Yargıtay 8. Hukuk Dairesi E.2023/1898 K.2023/3931

Taraflar arasındaki vakfın sükna hakkından kaynaklanan konut tahsisi olmazsa alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonunda Dairece, İlk Derece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davacının asli talebinin reddine, fer'i talebinin ise kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkeme kararı, davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1. Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının sükna hakkına sahip evlad olduğu ... Vakfı'nın sükna hakkına konu taşınmazın otel yapılması sebebi ile iş bu atelin oturma hakkına binaen tahsisi bu talep kabul görmez ise fazlaya dair haklar saklı tutularak 20.000 TL'nin otel yapılma tarihinden itibaren yasal faizi ile tahsilini istemiştir.

2. Davacı vekili ilk bozma ilamından sonra 24.10.2016 tarihli ıslah dilekçesi ile 20.000 TL'lik talebi 467.377,00 TL'ye çıkarmıştır.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre harap ve yıkılmış sükna hakkı konusu taşınmazda sükna hakkının sakıt olduğunu, yeni yapılan binada sükna hakkı tesis edilemeyeceğini, dava konusu taşınmazda bulunan harap evlerin yıkılarak arsa haline geldiğini, müvekkili idarece otel yapılmak kaydıyla 49 yıllığına ... Uluslararası Otelcilik ve İşletmecilik A.Ş.'ye kiraya verildiğini, söz konusu yerde halen ... Otelinin mevcut olduğunu, sükna hakkının hukuken ortadan kalkması sebebiyle, davacının işbu davayı açma sıfatının bulunmadığını, sükna hakkının ancak bir ailenin ikamet edebileceği yer kadar olabileceğini ileri sürerek, davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 16.02.2010 tarihli ve 2009/12 Esas, 2010/29 Karar ... kararı ile sükna hakkının tesis edildiği taşınmazın yok olmasıyla beraber bu hakkın sona ereceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Birinci Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 18. Hukuk Dairesinin 19.06.2012 tarihli ve 2012/4925 Esas, 2012/7579 Karar ... kararıyla. Vakfedenin, vakfa tahsis ettiği bazı taşınmazlarda öncelikle azatlı kölelerinin, onlardan sonra bu kölelerin erkek çocuklarının kuşaktan kuşağa oturmalarını istediği, davacının da kesinleşen mahkeme kararı ile bu sükna hakkına sahip olduğunu tespit ettirdiğinden; davacının dava konusu ...

Mahallesi 78 ada 84 parsel numaralı taşınmazda vakfiye hükümleri doğrultusunda sükna (oturma) hakkına sahip olduğu, taşınmazlar üzerindeki evlerin vakfın kurulduğu tarihte tahsis edildiği biçimde kalmayıp yok olduğu, artık mesken olarak kullanılmalarının mümkün bulunmadığı, evlerin bu hale getirilmesinde davacının bir kusurunun olmadığı,

böylece vakfiyedeki sükna (oturma) hakkının artık bedele dönüştüğü, vakfiyedeki düzenlemeye göre mahkemece sükna (oturma) hakkına sahip vakıf evladının yaşı, sosyal statüsü ve ekonomik durumu yöntemince araştırılarak kendisine bu oturma hakkının kullanılmasına karşılık gelecek uygun bir yer tahsisinin veya bunun mümkün olmaması halinde tespit edilecek parasal karşılığının tazminat olarak ödenmesine karar verilmesi gerektiği gerekçesi ile İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Birinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar İlk Derece Mahkemesinin 08.11.2016 tarihli ve 2013/16 Esas, 2016/373 Karar ... kararı ile bozmaya uyularak yapılan yargılama ve bilirkişi incelemesi neticesinde, Vakfa ait taşınmazların yap-işlet-devret sistemi ile halen otel olarak işletildiği, bu taşınmazlar üzerinde davacıya ailesi ile birlikte yaşayabileceği ve mesken niteliğini haiz bölüm bulunmayıp, sükna hakkı tesis edilemeyeceği gerekçesiyle, davacının ıslah talebi doğrultusunda davanın kabulüne, 467.377 TL sükna hakkı karşılığı tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

C. İkinci Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, davalı temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Daire'nin 05.02.2019 tarihli ve 2017/17094 Esas, 2019/1032 Karar ... kararıyla.

