi işkoluna girdiği, bu anlamda işverene ait işyerlerinin işletme kapsamında yer alıp almadığı, sendikanın toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili olup olmadığı konularında uyuşmazlık vardır.

Öncelikle 6356 sayılı Yasa'nın geçici 6/3). maddesinde “ Ocak 2013 istatistiklerinin yayımlandığı tarihe kadar, (26 Ocak 2013 tarih ve 28540 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı) Bakanlığa yapılmış olan yetki tespit başvuruları ile taraf oldukları bu Kanunun yürürlüğünden önce imzalanmış Toplu İş Sözleşmesi Ocak 2013 istatistiklerinin yayımı tarihinden sonra yetkisi sona erecek olan sendikaların,

bir sonraki toplu iş sözleşmesiyle sınırlı olmak üzere yapacakları yetki tespit başvuruları mülga 2822 sayılı Kanun'un 12 nci maddesine göre Bakanlıkça yayımlanmış Temmuz 2009 istatistiklerine ve mülga 2822 sayılı Kanunda belirtilen hükümlere göre sonuçlandırılır.

(Ek cümle: 10.01.2013 - 6385 S.K./20. md.) Ancak, en son yayımlanan 2009 istatistiğinde toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi için başvuru hakkına sahip işçi sendikalarının 7/11/2012 tarihinde ve sonraki bu fıkraya göre yapacakları yetki tespit talepleri, 41 nci maddede yer alan işyeri veya işletme çoğunluğu şartlarına göre sonuçlandırılır.” düzenlemesi yer almakta olup, somut olayda yetki başvuru tarihinin 17.06.2013 olması sebebi ile uyuşmazlığın 6356 sayılı Kanunda belirtilen hükümlere göre sonuçlandırılması gerekir.

Bakanlık yetki tespit kararında, 17.06.2013 başvuru tarihi itibari ile ... Entegre Orman Ürünleri Sanayi ve Tic A.Ş. Baraj yolu mevkii adresindeki işyerinde 288 (İki yüz seksen sekiz) işçi çalıştığı, 195 (Yüz doksan beş) işçin sendika üyesi olduğu, toplu iş sözleşmesi yapmak için Ağaç İş Sendikasının gerekli çoğunluğu sağladığı tespit edilmiştir. Bakanlığın 19.7.2013 Tarihli yazısında. Bakanlığımız Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarında, anılan şirkete ait 1129993.006.

1023266.037, 1020541.037, 1020542.037, 1023697.037, SGK sicil nolu beş işyerinin İşkolları Yönetmeliğinin 13 sıra notu "İnşaat" işkolunda 0234922.034 SGK sicil nolu işyerinin 10 sıra nolu "Ticaret, Büro.

Eğitim ve Güzel Sanatlar" işkolunda, 1060369.006 SGK sicil nolu işyerinin 16 sıra nolu "Gemi Yapımı ve Deniz Taşımacılığı, Ardiye ve Antrepoculuk" işkolunda tescil edilmeleri nedeniyle yukarıda belirtilen yedi işyeri yetki tespiti yapılırken değerlendirme dışı tutulmuş ve olup adı geçen şirkete ait yetki tespiti başvurusunda bulunan Ağaç-İş Sendikasının kurulu bulunduğu 06 sıra nolu "Ağaç ve Kağıt" işkolunda faaliyet gösteren bir işyeri bulunması nedeniyle de yetki tespit yazısı işyeri olarak düzenlendiği açıklanmıştır.

Toplu iş sözleşmesinin kapsamı ve düzeyi başlıklı 6356 sayılı Kanunun 34. Maddesinde “1-Bir toplu iş sözleşmesi aynı işkolunda bir veya birden çok işyerini kapsayabilir.(2) Bir gerçek ve tüzel kişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerinin bulunduğu işyerlerinde, toplu iş sözleşmesi ancak işletme düzeyinde yapılabilir……(4) İşletme toplu iş sözleşmesi yapılacak işyerlerinin aranılan niteliğe sahip olup olmadıklarına ilişkin uyuşmazlıklar, işletme merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemede on beş gün içinde karara bağlanır. Kararın temyizi halinde Yargıtay on beş gün içinde kesin olarak karar verir.” hükmüne yer verilmiştir.

