Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2023/2844 K.2023/4536

Taraflar arasındaki tenkis davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay 1. Hukuk Dairesince Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacı ve davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin murisi ve annesi olan ...’nun 09.02.2015 tarihinde vefat ettiğini, murisin Uşak 3. Noterliği'nin 15.06.2012 tarihli ve 8992 yevmiye numaralı vasiyetnamesi ile tüm malvarlığını 2 nci eşinden olma çocukları olan davalılara vasiyet ettiğini, bu işlem nedeniyle müvekkilinin saklı payına tecavüz edildiğini belirterek, murise ait tereke dosyasında tespit edilen taşınır ve taşınmaz malların müvekkilinin saklı payına tecavüz edilen kısmının tespiti ile tenkis davasının kabulüne, bu talebinin kabulünün mümkün olmaması halinde ise tercih ... tarihindeki değerin, tercih tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile müvekkiline ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar cevap dilekçelerinde özetle; Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2015/272 Esas ... dosyasında görülen ve karara bağlanan vasiyetnamenin iptali davasının aynı zamanda tenkis istemini de kapsadığını, davacının akabinde bu davadan feragat ettiğini ve bu kararın kesinleştiğini, bu sebeple eldeki davada dava şartının noksan olduğunu, bunun yanı sıra davacının aile hukukundan ... yükümlülüklerini de yerine getirmemesi nedeniyle tenkis isteğinde bulunamayacağını belirterek, davanın reddine karar verilmesini istemişlerdir.

III. MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 09.06.2016 tarihli ve 2016/22 Esas, 2016/296 ... Kararıyla "...davacı tarafından açılan ve feragat nedeniyle reddine karar verilen Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2015/272 Esas ... vasiyetnamenin iptali davasında davacının saklı payın ihlal edildiği iddiasının da bulunduğu, bu nedenle ekdeki davada kesin hüküm teşkil edeceği..." şeklindeki gerekçeyle, "...davanın reddine..." karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda (III) numaralı bentte belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 04.03.2020 tarih ve 2016/16536 Esas, 2020/1510 Karar ... ilamıyla "...6100 ... Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 303. maddesinde düzenlendiği üzere maddi anlamda kesin hükümden söz edilebilmesi; diğer bir anlatımla yeni açılan bir davaya karşı o davanın daha önce kesin hükme bağlanmış olduğunun söylenebilmesi için, her iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerekir.

Somut olayda, Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2015/272 Esas, 2015/433 Karar ... vasiyetnamenin iptali davasının eldeki dava ile konusunun farklı olması nedeniyle eldeki davada kesin hüküm teşkil etmeyeceği açıktır.

Hal böyle olunca, davacının tenkis isteği yönünden yukarıda açıklanan ilkeler kapsamında araştırma ve incelemenin yapılması, sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm tesisi doğru değildir..." şeklindeki gerekçeyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

3. Dairenin yukarıda (IV.A.2.) bendinde belirtilen kararına karşı davalılar tarafından karar düzeltme talebinde bulunmuştur.

4. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 15.10.2020 tarih ve 2020/2095 Esas, 2020/5135 Karar ... ilamıyla "...1086 ... HUMK'nun 440/III-1 maddesi 21.07.2004 tarihinde yürürlüğe giren 5219 ... Kanun ile değiştirilmiş, ayrıca 01.04.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5236 ... Kanunun 19.maddesi ile HUMK.'na ilave edilen Ek Madde 4'e göre de; 01.01.2020 tarihinden itibaren değeri 24.120.00 TL'den az olan davalara ait hükümlerin onanmasına veya bozulmasına ilişkin Yargıtay kararları hakkında karar düzeltme yoluna gidilemeyeceği öngörülmüştür..." şeklindeki gerekçeyle davalılar karar düzeltme dilekçelerinin reddine karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda karar başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;

"...Davanın kabulü ile muris ... Karakullukçu adına olan Uşak 3. Noterliğinin 15/06/2012 tarih ve 08992 yevmiye ... düzenleme şeklindeki vasiyetnamenin davacı yararına saklı payı olan 1/6 oranında tenkisine..." muris ... Karakullukçu'ya intikkalle gelen ve yine muris adına kayıtlı olan taşınmazlar yönünden davacının saklı payına isabet eden "...hisselerin tapu kaydının iptali ile davacı adına tapuya kayıt ve tesciline..." muris adına kayıtlı banka hesapları yönünden "...davacının saklı payına isabet eden tutarların davacıya aidiyetine ve bu miktarlarda davacıya tahsil yetkisi tanınmasına..." karar verilmiştir.