Yargıtay (Kapatılan) 18. Hukuk Dairesinin 19.06.2012 tarihli ve 2012/4925-7579 ... bozma ilamında davacının sükna hakkına müstehak vakıf evladı olduğu ve bu kararın kesinleşmiş olduğu yönündeki kabule dayalı bozmanın maddi hataya dayalı olduğu gerekçesi ile bozma ilamının ortadan kaldırılmasına karar verilerek işin esası incelenmiş ve davacının sükna hakkına müstehak olup olmadığının duraksamasız bir şekilde tespit edilmesinden sonra eğer sükna hakkına müstehak olmadığı sonucuna varılırsa davanın reddine karar verilmesi,

sükna hakkı sahibi olduğu kanaatine varılırsa, talep hakkında toplanan deliller doğrultusunda karar verilmesi gerektiğinin düşünülmemesi ile bozma ilamından sonra ıslah yapılamayacağı dikkate alınmadan ıslahla artırılan miktar üzerinden davanın kabulüne karar verilmesi gerekçeleri ile İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

D. İlk Derece Mahkemesince İkinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bozma ilamına uyularak yapılan araştırma ve alınan bilirkişi raporlarına göre davacının sükna hakkına sahip vakıf evladı olduğunun tespitine, asli talep olan sükna hakkına istinaden taşınmazın kendi kullanımına verilmesi talebinin reddine, fer'i talebin taleple bağlı kalınarak kabulü ile 20.000 TL'nin 16.06.1998 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile davalıdan tahsiline, davacının fazlaya dair haklarının saklı tutulmasına karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde, davacının daha önce almış olduğu vakıf evladiyet kararının kesinlik arz etmediğini, vakfiyede sükna hakkı için oturacak evinin olmamasının şart kılındığını, davacının ...'da standartın üzerinde barınma imkanına sahip olduğunu, sükna hakkının sükna hakkı kararının kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl içerisinde istenebileceğini, davanın zamanaşımından reddi gerektiğini, hükmedilen bedele 1998 tarihinden itibaren faiz işletilmesinin usul ve kanuna aykırı olduğunu, Vakıflar Genel Müsürlüğü'nün yasal hasım olması nedeni ile yargılama giderleri ile vekalet ücretinden sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, terditli olarak açılmış olup öncelikle sükna hakkına dayalı olarak vakfa ait üzerinde otel bulunan taşınmazın tahsis edilmesi, mümkün olmadığı takdirde buradan elde edilecek gelirin kendisine ödenmesi istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 ... Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 ... Kanun) geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 ... Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 ... Kanun) 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin yedinci fıkrası ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 4721 ... Türk Medeni Kanunu'nun (4721 ... Kanun) 794 ve 823 üncü maddleri, 5737 ... Vakıflar Kanunu'nun (5737 ... Kanun) 3, 6, 7, 75 ve 76 ncı maddeleri, 24.02.1943 tarihli ve 1942/27 Esas, 1943/11 Karar ... Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Vakıflar Yönetmeliğinin 23, 28, 53 ve 55 inci maddeleri

3. Değerlendirme İntifa hakkı; taşınırlar, taşınmazlar, haklar veya bir malvarlığı üzerinde kurulabilen ve sahibine hakkın konusu üzerinde tam yararlanma yetkisi sağlayan bir irtifak hakkıdır (4721 ... Kanun'un 794 üncü maddesi). Oturma (sükna) hakkı ise, sahibine bir binadan veya onun bir bölümünden konut olarak yararlanma yetkisi veren bir irtifak hakkıdır (4721 ... Kanun'un 823 üncü maddesi) Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, intifa hakkına ilişkin hükümler oturma hakkına da uygulanır (4721 ... Kanun'un 823/III maddesi).

5737 ... Vakıflar Kanunu'nun 3 üncü maddesinde mazbut vakıflar, bu kanun uyarınca Genel Müdürlükçe (...) yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar ile mülga 743 ... Türk Kanunu Medenisinin yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve 2762 ... Vakıflar Kanunu gereğince Vakıflar Genel Müdürlüğünce yönetilen vakıflar olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 3 üncü maddesinde intifa hakkı, mazbut ve mülhak vakıflarda, vakfiyelerindeki şartlara göre ilgililere bırakılmış galle fazlaları ve hakları olarak tanımlanmış, aynı Kanun'un "İntifa hakkı" başlıklı 75 inci maddesi gereği mazbut ve mülhak vakıfların vakfiyelerindeki şartlar doğrultusunda, ilgililerin haklarının saklı olduğu, bu hakların kullanılmasına ilişkin usûl ve esasların yönetmelikle düzenleneceği, Vakıflar Yönetmeliği'nin 53 üncü maddesine göre;

vakıf evlatları veya ilgilileri dilekçe ile vakfiye şartı gereği vakıf evladı veya ilgilisi olduğunu ve galle fazlası almaya hak kazandığını gösteren mahkeme kararıyla müracaat etmeleri gerektiği. 55 inci maddesinde ise; vakıf evladı veya ilgililerinin galle fazlasını almaya hak kazandıkları tarihin ilk derece mahkemesi karar tarihi olup, galle fazlasına ilişkin ödemenin mahkeme kararının kesinleşmesinden sonra yapılacağı düzenlenmiştir.

