Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2023/5398 K.2024/4895

Taraflar arasındaki yargılamanın yenilenmesi davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın yargılamanın yenilenmesini talep eden... Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı yargılamanın yenilenmesini talep eden... Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; Çay Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/326 Esasa ve 2017/311 Karar sayılı kararının davacılarını ve davalısı olan ...'yı taraf göstererek dava konusu tarlaların, toplu bir tarım arazisi iken, davacı-davalı, eski malik-yeni maliklerin kanuna karşı hile teşkil eden davranışları nedeniyle asgari tarımsal arazi büyüklüğünü parçalamak suretiyle tarım dışı alan haline getirildiğini, mevzuata aykırı bir şekilde hükmen tescilinin sağlandığını, hükmün 5403 sayılı Kanuna aykırı olup iptalinin gerektiğini belirterek 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 375/1-h maddesine dayanarak Çay Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/326 Esas ve 2017/311 Karar sayılı kararının iptaline, taşınmazların tapu kaydının iptali ile eski malik adına tescilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Bir kısım davalılar cevap dilekçelerinde özetle; yargılamanın yenilenmesini talep eden davacının aktif dava ehliyeti yani dava açma sıfatının bulunmadığını, ayrıca yargılamanın iadesi sebeplerinden hiç birisinin somut olayda olmadığını belirterek davanın reddini savunmuşlardır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yargılamanın iadesini talep eden ... Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün iptalini istediği Çay Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/326 Esas ve 2017/311 Karar sayılı kararının taraflarından olmadığı gibi, davanın taraflarından birisinin alacaklıları veya aleyhine hüküm verilen tarafın yerine geçenler, borçluları veya yerine geçmiş oldukları kimseler arasında da yer almadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde yargılamanın yenilenmesini talep eden ... Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Yargılamanın yenilenmesini talep eden vekili istinaf dilekçesinde; verilen kararın hukuka aykırı olduğunu, Anayasa ve emri doğrultusunda düzenlenen 5403 sayılı Yasa'nın davanın taraflarınca hile ile bertaraf edilmeye çalışıldığını, kamu idaresinin hile ile elde edilen karara karşı yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurabileceğini, ilgili Kanun uyarınca gerekli tedbirleri almakla yükümlendirildiğini, Kanun gereği hükmün iptalini istemeye yetkili olduğunu ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yargılamanın yenilenmesini talep eden... Valiliğinin aktif dava ehliyetinin olmadığı gerekçesiyle yargılamanın yenilenmesini talep edenin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde yargılamanın yenilenmesini talep eden... Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Yargılamanın yenilenmesini talep eden vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri belirterek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması ve davanın kabulüne karar verilmesi istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, tapu iptali ve tescil istemli davada davanın kabulüne dair verilen hükmün yargılamanın iadesi yoluyla iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370, 371 ve 376 ıncı maddeleri.

2. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu .

3. Değerlendirme 1. 03.07.2005 tarihli ve 19.07.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5403 sayılı Yasası'nın amacı; toprağın korunması, geliştirilmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak planlı kullanımını sağlayacak usul ve esasları belirlemek olup anılan Yasada 30.04.2014 tarihli 6537 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi ile yapılan ve 15.05.2014 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle bazı yeni düzenlemeler yapılmıştır.

2. Kanun'un “Tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi” başlıklı 8 inci maddesi gereğince tarım arazileri; doğal özellikleri ve ülke tarımındaki önemine göre, nitelikleri mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri olarak sınıflandırılmıştır.

3. Yapılan düzenlemelerle, asgari tarımsal arazi büyüklüğüne erişmiş tarımsal arazilerin bölünemez eşya niteliği kazanmış olacağı, asgari tarımsal arazi büyüklüğünün mutlak tarım arazileri, marjinal tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektardan küçük belirlenemeyeceği, ifraz edilemeyeceği, hisselendirilemeyeceği, Hazine taşınmazlarının satış işlemleri hariç olmak üzere pay ve paydaş adedinin artırılamayacağı hüküm altına alınmıştır.

