Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2023/3888 K.2023/5388

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen muhdesat tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonunda; Yargıtay 8. Hukuk Dairesince, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Hazine temsilcisi ve dahili davalı ... idaresi vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;

I. DAVA

Davacı vekili asıl dava dilekçesinde; dava konusu 135 ada 23 parsel sayılı taşınmaz üzerinde vekil edenine ait kapama meyve bahçesi bulunduğunu, taşınmazın Çetintepe Barajı yapım çalışmaları nedeniyle kamulaştırma sahası içerisinde kaldığını ileri sürerek ağaçların vekil edenine ait olduğunun tespiti ile tespitin tapuya şerh edilmesine karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

1. Davalı Hazine vekili, dava konusu taşınmazın malikinin Hazine olduğunu, taşınmazın orman niteliği ile DSİ Genel Müdürlüğüne tahsis edildiğini belirterek davanın reddini savunmuştur. 2. Dahili davalı ... İdaresi vekili, davanın reddini savunmuştur.

3. İhbar olunan DSİ vekili, davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 21.12.2017 tarihli ve 2017/443 Esas, 2017/531 Karar sayılı kararıyla; devlet ormanlarında yer ... ağaçlar yönünden muhtesat tespiti ve aidiyetine, kanunen yasaklanan eyleme hukuki geçerlilik kazandırma ve muhdesatlara yasallık sağlayacak şekilde karar verilemeyeceği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.Gerekçe ve Sonuç Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesinin 05.06.2018 tarihli ve 2018/393 Esas, 2018/447 Karar sayılı kararıyla; orman vasfındaki taşınmaz üzerinde meydana getirilen muhdesatla ilgili açılan davanın reddine karar verilmesinin usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesi ile istinaf talebinin esastan reddine karar karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 22.09.2020 tarihli ve 2018/13887 Esas, 2020/5266 Karar sayılı ilamıyla; "...mahkemece, davacının tespitini istediği muhdesatlar orman niteliğinde olan 135 ada 23 parsel sayılı taşınmaz içerisinde yer aldığından davanın reddine karar verilmiş ise de, Devletin hüküm ve tasarrufunda olan bu taşınmazlar üzerinde meydana getirilen muhdesatlara hukuken değer verilemeyeceği hususu dikkate alınırken, mülkiyet hakkının ihlali ve davalı mülkiyet sahibi Hazine'nin davacıyı meşru bir beklenti içerisine sokup sokmadığı ortaya konulmamıştır.

O halde, Mahkemece yapılacak iş, orman niteliğindeki taşınmazda yer ... muhdesatta, özellikle yukarıda yazılı mülkiyet hakkının ihlali bakımından da inceleme, araştırma ve değerlendirme yapılarak, davalı mülkiyet sahibi Hazine'nin, davacının bu haksız kullanımına karşı suskunluk ve eylemsizliği var ise bunun davacıyı meşru bir beklenti içerisine sokup sokmadığı konusunda, Mahkeme görüşünün ortaya konulması yine, ağaçların yaşları ve taşınmazın kadastro tespit tarihi de değerlendirilerek hak düşürücü sürenin gözönüne alınması ve son olarak tarafların dilekçelerinde tanık deliline dayandığı dikkate alındığında,

taraflara tanık listesi sunması için süre verilerek, tanıkların dinlenmesi ve tüm bunların sonucuna göre bir hüküm kurulması olmalıdır.” gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar vermiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesince (özetle); 1. Dava konusu yerin davacı ve babası tarafından ... yıllardır kullanıldığı,

2. İlgili ... üzerinde 2070 adet 15-20 yaşlarında bağ, 20-25 yaşlarında 250 adet Antep fıstığı, 9-10 yaşlarında 4 adet armut, 18-20 yaşlarında 8 adet ceviz ağaçlarının bulunduğu, 3. Davacının söz konusu ağaçları yetiştirdiği,

