Yargıtay 8. Hukuk Dairesi E.2022/4187 K.2023/332

Taraflar arasındaki galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduğunun tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairenin 16.02.2022 tarihli ve 2020/2752 Esas, 2022/1267 Karar sayılı ilamı ile İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Davalı vekili tarafından Dairece verilen kararın düzeltilmesi istenilmiş olmakla; kesinlik, süre ve diğer usul eksiklikler yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, karar düzeltme dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı ... vekili dava dilekçesinde; davacının, Merzifonlu Kara ... Paşa Vakfı ile Kaptan-ı Derya Kaymak ... Paşa Vakfı'nın galleye müstehak vakıf evladı olduğunun tespitine karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

... 10. Asliye Hukuk Mahkemesinin 15.04.2014 tarihli ve 2012/501 Esas, 2014/133 Karar sayılı kararıyla; davacının Merzifonlu Kara ... Paşa Vakfı'nın galleye müstehak evladı olduğu anlaşıldığından bu vakıf yönünden talebin kabulüne; Kaptan-ı Derya ... Paşa Vakfı yönünden ise Vakfın vakfiyesinde, Vakıf gelirinin sadece birinci, ikinci ve üçüncü batın evlatlar arasında paylaştırılacağının ön görüldüğü, gelir fazlasının nesil sona erinceye kadar diğer batınlar arasında paylaştırılması yolunda vakfiyede bir hüküm bulunmadığı gerekçesi ile davacının, Kaptan-ı Derya ... Paşa Vakfı'nın galleye müstehak evladı olduğuna ilişkin talebinin reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1 .İlk Derece Mahkemesinin 15.04.2014 tarihli ve 2012/501 Esas, 2014/133 Karar sayılı kararına karşı davacı vekili ile davalı ... Genel Müdürlüğü vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

2. Dairemizin 19.04.2017 tarihli ve 2017/10233 Esas, 2017/5798 Karar sayılı ilamı ile; davalı ... Genel Müdürlüğü vekilinin temyiz itirazlarının reddine; davacı vekilinin temyiz itirazlarının ise davaya konu Kaptanı Derya Kaymak ... Paşa Vakfı'ndan galle ödenip ödenmeyeceğine ilişkin olarak İlk Derece Mahkemesince alınan 27.02.2014 tarihli bilirkişi raporu ile aynı vakıfla ilgili ... 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2007/757-2003/90 sayılı dosyasındaki bilirkişi raporu arasındaki çelişki giderilmeden davanın reddine karar verilmesi doğru görülmeyerek İlk Derece Mahkemesi hükmünün bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;

1. Kaptan-ı Derya ... Paşa Vakfı yönünden; ... 3 Asliye Hukuk Mahkemesinin 11.03.2003 tarihli ve 2000/757 Esas, 2003/90 sayılı dosyasında alınan raporun denetime elverişli olmadığı, raporda vakfiyenin çevirisi yapılmadığı gibi gerekli incelemenin de gerçekleştirilmediği, vakıf evladı olup olmadığı yönünden değerlendirme yapılıp rapor düzenlendiği, dosyamız kapsamında alınan bilirkişi raporunun ise dosyaya celp edilen vakfiyenin incelenmek suretiyle düzenlendiği, denetime elverişli olduğu, bozma sonrası alınan bilirkişi kök ve ek raporunda gallenin sadece birinci, ikinci ve üçüncü batın bakımından söz konusu olabileceği, sonraki batınların talep edemeyeceği anlaşıldığından davacının Kaptanı Derya Kaymak ... Paşa Vakfının galleye müstehak evladı olduğuna yönelik talebinin reddine,

2. Merzifonlu Kara ... Paşa Vakfı yönünden; davacının Merzifonlu Kara ... Paşa Vakfı'nın galleye müstehak vakıf evladı olduğu yönündeki hüküm bozma kapsamı dışında bırakılmışsa da bu durumun bozma dışındaki kısımların bağımsız bir şekilde onandığını göstermeyeceği, hükmün bir kısmının bozma kapsamı dışında bırakılmasının amacının bu kısımların doğru olduğunu belirlemek, bozmanın sınırlarını çizmek ve bu şekilde usulü kazanılmış hakları korumak olduğu,

bozma kararı üzerine önceki hüküm tamamen ortadan kalkacağından bozma kararından sonra İlk Derece Mahkemesince 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 297 inci maddesinde belirtilen unsurları içeren yeni bir karar verilmesi gerektiğinden iş bu Vakıf yönünden davanın kabulü ile davacının Merzifonlu Kara ... Paşa Vakfı'nın galleye müstehak vakıf evladı olduğunun tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davacı vekili ile davalı ... Genel Müdürlüğü vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Temyiz Sonucu Verilen Karar

Dairemizin 16.02.2022 tarihli ve 2020/2752 Esas, 2022/1267 Karar sayılı ilamı ile; 1. Davalı ... Genel Müdürlüğü vekilinin yerinde olmayan temyiz itirazlarının reddine karar verilmiştir.