13.02.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6111 ... Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un (6111 ... Kanun) 208 inci maddesi ile 5737 ... Vakıflar Kanunu’nun (5737 ...

Kanun) 7 nci maddesine; “intifa haklarına ilişkin talepler galle fazlası almaya hak kazanıldığını gösteren mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer.”, “Mazbut vakıflarda intifa hakları, galle fazlası almaya hak kazanıldığını gösteren mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren, vakfın son beş yıl içindeki malvarlığı, gelirleri ve giderleri ile sınırlı olmak ve galle fazlasının mevcudiyeti şartıyla Genel Müdürlükçe belirlenir.” hükümlerinin ilave edildiği, 6111 ...

Kanun’un 209 uncu maddesi ile de 5737 ...

Kanun’a geçici 10 uncu madde hükmü eklenerek; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanun'un 7 nci maddesine eklenen hükümlerin, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış ve hâlen devam eden intifa haklarının ödenmesi, malvarlığı ve gelirlerinin tespitine ilişkin davalarda da uygulanacağı düzenlendiği, davacı, eldeki davada intifa haklarından olan sükna hakkına dayalı olarak vakfa ait üzerinde otel bulunan taşınmazın tahsis edilmesi, mümkün olmadığı takdirde buradan elde edilecek gelirin kendisine ödenmesini dava konusu ettiğine göre, 6111 ...

Kanun ile 5737 ... Kanun’un 7 nci maddesine ek fıkralar getiren 208 inci maddenin, aynı Kanun’un 209 uncu madde hükmü gözetilmek suretiyle yargılaması devam eden eldeki davaya uygulanacağının açık olduğu, intifa hakkının 5737 ... Kanun'un 75 inci ve Vakıflar Yönetmeliği'nin 53 ve 55 inci maddeleri gereği vakıf evladı veya ilgilisi olduğunu kesinleşmiş mahkeme kararıyla ispat edenlere ödenecektir.

Davacının vakfın sükna (oturma) hakkında sahip evlat olduğu şeklindeki kabulün dayanağı olan ...

2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1988/125 Esas, 1993/487 Karar ... dosyası incelendiğinde; davanın tevliyete ehil vakıf evladı tespiti ile açıldığı, daha sonra talep ıslah edilerek galle fazlasına müstehak vakıf evladı ile sükna hakkına sahip vakıf evladı olduğunun tespitinin istendiği, mahkemece 14.07.1993 tarihli ve 1988/125 Esas,1993/487 Karar ... ilamı ile davacının Barbaros Hayrettin Paşa Vakfı’nın sükna ve galle fazlasına müstehak olduğunun tespitine karar verdiği, davalı ...

Müdürlüğünün temyizi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 18. Hukuk Dairesinin 21.06.1994 tarihli ve 1994/7174 Esas, 1994/8534 Karar ... bozma ilamı ile, davalının sair temyiz itirazları reddedilmiş, galle fazlası yönünden ise "...sükna hakkından yararlanacak vakıf evlatlarına galleden herhangi birşey bırakmadığı..." gerekçesi ile bilirkişiden ek rapor alınması ve sonucuna göre karar verilmesi yönündeki bozma ilamına uyan mahkemece, 05.06.1996 tarihli ve 1994/606 Esas, 1996/371 Karar ... ilam ile; davacının galleye müstehak olduğu hususundaki talebin reddine karar verilmiş olup, sükna hakkı ile ilgili herhangi bir hüküm kurulmadığı,

kararın tebliğe çıkartılıp kesinleştirmesinin yapılmadığı dolayısı ile mahkemenin 14.07.1993 tarihli ve 1988/125 Esas, 1993/487 Karar ... ilamı Yargıtay' tarafından bozulduğundan artık bu ilamın hüküm fıkrası ortadan kalkmış, bozma sonrası ise sükna hakkı ile ilgili olumlu-olumsuz karar verilmediği gibi kararın da kesinleşmemiş olduğu anlaşılmaktadır.

Buna göre; davacının eldeki davayı açabilmesi için öncelikle sükna hakkına sahip vakıf evladı olduğuna dair kesinleşmiş mahkeme kararı olması gerektiği, davacının bu yönde kesinleşmiş mahkeme kararı olmadan eldeki davayı açamayacağından davanın bu nedenle reddi gerekirken işin esasının incelenerek yazılı olduğu üzere karar verilmesi doğru görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan İlk Derece Mahkeme kararının 6100 ... Kanun'un Geçici 3 üncü maddesi yollaması ile 1086 ... Kanun'un 428 inci maddesi uyarınca BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

1086 ... Kanun'un 440/I maddesi gereğince Yargıtay ilamının tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yoluna başvurulabileceğine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,