Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2024/4658 K.2025/3476

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; 1076 ada 34 parsel sayılı taşınmazda yer alan enerji nakil hattının deplase edilmesi nedeni ile tapu kaydında yer alan irtifak hakkının terkinini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; irtifakın dava tarihindeki bedeli tespit edilerek bedeli karşılığında terkine karar verilmesi gerektiğini, irtifak hakkı için usulüne uygun kamulaştırma işlemi yapılarak tapu kaydına tescil edildiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; irtifak hakkının bedel karşılığında kurulduğunun ispatlanamadığı gerekçesiyle dava konusu taşınmaz üzerinde 02.08.1960 tarihli ve 3080 yevmiye numaralı irtifak şerhinin bedelsiz olarak kaldırılmasına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A.Temyiz Sebepleri Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. Davalı vekili temyiz dilekçesinde; irtifakın dava tarihindeki bedeli tespit edilerek bedeli karşılığında terkine karar verilmesi gerektiğini, irtifak hakkı için usulüne uygun kamulaştırma işlemi yapılarak taşınmazın tapu kaydına tescil edildiğini, bedelin ödenmiş olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, irtifak hakkının bedelsiz terkini istemine ilişkindir.

İrtifak hakları da bir eşya üzerinde hak sahibine o eşyadan yararlanma yetkisi sağlayan sınırlı bir ayni haktır. Ayni hak olarak herkese karşı ileri sürülebilen mutlak bir etkiye sahiptir. Fakat hak sahibine eşya üzerinden sınırlı bir hakimiyet sağlar. Bu sınırlı hakimiyet 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 718. maddesindeki mülkiyet hakkının sınırlandırılması sonucunu da doğurur

İrtifak hakkı 4721 sayılı Kanun'un 783. maddesi uyarınca sicildeki kaydın terkini ile sona erer. Terkin talebi yararlanan taşınmaz maliki tarafından yazılı olarak yapılır (TMK. M.1014). Terkin dışında, yüklü ya da yararlanan taşınmazın yok olması yüklü taşınmazın kamulaştırılması, sürenin sona ermesi hâlinde de irtifak hakkı son bulur.

Yukarıda açıklanan hâller dışında, 4721 sayılı Kanun'un 785. maddesi uyarınca irtifakın sağladığı yararın yok olması veya olağanüstü azalarak çok az yarar sağlaması hâlinde yüklü taşınmaz maliki yararlanan taşınmaz malikinden irtifakın terkini için onay isteyebilir. Bu onayın verilmediği hâllerde mahkemeye başvurarak irtifak hakkının terkini istenir. Böylece, eşya hukukundan kaynaklanan bu kısıtlamanın mülkiyet hakkının başlangıçta mevcut olan yararın ortadan kalkması veya azalması nedeniyle kısıtlanmasının önüne geçilmek istenmektedir.

Somut olayda, dava konusu irtifak hakkının konusu olan enerji nakil hattının fiili zeminde bulunmadığı sabittir. Dosya içerisinde bulunan İstanbul 9. Asliye Mahkemesinin 10.05.1960 tarihli ve 1959/97 Esas, 1960/255 Karar sayılı ilâmı gereğince 14.575,00 TL kamulaştırma bedeliyle irtifak hakkının tesis edildiği, kamulaştırma bedelinin de 14.07.1960 tarihli belge içeriğinden dava konusu taşımazın geldisi olan 1076 ada 29 parsel malikleri ... ve ... vekili Av. ... tarafından imzalanan belge içeriğinden tahsil edildiği anlaşıldığından, dava konusu taşınmazın geldisi olan 1076 ada 29 parsel sayılı taşınmazda dava konusu irtifak hakkının bedeli ödenmek suretiyle tesis edildiği anlaşılmıştır.

Bu durumda dava konusu şerhin terkininin davalı kuruma irtifak bedelinin ödenmesi hâlinde mümkün olacağı gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

Uyuşmazlık 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 22. maddesi uyarınca tarafların anlaşmasıyla vazgeçme ve devir değil, dava konusu taşınmazdan geçen enerji nakil hattının deplase edilmesi nedeniyle söz konusu irtifak hakkının terkini istemine ilişkindir. Bu durumda ise; irtifak hakkı bedelinin 2942 sayılı Kanun'un değer biçmeye ilişkin 11. maddesinin hükümleri kıyasen uygulanarak belirlenmesi gerektiği tartışmasızdır.

Öncelikle, dava konusu taşınmazın emsal incelemesi yapılarak değeri belirlendikten sonra, taşınmazın tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve enerji nakil hattının taşınmazdan geçiş güzergahı dikkate alınıp, söz konusu enerji nakil hattı nedeniyle taşınmazın tamamında meydana gelecek olan değer düşüklüğü oranı belirlenip, taşınmazın tamamının değeri ile bu oranın çarpılması sonucu bulunacak miktar belirlenerek, bu bedel depo ettirilerek sonucuna göre hüküm kurulması gerektiği gözetilmeden irtifak hakkının bedelsiz olarak terkinine karar verilmiş olması doğru görülmemiş hükmün bu nedenle bozulması gerekmiştir.

VI. KARAR