2. Davacı vekilinin temyiz itirazları yönünden ise; dava konusu Kaymak ... Paşa Vakfının 1134 H.

(1721 M.) tarihli vakfiyesinin vakfiyede galle fazlasına dair; "... vakfın fazlası cenabı kerimleri dilediği gibi tasarruf buyurup nevbet-i tevliyet evlada geldikte fazla-i vakfın sülüsünü dahi mütevelli olanlar ahz ve kabzedip baki sülüsanının dahi sülüsani batn-i evvelde bulunan evlad beyninde taksim olunup, sülüsü batn-i sani ve batn-i saliste bulunan evlad beyninde taksim oluna ve badel-inkırazil-evlad ancak cihet-i tevliyet utekamın aslah ve erşedine ve badehu evlad-ı uteka ve atikatımın zükurunun aslahına ve badehüm evladı evladı uteka ve atikatımın zükurunun erşedine, eğer zükur bulunmazsa inasa meşruta ola,

lakin fazla-i vakıf bil-cümle harameyn-i muhteremeyn fukarasına irsal oluna..." şeklinde şart edildiği, sözkonusu vakfiyede ilk üç batın için galle fazlasının paylaştırılmasına yönelik bir özel usul öngörüldüğü, bu özel usulün ilk üç batın ile sınırlı olup olmadığı hususunda vakfiyede açıklayıcı bir hüküm bulunmadığı, ancak özel usulün öngörüldüğü cümlenin hemen devamında vakfın evladının münkariz olması (soyunun kesilmesi) halinde vakıf yönetiminin azatlı kölelerine fakat galle fazlasının harameyn-i muhteremeyn fukarasına (Mekke ve Medine fakirlerine) bırakıldığı,

buna göre vakfın iradesinin soyunun kesilmesine kadar galle fazlasının evlada ödenmesi şeklinde olduğu, yine aynı vakfın galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduğunun tespitinin istendiği ... 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2007/757-2003/90 sayılı kararı ile ... ve arkadaşları tarafından açılan ...

22. Asliye Hukuk Mahkemesinin 28.05.2015 tarihli ve 2014/118-2015/217 sayılı kararının Yargıtay denetiminden geçerek kesinleştiği anlaşıldığına göre, İlk Derece Mahkemesince galle fazlası ödemelerinin ilk üç batınla sınırlı olduğundan bahisle davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple bozulmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR DÜZELTME

A. Karar Düzeltme Yoluna Başvuranlar

Dairemizin yukarıda belirtilen kararına karşı, davalı ... Genel Müdürlüğü vekili tarafından karar düzeltme isteminde bulunulmuştur.

B. Karar Düzeltme Sebepleri

Davalı ...

Genel Müdürlüğü vekili karar düzeltme dilekçesinde; davacının ancak vakıf evladiyetinin tespitinin kesinleşmesinden sonra galleye müstehikliği talep edebileceği, ayrıca sadece davacının üstsoyları hakkında verilmiş bulunan veraset ilamı ve evladiyet konulu kararlara dayanılmak suretiyle işbu davanın ispat edilmiş olmayacağı, Vakfiyenin, vakıfın tüm niyet ve iradesine havi olup adeta vakfın anayasası olduğunu, vakfiyede ilk 3 batın için galle öngörülmesi demenin bundan sonra gelecek batın için artık galle olmayacağı anlamına geldiğini, Mahkemece verilen kararın bu yönüyle usul ve yasaya uygun olduğu.

Kültür ve Tescil Daire Başkanlığı vakıf uzmanınca yapılan inceleme ve araştırmalar neticesinde düzenlenen raporla, davacının Merzifonlu Kara ... Paşanın oğlu “Şehit ... Paşa Vakfı” olarak anılan vakfın asıl isminin “Maktulzade ... Paşa Vakfı” olduğunu, vakfın kurucusu Maktulzade ... Paşa’nın, Merzifonlu Kara ... Paşa’nın oğlu olduğu ve Maktulzade (Şehid) ... Paşa’nın evlatlarının neslinin kesildiğini, bu nedenle Maktulzade (Şehid) ...

Paşa’nın günümüzde yaşayan bir evladının olmasının mümkün olmadığının tespit edildiğini, oysa karara dayanak yapılan bilirkişi raporlarında, Merzifonlu Kara ... Paşa'nın Edirne'de kurulu vakfiyesinin yeterince incelenmediği, davacının vakfedenle soybağının ne şekilde kurulduğu ve davacının vakfedenin hangi evladının soyundan geldiği tartışmaya yer vermeyecek şekilde kanıtlanamadığı, Merzifonlu Kara ... Paşa’nın 9 tane çocuğu olduğunu, soyunun kızı ... ve onun ....

Hanım üzerinden günümüze ulaştığını, Maktulzade (Şehid) ... Paşa da dahil olmak üzere Merzifonlu Kara ... Paşa’nın ... Hanım dışındaki diğer çocuklarının nesillerinin zaman içinde kesildiğini, davacı tarafından sunulan veraset ilamlarının gerçeği yansıtmadığı, ... Hanımla soy bağının kurulamaması ve dolayısıyla Merzifonlu Kara ... Paşa ile soy bağı kurulmasının mümkün olmaması nedeniyle davanın bütünüyle reddine karar verilmesi gerekirken Kaymak ...