4. Muhdesatın davacı yararına ekonomik önemli bir değer oluşturduğu,

5. Taşınmaza yönelik herhangi bir ecrimisil ve kiralama işlemi yapılmadığı,

6. Davacının devletin hüküm ve tasarrufu altında bulanan bir taşınmazda ... bir süre zilyetliğinin devam etmesi karşısında kamu makamlarının bu zaman zarfında devam eden edilgen tutumlarının davacıyı meşru bir beklentiye soktuğu,

7. Davacının Anayasa'nın 35 ... maddesi gereğince mülkiyet hakkı kapsamında korunması gereken bir menfaatinin ihlal edilebileceği düşüncesiyle dava açmakta hukuki yararının olduğu,

8. Keşif tarihi itibarıyla ağaçların yaşı ve kadastro tespitinin 26.12.1996 tarihinde yapıldığı dikkate alındığında, dava konusu ... üzerinde yer ... ağaçların kadastro tespitinden sonra meydana getirildiğinin anlaşıldığı, bu hâliyle hak düşürücü sürenin dosyamız kapsamında uygulanamayacağı gerekçesiyle davanın kabulüne, dava konusu muhdesatın davacı tarafından meydana getirildiğinin tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Hazine temsilcisi ve dahili davalı ... İdaresi vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davalı Hazine temsilcisi özetle; dava konusu ağaçların TMK’nın 684 ve 718 ... maddeleri uyarınca mülkiyetinin Hazineye ait olduğunu, davacının dava açmakta hakkı ve hukuki yararı bulunmadığını ileri sürmüştür.

2. Dahili davalı ... İdaresi vekili özetle; 1. Dava konusu taşınmazın orman vasfı ile Hazine adına kayıtlı olduğu,

2. Orman arazisinin yasa dışı yollarla işgal edilerek muhdesattan bahsedilmesinin hukuken mümkün olamayacağı gibi yürürlükteki mevzuat hükümleri gereğince orman suçunun işlendiği,

3. 6831 sayılı Orman Kanun'u uyarınca tescilli orman arazisine dikilen meyve ağaçları kamulaştırmaya değil müsadereye konu olup ayrıca cezai yaptırıma tâbi bulunduğu,

4. Hukuken müsadereyle Orman Genel Müdürlüğüne ait olması gereken söz konusu ağaçların davacı adına tespit edilmesinin yasa hükümlerine aykırılık teşkil ettiği,

5. Muhdesatın arz malikinden başkasına aidiyetinin tespiti istenemeyeceği,

6. Dava konusu taşınmaz üzerindeki muhdesatlara hukuki değer verilemeyeceği,

7. Uyuşmazlık konusu ağaçların orman sayılması gerektiği ileri sürülmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, kamulaştırma sahasında bulunan muhdesatın tespiti ve tapuya şerh verilmesi isteğine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun, “Bütünleyici parça” kenar başlıklı 684 üncü maddesinin ilgili bölümü şöyledir: “Bir şeye malik olan kimse, o şeyin bütünleyici parçalarına da malik olur...”

2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun, “Taşınmaz mülkiyetinin içeriği” ve “Kapsam” kenar başlıklı 684 üncü maddesi şöyledir: “Arazi üzerindeki mülkiyet, kullanılmasında yarar olduğu ölçüde, üstündeki ... ve altındaki arz katmanlarını kapsar. Bu mülkiyetin kapsamına, yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere yapılar, bitkiler ve kaynaklar da girer.”

3. 22.12.1995 tarihli ve 1/3 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında da vurgulandığı gibi Eşya Hukukunda, muhdesattan, bir arazi üzerinde kalıcı yapı ve tesisler ile bağ ve ... şeklinde dikilen ağaçları anlamak gerekir. ... ve ... ağaçları, kendiliğinden yetişebilen ya da ekonomik amaçla yetiştirilen ve kesilip satılabilen ağaçlar olması nedeniyle muhdesat niteliğinde kabul edilmemektedir.