2. İlk Derece Mahkemesince "...belirli mal vasiyeti ile mirasçı atanmasını içeren vasiyetnamelerin söz konusu olması halinde tenkis hesabı birbirinden farklıdır. Yukarıda açıklandığı üzere davaya konu 15/06/2012 tarihli vasiyetname mirasçı atamasına ilişkin olduğundan ve ... Medeni Kanunu’nun 564. maddesi ancak belirli mal vasiyeti söz konusu olduğunda uygulanabileceğinden mirasçı ataması (nasbı) halinde bu maddenin uygulanması olanağı bulunmamaktadır.

Mirasçı olarak atanan kişi, murisin külli halefi olduğundan, miras açılmakla yasal mirasçı gibi terekenin tümünün ya da belli bir payının sahibi olur (TMK 599/2).

Mirasçı olarak atanan kimseye karşı açılan tenkis davasının kabulü halinde davacıların saklı payları oranında tenkise karar vermek yeterlidir ... dava konusu vasiyetnamenin mirasçı nasbı niteliğinde olduğu, murisin yasal mirasçısı olan çocukları davalıları, aynı zamanda atanmış mirasçı olarak tayin ettiği, davalılar tarafından ancak ölüme bağlı tasarruf ile mümkün bir ıskat sebebi ortaya koyulamadığı, vasiyetname mutlak tenkise tabi olmakla saklı payın ihlal edildiği sabittir.

Yapılan açıklamalar nazarında mirasçı olarak atanan davalılara karşı açılan tenkis davasının kabulü ile dava konusu edilen taşınmazlarda davacının saklı payı oranında (1/6) tenkise, dolayısıyla saklı pay oranında iptal ve tescile karar verilmesi ile yetinilerek, banka hesapları yönünden de aynı yönde saklı pay oranında olmak üzere tahsil yetkisi tanınarak karar vermek gerekmiştir..." şeklindeki gerekçeyle hüküm kurulmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda karar başlığında belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ile davalılar temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; her ne kadar mahkemece verilen karar müvekkilinin lehine ise de Yargıtay bozma ilamına uyan mahkemece, terekede bulunan taşınmazların her birinin ayrı ayrı sabit tenkis oranında bölünüp bölünmeyeceği tespitini yaptırmadığını, bu işlem yapıldıktan sonra davalıların tercih hakkının sorulması ve tercih hakkına göre karar tarihine en yakın tarihteki tereke değerinin tespiti ile tenkis hesaplamasının yapılması gerektiğini, bu yöndeki taleplerinin mahkemece kabul edilmeden sonuca gidildiğini, müvekkilinin murisin öz evladı olduğunu,

vasiyetname ile mal varlığının davalılara eşit şekilde paylaştırılması dışında başka bir irade belirtmediğini, diğer bir anlatımla müvekkilinin mirasçılıktan çıkartılması sonucunu doğuran bir açıklamaya vasiyetnamede yer verilmediğini, bağlı olarak bu yönden değerlendirme yapılmasının yerinde olmadığını, belirterek, Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalılar temyiz dilekçelerinde özetle; davacının murisle sağlığında hiç ilgilenmediğini, 30 yıl arayıp sormadığını, davacının 1/6 saklı payı dikkate alındığında, kendilerine müşterek murisi olan babalarından intikale etmiş bulunan mal varlığına ilişkin saklı pay hesabının da yanlış yapıldığını, davacıya fazla miktarda saklı pay tayin edildiğini, babalarının vefatı nedeni ile muris annesine intikal eden mal varlığında davacı saklı payının 1/24 oranı üzerinden hesaplanması gerekirken, bilirkişi heyet raporunda 1/12 oranı üzerinden hesaplama yapıldığını belirterek, Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, tenkis istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 4721 ... ... Medeni Kanunu'nun 559 ve 571 inci maddeleri. Tenkis hesabı uzmanlık gerektiren bir iş olup davacıdan davanın başında saklı payının ihlal edilip edilmediğini, ihlâl edilmiş ise bunun miktarını bilmesini beklemek hayatın olağan akışına aykırıdır. Dava dilekçesinde gösterilen miktar; harca esas alınan tahmini değerdir. Bu bakımdan tenkis davalarında, davacının dava dilekçesinde gösterdiği dava değeri ile talebini sınırladığını söyleyebilme olanağı yoktur ve bu tür davalar, 6100 ... Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 107 nci maddesinde düzenlenen belirsiz alacak davalarının örneğini teşkil eder.

Tenkis (indirim) davası, miras bırakanın saklı payları zedeleyen ölüme bağlı veya sağlar arası kazandırmaların yasal sınıra çekilmesini amaçlayan, öncesine etkili, yenilik doğurucu davalardandır.