Paşa Vakfı yönünden reddine, Merzifonlu Kara ... Paşa Vakfı yönünden kabulünün usul ve yasaya aykırı olduğundan, bozma kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesi kararının davacı yanın kabul edilen talepleri bakımdan bozulması istenmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, vakfın gelir fazlasından faydalanma amacına yönelik galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Kanun'un geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin yedinci fıkrası ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 440 ve 441, 442 inci maddesi,

2. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nun (5737 sayılı Kanun) 3, 6, 7 ve 75 inci maddeleri,

3. 24.02.1943 tarihli ve 1942/27 Esas, 1943/11 Karar sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı,

4. Vakıflar Yönetmeliğinin 23, 28, 53 ve 55 inci maddeleri.

3. Değerlendirme 1. Dosya muhtevasına, dava evrakı ile tutanaklar münderecatına ve Yargıtay ilamında açıklanan gerektirici sebeplere göre, davacı vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan ve 1086 sayılı Kanun'un 440 ıncı maddesinde yazılı hallerden hiçbirisine uymayan sair karar düzeltme istemlerinin reddine karar vermek gerekmiştir.

2.5737 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesine göre mazbut vakıflar, bu kanun uyarınca Genel Müdürlükçe (Vakıflar Genel Müdürlüğü) yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar ile mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve 2762 sayılı Vakıflar Kanunu gereğince Vakıflar Genel Müdürlüğünce yönetilen vakıflar olarak tanımlanmıştır.

3.Galle fazlası evlada şart kılınan vakıflarda galle fazlasının alınabilmesi için açılan davada öncelikle vakfeden ile soybağının ispatlanması, sonra da vakfiyede öngörülen şartların gerçekleşmesi gerekir. Yani bu tür davalarda incelenecek ilk husus; davacılar ile vakfeden arasında iddia edildiği üzere kan bağı yolu ile soybağı mevcut olup olmadığı, eğer soybağı kurulabiliyorsa ikinci aşamada vakfiyelerde galle fazlası için öngörülen şartların somut olayda davacılar yönünden gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması olacaktır.

4.Bir vakfın evladı olunabilmesi için vakfın kurucusuna kadar soy bağının götürülmesi zorunlu olmayıp, daha önceden kesinleşmiş mahkeme kararı ile evlat olduğuna karar verilen kişilerle veya 1943 tarihli Yargıtay İçtihatı Birleştirme Kararına göre tevliyeti evlada bırakılan vakıflarda mütevellilik yapan kişilerle yöntemince kanbağı ilişkisinin kurulması yeterlidir.

5.Bu itibarla. Kaymak ... Paşa Vakfı'nın şahsiyet kayıt örneğine göre 05 Muharrem 1293 H./01 Şubat 1876 M tarihinde tevliyet görevi tevcih edilen ve vefatına kadar vakfın mütevelliliğini yapan Ahmed Asım Bey ile davacının üst soyunda yer alan davacının dedesi Mehmet Nebil'in babası ... Asım'ın aynı kişi olup olmadığı, nüfus kayıtları ile vakıf kayıtları karşılaştırılarak şüpheye yer bırakmayacak şekilde tespit edilmesi, bu konu kapsamında Merzifonlu ... Paşa ile Kaymak ...

Paşa'nın akrabalık durumu ve davacının ispat edilen Merzifonlu Kara ... Paşa ile Kaymak ... Paşa'nın davacının üst soyunda yer alıp almadıkları da değerlendirilerek gerekirse bu konuda bilirkişi raporu da alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken bu konuda bir değerlendirme içermeyen İlk Derece Mahkeme kararının bozulması gerekmiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1.Yukarıda (VI.C.3.1) nolu bentte açıklanan nedenlerle davalı vekilinin sair karar düzeltme istemlerinin REDDİNE,

2. Davalı vekilinin karar düzeltme isteğinin yukarıda (VI.C.3.2 ve diğer alt bentler) nolu bentlerde açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin karar düzeltme isteğinin kabulü ile Dairemizin 16.02.2022 tarihli ve 2020/2752 Esas, 2022/1267 Karar sayılı bozma ilamına ilaveten davacı ile Kaymak ... Paşa Vakfının kurucusu Kaymak ... Paşa arasında soybağı ilişkisi olup olmadığının araştırılması yönündeki bozmanın da eklenmesi suretiyle İlk Derece Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un Geçici 3 üncü maddesi yollamasıyla 1086 sayılı Kanun'un 428 inci maddesi uyarınca BOZULMASINA,

3.1086 sayılı Kanun'un 442 nci maddesi gereğince aynı mahkeme ilamı ile ilgili bir defadan fazla karar düzeltme isteğinde bulunulamayacağından ilama karşı karar düzeltme yolu kapalı bulunduğuna,

Peşin yatırılan karar düzeltme harcının ilgiliye iadesine,