Yine Yasanın 5.maddesinde “(1) Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Bakanlıkça yapılır. Bakanlık, tespit ile ilgili kararını Resmi Gazete’de yayımlar. Bu tespite karşı ilgililer, kararın yayımından itibaren on beş gün içinde dava açabilir. Mahkeme iki ay içinde kararını verir. Kararın temyiz edilmesi halinde Yargıtay uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar. (2) Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamış ise işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur. İşkolu tespit talebi ve buna ilişkin açılan davalar, yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici neden sayılmaz.” düzenlemesi yer almıştır.

Dolayısı ile yetki tespiti davasında bir gerçek ve tüzel kişiye ait aynı işkolunda birden çok işyerinden oluşan bir işletme olduğu iddiası var ise, İşletme düzeyinde ancak tek bir TİS yapılacak olması (işletme toplu iş sözleşmesi) ve bu hususun kamu düzeni ile ilgili olması karşısında, işverene ait işyerlerinin işletme oluşturup oluşturmadığının tespiti için, iddia konusu işyerlerinde bakanlıkça 6356 sayılı Yasa'nın 5.maddesi uyarınca yapılmış işkolu tespit kararları var ise buna göre, yoksa yapılacak işkolu tespiti bekletici mesele yapılarak sonucuna göre değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerekecektir.

Her ne kadar 6356 sayılı Yasa'nın 5/(2). fıkrasında “Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamış ise işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur. İşkolu tespit talebi ve buna ilişkin açılan davalar, yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici neden sayılmaz” denilmekte ise de, bu düzenlemenin Toplu iş hukukunda bir toplu iş sözleşmesi ünitesi olan ve 6356 sayılı Kanun'un 34. maddesinde tanımlanan işletme iddiası kapsamı dışında haller için uygulanması gerektiği değerlendirilmelidir. Aksi halde işletme kapsamına giren bir gerçek ve tüzel kişiye ait işyerlerinde, işletme bütünlüğü gözetilmeden yasanın emredici hükümleri dikkate alınmadan toplu iş sözleşmesi yapılması gibi bir durum ortaya çıkacaktır.

O halde, 6356 sayılı Kanun'un 5. maddesinin 2. fıkrasında yer alan düzenlemeyi, işyeri düzeyinde yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamışken ve çözümü aynı maddenin 1. fıkrasında düzenlenen işkolu tespit prosedürü ile mümkün olan işkolu uyuşmazlıklarıyla sınırlı olarak değerlendirilmek gereklidir. 6356 sayılı Kanunda işletme kapsamına ilişkin uyuşmazlıkların bekletici mesele yapılamayacağına dair bir hüküm yer almamaktadır.

Ayrıca işletme toplu iş sözleşmesi yapılmasına ilişkin kural yukarıda da kısaca bahsedildiği üzere kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenlerle işletme kapsamına ilişkin bir uyuşmazlık söz konusu ise, mahkemenin bu uyuşmazlığı çözmeye de yetkili olması halinde işletme olup olmadığı 6356 sayılı Kanun’un 34. maddesinin 4. fıkrası hükmüne göre ön mesele olarak çözüme kavuşturulması gereklidir.

Yetki uyuşmazlığını inceleyen mahkemenin işletme olup olmadığına ilişkin uyuşmazlığı çözmeye yetkili olmaması halinde ise yine aynı hükümlere göre bu problemin çözümü bekletici mesele yapılmalıdır.