Tenkis davasının dinlenebilmesi için öncelikli koşul; miras bırakanın ölüme bağlı veya sağlar arası bir kazandırma işlemi ile saklı pay sahiplerinin haklarını zedelemiş olmasıdır. Saklı payların zedelendiğinden söz edilmesi ise kazandırma konusu tereke ile kazandırma dışı terekenin tümüyle bilinmesiyle mümkündür. Tereke mirasbırakanın ölüm tarihinde bırakmış olduğu malvarlığı kıymetleri ile iadeye ve tenkise tabi olarak yaptığı kazandırmalardır.

Murise ait net tereke tespit edildikten sonra mirasın açıldığı tarihteki fiyatlara göre değerlendirilmesi yapılarak parasal olarak miktarının tespiti gerekir (TMK m. 564). Miras bırakanın TMK'nın 506 ncı maddesinde belirlenen saklı paya tecavüz edip etmediği bulunan bu rakam üzerinden hesaplanır.

Davalıya yapılan tasarrufun tenkisine sıra geldiği takdirde tasarrufun tümünün değeri ile davalıya yapılan fazla teberru arasında kurulan oranda (Sabit Tenkis Oranı) tasarrufa konu malın paylaşılmasının mümkün olup olamayacağı araştırılmalıdır. Bu araştırma sonunda tasarrufa konu mal sabit tenkis oranında bölünebilirse bu kısımların bağımsız bölüm halinde taraflar adına tesciline karar verilmelidir.

Tasarrufa konu malın sabit tenkis oranında bölünmezliği ortaya çıktığı takdirde sözü geçen 564 üncü maddedeki tercih ... gündeme gelecektir. Böyle bir durum ortaya çıkmadan davalının tercih ... doğmadan davalının tercihini kullanması söz konusu olamaz. Daha önce bir tercihten söz edilmişse sonuç doğurmaz. O zaman davalıdan tercihi sorulmak ve 11.11.1994 günlü 4/4 ... İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca süratle dava konusu olup sabit tenkis oranına göre bölünemeyen malın, karar tarihindeki rayice göre değeri belirlenmeli ve bu değerin sabit tenkis oranıyla çarpımından bulunacak naktin ödetilmesine karar verilmelidir.

3. Değerlendirme

1. Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan araştırma sonrası, tarafların murisi tarafından tanzim edilen vasiyetname ile davacı saklı payının ihlal edildiğine ve tasarrufun tenkise tabi olduğu benimsenmek suretiyle davanın kabulüne karar verilmesinde bir isabetsizlik yoktur. Buna karşılık, doğru sabit tenkis oranı bulunduktan sonra, tasarrufa konu taşınmaz malların değerinde azalma meydana gelmeksizin sabit tenkis oranında bölünüp bölünemeyeceği hususunun araştırılarak mahkemece bir karar verilmesi gerekirken, bölünebilirlik hususunda hiçbir araştırma ve değerlendirme yapılmaksızın, dava konusu taşınmaz hisselerinin davacının saklı payı oranında ile davacı adına tapuya tesciline karar verilmiş olması doğru görülmemiştir.

2. TMK'nın 564 üncü maddesi uyarınca, tasarrufa konu malın sabit tenkis oranında bölünüp bölünemeyeceği hususu araştırıldıktan sonra, tasarrufa konu mal bölünebilirse bu kısımların bağımsız bölüm halinde taraflar adına tesciline karar verilmelidir. Tasarrufa konu malın sabit tenkis oranında bölünmezliği ortaya çıktığı takdirde, sözü geçen 564 üncü maddedeki tercih ... gündeme gelecektir. TMK'nun 564 üncü maddesi uyarınca davalıya seçimlik ... mahkemece kullandırılır.

Seçimlik hakkının kullandırılması davalı duruşmada hazır ise dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malın verilmesini, dilerse tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı isteyebilir. Davalı duruşmada hazır değil ise tercih hakkının sorulması kendisine bu konuda meşruhatlı davetiye çıkartılmak suretiyle yapılır.

Vasiyet alacaklısı davalı kendisine yapılan ihtara rağmen uygun bir süre içinde seçim hakkını kullanmazsa, bu hak saklı paylı mirasçı davacıya geçecektir. Mahkemece bu yönler gözardı edilerek eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan nedenlerle; 1. Davacı vekili ve davalıların sair temyiz itirazlarının REDDİNE,

2. Yukarıda C.3 (3.1 ve 3.2) bendinde açıklanan nedenlerle davacı vekili ve davalıların temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,