Yargıtay 8. Hukuk Dairesi E.2018/12308 K.2018/15574

Taraflar arasında görülen ve yukarıda açıklanan davada yapılan yargılama sonunda Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş olup hükmün davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairece dosya incelendi, gereği düşünüldü.

KARAR

Davacı vekili, haricen satın alma ve kazanmayı sağlayan eklemeli zilyetlik hukuki nedenlerine dayalı olarak ... parsel sayılı taşınmazda davalı adına kayıtlı hissenin tapu kaydının iptali ile vekil edeni adına kayıt ve tesciline, mümkün olmadığı halde sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre ödenen bedelin çeşitli ekonomik etkenler nedeniyle ulaşacağı alım gücünün hesaplanarak belirlenecek miktarın davalıdan dava tarihinden itibaren yasal faizi ile tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Davalı vekili, sözleşmenin geçersiz olduğunu, taşınmazın halen davacı tarafından kullanıldığını ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.

Mahkemece, harici satım sözleşmesine konu taşınmazın tapulu olduğu, sözleşme resmi biçimde yapılmadığından geçersiz olduğu gerekçeleriyle tapu iptali ve tescil davasının reddine, taşınmazlardaki payların halen davalı adına tapuda kayıtlı olduğu ve davacının taşınmazdan faydalanmaya devam etmesi karşısında ödediği değerin güncellenmiş bedelini istemeye hakkı olmadığı gerekçeleriyle de sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre istenen taşınmazın güncellenmiş değeri yönünden açılan davanın reddine karar verilmesi üzerine, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

1-Davacı vekilinin tapu iptali ve tescil istemi hakkında kurulan hükme temyiz itirazlarının incelenmesinde;

Dosya muhtevasına, dava evrakı ile yargılama tutanakları münderecatına, TMK'nin 706. maddesi, BK'nin 213., 6098 sayılı TBK'nin 237. maddesi ve Tapu Kanunu'nun 26.maddesi gereğince resmi şekilde yapılmayan taşınmaz satımına ilişkin sözleşmelerin geçersiz olduğuna, mevcut deliller mahkemece takdir edilerek karar verildiğine ve takdirde bir isabetsizlik bulunmadığına göre davacı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2-Davacı vekilinin geçersiz satışa konu olan bedelin tahsiline yönelik temyiz itirazlarına gelince;

Davacının davasına dayanak olarak sunduğu 5.11.2007 tarihli “BELGEDİR” başlıklı senette; satıcı ... tarafından, ... parselde kayıtlı yaklaşık 19 dönüm yerin tamamının alıcı ...’e 20.000TL bedelle satıldığı, devir yapılmaz ise alınan 20.000TL’nin aynen geri ödemesinin kabul ve taahhüt edildiği görülmüştür. Davacı, dava dilekçesinde tapu iptali ve tescil istemi dışında terditli olarak, sözleşme ile ödenen bedelin çeşitli ekonomik etkenler nedeniyle ulaşacağı alım gücünün hesaplanarak dava tarihinden itibaren yasal faizi ile ödenmesi isteminde bulunmuştur.

Mahkemece, taşınmazlardaki payların halen davalı adına tapuda kayıtlı olduğu ve davacının taşınmazdan faydalanmaya devam etmesi karşısında ödediği değerin güncellenmiş bedelini istemeye hakkı olmadığı gerekçeleriyle davacının bedelin tahsiline ilişkin isteminin reddine karar verilmiş ise de, Mahkemenin bu görüşüne katılma olanağı bulunmamaktadır.

Bilindiği üzere, harici satışın hüküm ifade etmemesi durumunda taraflar verdiklerini geri alabilirler. 10.07.1940 tarih 1939/2 Esas ve 1940/77 Karar sayılı Yargıtay İçtihatları Birleştirme Kararına göre “Haricen yapılan (tapu memuru huzurunda yapılmayan) taşınmaz mal satışından dönüldüğünde, satış bedeli geri verilmeyen taraf, parası geri verilinceye kadar yararlandığı ürünleri ödemek ve ecrimisil vermekle yükümlü değildir.” Şu halde Yargıtay İçtihatları Birleştirme Kararına göre geçersiz sözleşmelerde, akdin geçersizliği sebebiyle her iki taraf verdiğini geri alabilir.

Geçerli bir sebebe dayanmaksızın bir kişinin mal varlığından diğerinin mal varlığına kayan değerlerin eksiksiz iadesi, denkleştirici adalet düşüncesine dayanır. Denkleştirici adalet ilkesi ise, haklı bir sebep olmaksızın başkasının mal varlığından istifade ederek kendi mal varlığını artıran kişinin elde ettiği bu kazanımı geri vermek zorunda olduğunu ve eski hale getirmede mal varlığında artış olan tarafın yükümlülüğünün bulunduğunu ifade eder. Ülkemizde yaşanan enflasyon nedeni ile belli bir miktar paranın verildiği tarihteki alım gücü ile aynı miktar paranın aradan geçen zamana bağlı olarak iade günündeki alım gücünün farklı ve çok daha az olduğu bir gerçektir. Hukuken geçersiz sözleşmeler tasfiye edilirken, denkleştirici adalet kuralı gözardı edilmemelidir.

Davacının harici satış nedeniyle davalı yana ödediği ve davalı tarafça da inkar edilmeyen harici satış bedelinin denkleştirici adalet ilkesine göre tazmini gerekir. Senette yer alan bedelin, uyarlama ve denkleştirici adelet kuralları ile 10.07.1940 tarih ve 1939/2 C, 1940/77 ve 07.06.1939 tarih, 1936/31 Esas, 1939/47 Karar sayılı YİBK kararlarının kapsamları ve Tefe-Tüfe endeksleri, altın-döviz kurlarındaki artışlara, memur ve işçi ücretlerindeki artışlar gözetilerek dava tarihine kadar ulaştığı değerin saptanması, bu konuda uzman bilirkişilerden bir hesap, bir serbest muhasebeci yada mali müşavir ve bir bankacıdan denetime elverişli rapor alınması gereklidir.

Buna göre, dosyanın, bir hesap, bir serbest muhasebeci yada mali müşavir ve bir bankacıdan oluşturulacak üçlü bilirkişi kuruluna tevdi edilmesi, denkleştirici adalet kuralları da göz önünde bulundurularak harici satış senedindeki bedelin uyarlanma suretiyle dava tarihinde vardığı değerin belirlenmesinin istenmesi, bu konuda gerekçeli, karşılaştırmalı, tarafların ve Yargıtay’ın denetimine elverişli rapor alınması, ödenen bedelin dava tarihindeki uyarlanmış güncel değerinin davalıdan tahsiline karar verilmesi gerekirken, yukarıda belirtilen Yargıtay İçtihatları Birleştirme Kararlarına ve açıklanan ilkelere aykırı olarak yazılı gerekçeyle reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.