Yargıtay 8. Hukuk Dairesi E.2021/1747 K.2022/9642

Taraflar arasında ... Anadolu 19. Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen dava sonucunda verilen hükme karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun kabulü ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiş olup, bu kez davalı ... vekili tarafından Bölge Adliye Mahkemesi kararı temyiz edilmiş olmakla; dosya incelendi, gereği düşünüldü:

KARAR

Dava dilekçesinde, davacı ...'nın Sokullu ...Paşa Vakfının galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduklarının tespitine karar verilmesi istenmiştir.

Mahkemece, galle fazlası için batın şartı olduğu, davacıya göre ön batında evlat olduğu gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş; hükme karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesince istinaf isteminin kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile davacının vakıf evladı olduğunun tespitine, sair taleplerin reddine karar verilmiş, bu kez davalı ... vekili tarafından Bölge Adliye Mahkemesi kararı temyiz edilmiştir.

Dava, vakfın gelir fazlasından faydalanma amacına yönelik galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nun 3. maddesinde, mülhak vakıf mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin yürürlük tarihinden önce kurulan, yönetimi vakfedenlerin soyundan gelenlere şart edilen ve bu kişiler tarafından; mazbut vakıf ise bu Kanun uyarınca Genel Müdürlükçe yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar ile mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin yürürlük tarihinden önce kurulan ve 2762 sayılı Vakıflar Kanunu gereğince Vakıflar Genel Müdürlüğünce yönetilen vakıflar olarak tanımlandıktan sonra,

aynı Kanun'un 6. ve 7. maddelerinde ise mazbut vakıfların ... tarafından yönetilip temsil edileceği, Kanun'un (5737 sayılı Vakıflar Kanunu) yürürlüğe girmesinden önce mazbut vakıflar arasına alınan vakıflarla, bu Kanuna göre mazbut vakıflar arasına alınan vakıflara bir daha yönetici seçimi ve ataması yapılamayacağı hükme bağlanmıştır.

Vakıflar Kanunu ve Vakıflar Yönetmeliğine göre, galle fazlası evlada şart kılınan mazbut ve mülhak vakıflarda vakfedenin soyundan gelen ve bu nedenle vakfın gelirinden (gallesinden) yararlanma hakkına sahip olan kişiler için öncelikle dava açılması ve bu haklarının dava ile tespit edilmesi aranmıştır. Uygulamada bu dava, vakıflarda evladiye davaları, vakıf evladı ya da galleye müstehak evlat olduğunun tespiti davası şeklinde isimlendirilmiştir. Belirtmek gerekir ki vakıf evladı kavramı daha çok, vakfedenin çocukları ya da alt soyundan gelenler için kullanılan bir kavram olup, vakfedenin akrabaları ya da vakıftan yararlanan ismi ile belirtilmiş kişileri kapsamamaktadır.

Vakfın geliri üzerinde hak sahibi olduğuna ilişkin davayı, vakfiye uyarınca galleden yararlanma hakkı olan, yani vakfeden ile soy bağı olan ya da soy bağı olmasa bile galleden kendisine pay özgülenen diğer kişiler açabilir.

Galle fazlası evlada şart kılınan vakıflarda, galle fazlasının alınabilmesi için açılan davada öncelikle vakfeden ile soybağının ispatlanması, sonra da vakfiyede öngörülen şartların gerçekleşmesi gerekir. Yani bu tür davalarda incelenecek ilk husus; davacı ile vakfeden arasında iddia edildiği üzere kan bağı yolu ile soybağı mevcut olup olmadığı, eğer soybağı kurulabiliyorsa ikinci aşamada vakfiyelerde galle fazlası için öngörülen şartların somut olayda davacı yönünden gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması olacaktır.