Sonuç olarak, dava dilekçesi ve dosya kapsamından anlaşılacağı şekilde, uyuşmazlık konuları arasında yetki tespitin iptali ile birlikte, ... Entegre Orman Ürünleri Sanayi ve Tic.A.Ş. işyerlerinin İşkolları Yönetmeliğinin hangi sıra numarasına girdiğinin ve işletme oluşturup oluşturmadığının belirlenmesi de yer almaktadır. Bu halde uyuşmazlıkta 6356 sayılı Yasa'nın 5. maddesinin uygulanması da söz konusu olmaktadır.

Bu maddeye göre bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti ...'nca yapılır. ...’nın Resmi Gazete'de yayımlanan tespit kararına karşı ilgililer 15 gün içerisinde dava açabilirler. Bu halde öncelikle davacı tarafa şirkete ait işyerlerinin işkolunun tespiti için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına başvurması için süre verilmeli yapılan başvuru ve bu tespit sonucu ön mesele yapılarak işkolu tespit başvurusunun sonucuna göre işin esası çözüme kavuşturulmalıdır.

İşkolu tespiti prosedürü tamamlandıktan sonra sonucuna göre; somut olayda çözümlenmesi gereken konu, 6356 sayılı Kanun'un 34/2. fıkrasında belirtilen “Bir gerçek ve tüzelkişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerine sahip bir işletmede ancak bir toplu iş sözleşmesi yapılabilir.“ tanımına uygun aynı işkolunda kurulu birden çok işyerinden oluşan bir işletme olup olmadığı, tespit edilmelidir.

Buna göre aynı işkolunda kurulu birden çok işyerinin bulunması olgusu işletmenin bir unsuru olarak kabul edildiğinden bu işyerlerinin aynı işkolunda kurulu ancak birbirinden bağımsız işyerleri olması gerekir. O halde, işyerleri için yapılacak işkolu tespiti sonucuna göre aynı işkolunda kurulu farklı işyerlerinin varlığı kabul edilir ise işyerleri birlikte işletme kabul edileceği için işçi sayısının tespitinde aynı işkolundaki tüm işyeri birlikte değerlendirilecektir.

Yine yapılacak tespit sonucuna göre, bir kısım işyerlerinde görülen iş asıl işe yardımcı iş kabul edilir ise, aynı işkolunda farklı bir işyeri oluşturmayacağı, bağımsız varlığı olmadığı için asıl işyeri ile birlikte değerlendirilecektir.

6356 sayılı Kanun madde 4/(2)’ye göre “Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de, asıl işin girdiği işkolundan sayılır.” Şayet yapılan tespitte Yönetmeliğin 06 sıra numarasında düzenlenen “Ağaç ve Kağıt” işkolundan farklı işkoluna girdiği anlaşılan işyerleri olduğu belirlenir ise işçi sayısının tespitinde bu işyeri dikkate alınmayacaktır. Ancak bütün bu tespitlerin yapılabilmesi için bekletici mesele kabul edilecek olan, işkolu tespit kararına ihtiyaç vardır.

Mahkemece davacıya İşkolu tespit başvurusu için süre verilip sonucu beklenmeden ve yukarıda açıklandığı şekilde bir değerlendirmeye tabi tutulmadan yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozma nedenidir.

Kabule göre de; mahkemece dosya üzerinden yapılan inceleme ile karar verilmiş ise de, 6356 sayılı Yasa'nın 4/3.maddesindeki “İtiraz dilekçesinde veya ekinde somut delillerin yer almaması halinde itiraz incelenmeksizin reddedilir. İşçi ve üye sayılarının tespitinde maddi hata ve süreye ilişkin itirazları mahkeme altı iş günü içinde duruşma yapmaksızın kesin olarak karara bağlar. Bunların dışındaki itirazlar için mahkeme, duruşma yaparak karar verir ve karar temyiz edildiği takdirde Yargıtay tarafından on beş gün içinde kesin olarak karara bağlanır.” düzenlemesi anlamında dosya üzerinden karar verilebilecek nitelikte bir uyuşmazlık olmadığından, duruşma açılmadan yazılı şekilde karar verilmesi de hatalı olmuştur.