Muhdesat şahsi bir hak olup (TMK mad.722, 724 ve 729), sahibine arazi mülkiyetinden ayrı bağımsız bir mülkiyet veya sınırlı bir ayni hak bahşetmez. Taşınmaz üzerindeki kalıcı yapı, ağaç gibi bütünleyici parça niteliğindeki muhdesatların taşınmazın arzından ayrı bir mülkiyetinin varlığından söz edilemez. Açıklanan bu ilke ve esaslara göre, kural olarak muhdesatın arz malikinden başkasına aidiyetinin tespiti istenemez.

4. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun “Tapuda kayıtlı olmayan taşınmaz malların tescili ve zilyedin hakları” başlıklı 19 uncu maddesinin ilgili bölümü şöyledir: “Başkası adına tapulu, sahipsiz ve/veya zilyedi tarafından iktisap edilmemiş yerin kamulaştırmasında binaların asgarî levazım bedeli, ağaçların ise 11 ... madde çerçevesinde takdir olunan bedeli zilyedine ödenir...”

5. 26.05.2004 tarihli ve 5177 sayılı Kanun'un 35 ... maddesi ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 19 uncu maddesine eklenen ek fıkra hükmüne göre, başkası adına tapulu veya tapusuz bir taşınmazın kamulaştırılması hâlinde, taşınmazda malik olmayan ancak, üzerindeki muhdesatı meydana getiren kişilere muhdesatın kamulaştırma bedelinin kendisine verilmesini sağlama amacıyla tespit davası açma hakkı tanınmış ise de, devletin hüküm ve tasarrufu altındaki kamuya ait mera, yaylak, kışlak, genel harman yeri, orman, aktif ... yatağı niteliğindeki taşınmazların ... mülkiyete konu olamayacakları, zilyetlikle edinilemeyecekleri, bu nitelikteki taşınmazlar üzerinde meydana getirilen muhdesatlara da hukuki değer verilemeyeceği gözönünde bulundurulmalıdır.

6. Bunun yanında, davacının talebinin bir yandan da mülkiyet hakkının ihlali açısından incelenmesi gerektiğinden (Anayasa Mahkemesinin 29.05.2019 tarihli ve 2016/58283 numaralı ... ... ... başvurusu), davacının, Hazineye ait ve ... mülkiyete konu olamayacak bir taşınmazı kullanması sebebiyle haksız zilyet durumunda olduğu açık olmakla birlikte, mülkiyet hakkı sahibinin davalıyı taşınmazdan tahliyesi yoluna gidip gitmediğinin, ecrimisil bedeli tahsil ettirilip ettirilmediğinin, davacının ağaç dikerek ve yetiştirerek taşınmazı kullanması nedeniyle ağaçların davacı yararına ekonomik bir değerinin bulunduğundan,

ağaçlar yönünden davacının Anayasa'nın 35 ... maddesi kapsamında korunmaya değer bir menfaatinin bulunup bulunmadığı, yapılan müdahalenin kanunilik ölçütünü taşıyıp taşımadığı, müdahalede kamu yararına dayalı bir amaç olup olmadığı hususları yanında davacının mülkiyet hakkına yapılan müdahaleyle gerçekleştirilmek istenen amaç ile bu amacı gerçekleştirmek için kullanılan araçlar arasında makul bir ölçülülük ilişkisinin bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi, bu değerlendirmede ölçülülük ilkesinin elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluştuğunun gözetilmesi,

özellikle kamusal makamların tutum ve davranışlarının inceleme konusu yapılması, olayın gelişiminde kamu makamlarının edilgen tutumu sebebiyle bütün zarara ... başına davacının katlanması sonucuna yol açılıp açılmayacağının, şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yükleyip yüklemeyeceğinin, davacının mülkiyet hakkının korunması ile kamunun yararı arasında olması gereken ... dengenin davacı aleyhine bozulup bozulmadığının ve müdahalenin ölçülü olup olmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

3. Değerlendirme Temyizen incelenen Gölbaşı (Adıyaman) 2. Asliye Hukuk Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davalı Hazine temsilcisi ile dahili davalı vekilinin yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Davalı ... İdaresi ve Harçlar Kanunu'nun 13/j maddesi gereğince Hazine harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,