Yargıtay 8. Hukuk Dairesi E.2016/5970 K.2016/9081

... ile ... ve müşterekleri aralarındaki yargılamanın iadesi davasının reddine dair...... Asliye Hukuk Mahkemesi'nden verilen 10.06.2015 gün ve 145/530 sayılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi davacı vekili tarafından süresinde istenilmiş olmakla; dosya incelendi, gereği düşünüldü:

KARAR

Davacı ... vekili, .... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2014/285 Esas sayılı dosyası ile davalılar tarafından 177 ada 22 parselde bulunan muhdesatların tespitine ilişkin dava açıldığını, davacının dava konusu taşınmazda hissesini devrettiğinin bilinmesine rağmen davacıya husumet yöneltilip hileli olarak lehlerine karar çıkmasını sağladıkları ve davacının okuma yazma bilmemesi nedeniyle kararın kesinleştiğini açıklayarak, ....Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2014/285 Esas, 2015/144 Karar sayılı ilamın yargılamanın iadesi yoluyla ortadan kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece, davacı vekilinin HMK 375/1-h maddesi uyarınca hileli davranış sebebiyle yargılamanın iadesini talep ettiği, davacı yan tarafından yargılama sırasında davalının taşınmazı sattığına ilişkin bilgiyi haiz olunsa da, bu bilginin mahkemeye iletilmemesinin tek başına hileli davranış olmayacağı, davalının okur yazar olmamasından kaynaklı kararı anlamadığı ileri sürülmüş ise de, davalının hukuki yardım almamış olmasının HMK 375 maddesi gereğince yargılamanın iadesi sebeplerinden olmadığı gerekçeleriyle davanın dava şartı yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi üzerine; hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Hemen belirtmek gerekir ki. 6100 sayılı HMK'nun 27. maddesinde yer bulan “Hukuki Dinlenilme Hakkı” gereğince davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olup, bu hakkın yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunması, açıklama ve ispat hakkını, mahkemenin, açıklamalarını dikkate alarak değerlendirmesini, kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içermektedir.

Mahkeme, iki tarafa eşit şekilde hukukî dinlenilme hakkı tanıyarak hükmünü vermelidir. Anayasa'nın 36. maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukukî dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı içinde teminat altına alınmıştır. Bu hakka, tarafın hâkime meramını anlatma hakkı ya da iddia ve savunma hakkı da denilmektedir.

Ancak, hukuki dinlenilme hakkı, bu ifadeleri de kapsayan daha geniş bir anlama sahiptir. Bu kapsamda hukuki dinlenilme hakkı, bilgilenme/bilgilendirme, açıklama yapma, yargı organlarınca dikkate alınma ve kararların gerekçeli olması gibi hususları içerdiği açıktır. Ayrıca bu hak sadece davanın başındaki iddia ve savunmalar açısından değil yargılamanın her aşamasında dikkate alınmalıdır.

Bu kapsamda devam eden bir yargılamada tarafların açıklamaları için bilgilendirme yeterli olmayıp yargılamada yer alan diğer kişilerin (tanık, bilirkişi gibi) açıklamaları açısından da önemlidir. Bilgilenme hakkının usulüne uygun kullanımı ile tarafların haklarında öğrendikleri isnat ve iddialara karşı beyanda bulunabilme, davaya yönelik bilgi ve belge verebilme yani açıklama yapma hakkı da hukuki güvenceye bağlanmaktadır.

Böylece davanın her iki tarafına eşit şekilde açıklama yapma hakkı tanınması ile adaletin görünür kılınması sağlanacaktır. Açıklamada bulunma hakkı, tarafların, yazılı veya sözlü şekilde iddia ve savunmalara karşı itirazda bulunabilme, davaya ilişkin beyanda bulunmalarını sağlar.

Öte yandan, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılması zorunludur (m. 137/1).

Mahkeme ön incelemede; dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve bu hususları tutanağa geçirir. Ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez (m.

137/2). Mahkeme, öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinde karar verir; gerektiği takdirde kararını vermeden önce, bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebilir (m. 138). Şu halde, dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verilmesi mümkün ise de, bu yönlerden yapılan inceleme tamamlandıktan sonra ön inceleme için duruşma günü tebliğ edilip, taraflara bildirilmesi usulen zorunludur.

Çünkü tahkikat, tarafların ön inceleme duruşmasında anlaşamadıkları hususlar esas alınarak yürütülecektir (m. 140/3).

Somut olayda, Mahkemece, dava dilekçesi davalı tarafa tebliğ edilmeden, dilekçelerin teatisi aşaması tamamlanmadan, ön inceleme yapılmadan dosya üzerinden karar verilmiştir. Bu durum usul ve yasaya aykırı olup hukuki dinlenilme hakkının ihlali niteliğindedir. Bundan ayrı, her ne kadar Mahkemece, 6100 sayılı HMK'nun 375/1-h maddesinde belirtilen şartların oluşmadığı gerekçesiyle davanın dava şartı yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiş ise de, dava şartlarının 6100 sayılı HMK'nun 114. maddesinde bentler halinde sayıldığı, gerekçede belirtilen hususların dava şartı niteliğinde olmadığı saptanmıştır.

O halde Mahkemece, dilekçelerin teatisi aşaması tamamlandıktan sonra ön inceleme yapılıp, duruşma açılarak tarafların gösterecekleri delillerin toplanması ve oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile dosya üzerinden yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.