4. Kanun'un 3 üncü maddesinde; mutlak tarım arazisi, özel ürün arazisi, dikili tarım arazisi, marjinal tarım arazisi, asgari tarımsal arazi büyüklüğü ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü ayrı ayrı tanımlanmıştır.

5. Tarımsal açıdan gelişmiş ülkelerde yıllara göre tarımsal işletmelerin sayısı azalıp büyüklükleri artarken, ülkemizdeki süreç bunun tam tersi bir şekilde işlemekte, tarımsal işletme sayısı artarken büyüklükleri azalmaktadır. Modern ülkelerde olduğu üzere tarımsal işletmelerin büyümesinin sağlanması yolunda düzenleme yapılmasının kamu yararına aykırı bir yönü olmadığı gibi Anayasanın 44 üncü maddesiyle Devlete yüklenen ödevle de uyumlu bulunmaktadır.

6. Öte yandan, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 376 ncı maddesi uyarınca "Davanın taraflarından birisinin alacaklıları veya aleyhine hüküm verilen tarafın yerine geçenler, borçluları veya yerine geçmiş oldukları kimselerin aralarında anlaşarak, kendilerine karşı hile yapmaları nedeniyle hükmün iptalini isteyebilirler". Bu hükümle kanun koyucu, hükmün taraflarının muvazaa yaparak üçüncü kişiler aleyhine kesin hüküm elde etmelerini önlemeyi amaçlamıştır.

7. Yapılan açıklamalardan sonra somut olaya gelince; iptali istenen hükme esas dava dosyasında 96 davacı tarafından dava konu taşınmazlarda inanç sözleşmesi yapıldığından bahisle tapu iptal ve tescilin talep edildiği, dava konusu taşınmazların tarla vasfında ve davalı adına tam hisse ile kayıtlı olduğu, iptali istenen yargılamada, davalı tapu kayıt malikince davanın kabul edildiği, mahkemece davalının kabul beyanı nedeniyle davanın kabulüne karar verildiği, hükmün tarafların kararı istinaf etmemesi üzerine kesinleştiği anlaşılmıştır.

8. Hükmün kesinleşmesi üzerine... Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü vekili tarafından bölünemez büyüklük kuralına aykırı olarak dava konusu tarım arazisinin davacılar adına tesciline dair hükmün iptali ile davalı ilk kayıt maliki adına tescili talep edilmiştir.

9. Mahkemece 5403 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri üzerinde durulmaksızın davalının davayı kabulü dikkate alınarak taşınmazın davacılar adına tesciline karar verilmesi ile kamu yararı amacıyla getirilen ve kamu düzenine ilişkin olan "bölünemez büyüklük" kuralının ihlal edilip tarım arazilerinin bölünmesine sebebiyet verildiği açıktır.

10. Her ne kadar davalı tarafından davanın kabulü ve ardından kararın istinaf edilmemesi üzerine tapu iptali ve tescil talebinin kabulüne dair hüküm kesinleştirilmiş olsa da; davacılar ve davalı tarafından yapılan hileli işlemlerin Yasa tarafından korunması söz konusu olmayacağından Tarım ve Orman Bakanlığının yargılamanın yenilenmesini kamu yararı adına talep etme hakkı bulunduğunun kabulü gerekmektedir.

11. Bu nedenle İlk Derece Mahkemesinin yargılanmasının yenilenmesi talep eden davacının, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 376 ncı maddesinde yer alan "aleyhine hüküm verilen tarafın yerine geçen" olmadığı gerekçesiyle yargılamanın iadesini isteme hakkı bulunmadığından aktif husumet yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar vermesi doğru görülmemiş, hükmünün bu sebeple bozulması gerekmiştir.

12. İlk Derece Mahkemesince değinilen hususlar gözetilmeden yazılı şekilde karar verildiğinden Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Yukarıda V.C.3 ve devamındaki bentlerde açıklanan nedenlerle İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,