Bir vakfın evladı olunabilmesi için vakfın kurucusuna kadar soy bağının götürülmesi zorunlu olmayıp, daha önceden kesinleşmiş mahkeme kararı ile evlat olduğuna karar verilen kişilerle veya 1943 tarihli Yargıtay İçtihatı Birleştirme Kararına göre tevliyeti evlada bırakılan vakıflarda mütevellilik yapan kişilerle yöntemince kanbağı ilişkisinin kurulması yeterlidir. Dolayısı ile idarenin (... veya Mülhak Vakıf Yönetiminin) tek taraflı olarak evlat listesine yaptığı dayanaksız bir kayıt yeterli olmayıp, açıkça galle fazlasını almaya hak kazanıldığını gösterir bir mahkeme ilamına dayalı olarak vakıf evlat listesine eklenen kişiler, daha sonra açılacak vakıf evlatlığı davalarında kesin hüküm olmasa da güçlü delil olarak değerlendirilebilecektir.

Somut uyuşmazlıkta, galle fazlası için vakfiyede öngörülen şartların incelenmesinden önce davacı ile vakfeden Sokullu ...Paşa arasında kan bağına dayalı olarak soybağı kurulmasının üzerinde durulması gerekmektedir.

Dosya içeridindeki bilgi ve belgelerden; davanın küçük ... adına velayeten babası ... tarafından açıldığı, baba ...'nın kesinleşen ...

4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 06.06.1995 tarihli ve 1994/741 Esas, 1995/381 Karar sayılı kararı ile Sokullu ...Paşa Vakfının evladı olduğunun tespitine karar verildiği, ilam ve ilama dayanak bilirkişi raporunun incelenmesinde; ...'nın annesi Kadriye Seniha üzerinden, Kadriye Seniha'nın ise babası İsmail Sami Sokullu üzerinden, İsmail Sami'nin ise babası Derviş Cemalettin üzerinden vakfeden ile bağ kurulduğu, bağ kurulurken evlat listesindeki kişiler ile davacıların kan bağı bulunduğunun gerekçe gösterildiği,

dava konusu Sokullu ...Paşa Vakfı'na dair evlatlık kararlarının ekseriyetinin dayanağı Sokullu ...Paşa'nın mirasçıları tespitine dair Biga Asliye Hukuk Hâkimliğinin 11.05.1960 tarihli ve 124/121 E-K sayılı veraset ilamı olup, iş bu veraset ilamının iptali için ... tarafından ...

5. Sulh Hukuk Mahkemesine açılan davada Mahkemece, 11.06.2015 tarihli ve 2005/975 Esas, 2015/974 Karar sayılı karar ile Vakıflar Genel Müdürlüğünün aktif husumet ehliyeti yokluğundan ret kararı verildiği, dosyanın temyiz edilmesi sonucu ise Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesinin 14.05.2019 tarihli ve 2018/5259 Esas, 2019/4364 Karar sayılı ilamı ile Vakıflar Genel Müdürlüğünün açılan davada aktif husumet ehliyetinin olduğu kabul edilerek taraf teşkili sağlandıktan sonra davanın esasının incelenmesi gerektiğinden bahisle hükmün bozulduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davacı...'ün dava konusu vakıf ile soybağı kurulmasında babası ... hakkında verilen ... 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 06.06.1995 tarihli ve 1994/741 Esas, 1995/381 Karar sayılı kararının esas alındığı, iş bu ilamın dayanağının açıkça iptali için dava açılan Biga Asliye Hukuk Hâkimliğinin 11.05.1960 tarihli ve 124/121 E-K sayılı veraset ilamı olup olmadığı dosya içerisindeki bilgi ve belgelerden anlaşılmadığı,

ancak bağ kurulurken evlat kararı olan kişilerle davacıların kan bağı bulunduğu gerekçesine yer verildiği anlaşıldığından veraset ilamının iptali için açılan dava sonucu verilecek karar eldeki davayı etkileyip etkilemeyeceğinin davacının üst soyunda yer alan kişilere ait evlat kararları getirtilip bu konu üzerinde durulmalı, eğer üst soyda yer alan kişilerin vakıfla soy bağı kurulması doğrudan veya dolaylı olarak Biga Asliye Hukuk Hâkimliğinin 11.05.1960 tarihli ve 124/121 E-K sayılı veraset ilamına dayalı olduğunun anlaşılması halinde ...

5. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2005/975 Esas, 2015/974 Karar sayılı dosyası üzerinden açılan veraset ilamının iptaline dair davanın sonucu beklenerek oluşacak sonuç doğrultusunda bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.