Yargıtay 8. Hukuk Dairesi E.2017/8698 K.2019/1855

Taraflar arasında görülen ve yukarıda açıklanan davada yapılan yargılama sonunda Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş olup hükmün davacı ... tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairece dosya incelendi, gereği düşünüldü.

KARAR

Nüfus Müdürlüğünün ihbarı üzerine ... Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 21.03.2016 tarihli, 2016/2 sayılı davanamede mükerrer ölüm tarihinin iptali ile nüfus kayıtlarının düzeltilmesi istenmiş, Mahkemece ölü kişi hakkında dava açıldığından bahisle, taraflar çağrılıp beyanları alınmadan, dosya üzerinden davanın reddine dair verilen karar, ... tarafından temyiz edilmiştir.

Nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalar, diğer kayıt düzeltme davaları gibi kamu düzeni ile yakından ilgili bulunduğundan, hakim taleple bağlı kalmayarak kendiliğinden de yapacağı araştırma ile elde edeceği bulgulara göre ve öteki kayıtlarla çelişki meydana getirmeyecek şekilde karar vermek durumundadır.

1. Davanamede mükerrer ölüm kaydının iptali istendiğine göre, dava nüfus kayıtlarının düzeltim davası olmakla, Mahkemece Aile mahkemesi sıfatıyla davanın görülmesi,

2. 6100 sayılı HMK'nin 320-1 maddesinde: “Mahkeme, mümkün olan hallerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verir.” hükmü öngörülmüştür. Mahkemece, bu madde hükmü gözetilerek, dosya üzerinden karar verilmiş ise de, varılan sonucun maddenin yanlış yorumlanmasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

Öncelikle belirtmek gerekir ki; sözü edilen maddeye göre, duruşma yapmadan karar verilebilmesi için, hukuken bunun mümkün olması gerekir. Başka bir anlatımla, ancak hukukun cevaz verdiği hallerde (Örneğin ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları gibi) veya kanunun duruşma açılmadan dosya üzerinden karar verilmesinde hakime takdir hakkı tanıdığı hallerde dosya üzerinden duruşma açmadan karar verilebilir (Örneğin İİK'nin 17-18. maddelerinde öngörülen şikayet davası gibi). Kanunun açıkça duruşma açılarak yargılama yapılmasını emrettiği hallerde dosya üzerinden karar verilemez.

Bilindiği üzere HMK'nin hukuki dinlenme hakkı başlıklı 27. maddesi uyarınca davanın tarafları, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olup, bu hak yargılama ile ilgili bilgi sahibi olunmasını da içerir.

Hukuki dinlenme hakkının gereği olarak, taraflar duruşmaya çağrılmadan hüküm verilememesi, Anayasanın 36. maddesi ile düzenlenen iddia ve savunma hakkının kullanılmasına olanak tanınması ilkesinin doğal bir sonucudur. Aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılama hakkının da en önemli unsurudur.

Gerçekten savunma hakkını güvence altına alan T.C. Anayasası'nın 36. maddesi ile 6100 sayılı HMK'nin 27. maddesinde açıkça belirtildiği üzere, mahkemece davanın tarafları, dinlenmek, iddia ve savunmaları alınmak üzere kanuni şekillere uygun olarak davet edilmedikçe hüküm verilmesi mümkün bulunmamaktadır.

Bu nedenlerle, duruşma açılmak suretiyle inceleme yapılması ve delillerin değerlendirilerek sonuca göre karar verilmesi gerekirken, dosya üzerinden inceleme yapılarak yazılı şekilde karar verilmesi,

3. Davanamede ölü ... davalı gösterilmişse de, bu davalının yanında Nüfus Müdürlüğü de davalı gösterilmiştir. Buna göre, hasımın eksik gösterildiği, soybağı ve miras hukukunu ilgilendiren mükerrer ölüm kaydının iptali istemine ilişkin davada, mahkemece ... mirasçılarının davalı sıfatı ile davaya katılması ve işin esası hakkında karar verilmesi gerektiğinin düşünülmemesi,

Doğru görülmemiştir.