Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2022/6816 K.2023/760

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen geçit hakkı tesisi davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay 14. Hukuk Dairesince İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı ... vekili, davalı ... tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili adına kayıtlı 107 ada 35 parsel sayılı taşınmazın genel yola bağlantısının olmadığını belirterek davalılara ait 107 ada 34, 36, 37 ve 40 parsel sayılı taşınmazlar aleyhine geçit hakkı kurulmasını talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; dava konusu taşınmazların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğunu, geçit talebinin yasal olmadığını, farklı taşınmazlardan güzergah araştırılması gerektiğini belirtmek suretiyle davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 23.09.2020 tarihli ve 2019/106 Esas, 2020/170 Karar sayılı kararıyla; davanın kabulü ile davacıya ait 107 ada 35 parsel sayılı taşınmaz lehine davalı ...’ye ait 107 ada 40 parsel sayılı taşınmaz üzerinden geçit tesisine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesi 15.04.2021 tarih ve 2021/63 Esas, 2021/2840 Karar sayılı ilamında. “Somut olayda; mahkemece Dairemizin 20.06.2018 tarihli 2015/17278 Esas, 2018/4745 Karar sayılı bozma ilamına uyulmasına karar verildiği halde bozma gerekçeleri yerine getirilmemiştir.

Hükme esas alınan bilirkişi raporunda A harfi ile gösterilen ve mahkeme tarafından geçit hakkı kurulan kısım 107 ada 40 parsel sayılı taşınmazı ikiye bölmüş, taşınmazın ekonomik kullanım bütünlüğü bozulmuş olup fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesine aykırıdır.

Öte yandan, mahkemece, 107 ada 35 parsel sayılı taşınmaz lehine, 107 ada 40 parsel sayılı taşınmaz aleyhine geçit hakkı kurulmasına karar verilmiş ise de kurulan geçidin kadastral yola değil paftasında dere olarak gözüken yere bağlandığı anlaşılmakla kesintisizlik ilkesi ihlal edilmiştir.

Dairemizin yukarıda belirtilen ilkelerine göre zorunluluk bulunmadıkça aleyhine geçit kurulacak taşınmazın bölünmemesi, ekonomik kullanım bütünlüğünün bozulmaması gerekir; bilirkişi raporunda alternatifler gösterilmiş ise de gösterilen yerlerden geçit hakkı kurulmasının imkansız olduğunun, tek ve zorunlu geçit hakkı tesis edilecek yerin mahkeme tarafından geçit hakkı tesis edilen yer olduğunun yeterince ve bilimsel olarak açıklanamadığı görülmüştür.

Mahkemece; davalıya ait taşınmazın bütünlüğü bozulmadan yola ulaşımın sağlanmasının mümkün olup olmadığı araştırılarak en uygun alternatiften geçit hakkı kurulması gerekirken belirtilen hususlar gözetilmeden davalıya ait taşınmazı ikiye bölerek ekonomik kullanım bütünlüğü bozulacak şekilde ve kesintisizlik ilkesi ihlal edilerek dereye bağlanacak şekilde geçit hakkı tesisine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu nedenle bozulması gerekmiştir.” şeklindeki gerekçe ile bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; “...107 ada 40 parsel sayılı taşınmaz lehine, davalılardan ... adına kayıtlı 107 ada 37 parsel sayılı taşınmazın fen bilirkişisi Uğur Aykanat tarafından tanzim edilen 20/11/2021 tarihli rapor ve krokisinde A harfi ile ve yeşil renk ile taralı olarak gösterilen 3 metre genişliğinde 88,00 m²'lik kısımdan, davalılardan Maliye Hazinesine ait 107 ada 36 parsel sayılı taşınmazın fen bilirkişisi Uğur Aykanat tarafından tanzim edilen 20/11/2021 tarihli rapor ve krokisinde B harfi ve yeşil renk ile taralı olarak gösterilen 3 metre genişliğinde 95,64 m²'lik kısımdan geçit hakkı tesisine,” karar verilmiş, 07.10.2022 tarihli tashih şerhi ile 107 ada 40 parsel ifadesi 107 ada 35 parsel olarak düzeltilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ile davalı ... temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davalı ... vekili; bozma kararı gereklerinin yerine getirilmediğini, yeterli araştırma yapılmadığını, dere yatağına zarar verecek şekilde geçit tesis edildiğini, Hazineye ait taşınmazdan geçit tesis edilmesinin yasal olmadığını belirtmek suretiyle temyiz talebinde bulunmuştur. 2. Davalı ... vekili; geçit tesis edilen taşınmazın sit alanında kaldığı itirazında bulunmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, geçit hakkı kurulması isteğine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk Bu tür davalar ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi nedeniyle zorunlu olarak açılmaktadır. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine “mutlak geçit ihtiyacı” veya “geçit yoksunluğu”, ikincisine de “nispi geçit ihtiyacı” ya da “geçit yetersizliği” denilmektedir.

Geçit hakkı verilmesine ilişkin davalarda, bu hak taşınmaz leh ve aleyhine kurulacağından leh ve aleyhine geçit istenen taşınmaz maliklerinin tamamının davada yer alması zorunludur. Ancak, yararına geçit istenen taşınmaz paylı mülkiyete konu ise dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir.

Geçit tesisi davalarında başlangıçta davacı tarafından öngörülemediğinden dava dilekçesinde talep edilen yer dışındaki güzergahlardan da geçit kurulması gerekebilir. Bu güzergah üzerindeki taşınmazların maliklerine dava dilekçesi ile husumet yöneltilmemiş olması kabul edilebilir bir yanılgıya dayandığından 6100 sayılı HMK’nun 124 üncü maddesi gereğince dürüstlük kuralına aykırı olmayan bu taraf değişikliği talebi kabul edilerek davacının bu kişilerin harçsız olarak davaya katılmalarını sağlamasına imkan verilmelidir.

Türk Medeni Kanununun 747/2 maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakârlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.

Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazlar bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi mümkün değilse bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.

Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle tarım alanlarında, nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine karar vermek gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilmesinin zorunlu olduğu hallerde, gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.

Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kıstaslar esas alınarak belirlenmelidir. Bu bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir. Hemen belirtmek gerekir ki, bedelin belirlenmesinden sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artıracak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır.

3. Değerlendirme

Somut olayda, mahkemece yapılan yargılama neticesinde davacıya ait 107 ada 35 parsel sayılı taşınmaz lehine, davalılara ait 36 ve 37 parsel sayılı taşınmazlar üzerinden geçit tesisine karar verilmiştir. Dosya kapsamında bulunan tapu kayıtları incelendiğinde, geçitle yükümlenen taşınmazlardan 107 ada 36 parsel sayılı taşınmaz hakkında Fethiye Kadastro Mahkemesi 2020/130 Esas sayılı dosyada 22-A uygulaması sonucunda davalı olduğuna dair beyan bulunduğu görülmüştür.

Mahkemece ilgili dosya getirtilerek incelenmesi, çap kaydı kesinleşmeden geçit hakkı tesis edilemeyeceğinden bu durum gözetilerek gerekirse kadastro mahkemesi dosya sonucunun beklenilmesi, kesinleşen son çap durumu dikkate alınarak davacı taşınmazı lehine halen geçit tesisi gerekip gerekmediği ve güzergahı hakkında yeniden değerlendirme yapılması gerekirken, eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiş, hükmün bu nedenle bozulması gerekmiştir.

VI.KARAR

Yukarıda açıklanan nedenlerle; Davalı ... vekili ile davalı ...'nin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA,

Peşin yatırılan harcın istek halinde yatırana iadesine,

Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,

Dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine,