Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2011/44163 K.2013/31310

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti: Davacı vekili, müvekkilinin iş akdinin haksız ve ihbarsız olarak feshedildiğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı ile ücret alacaklarının tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. B) Davalı Cevabının Özeti: Davalı vekili, davanın reddini talep etmiştir. C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti: Mahkeme, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanarak davanın kısmen kabulüne karar vermiştir. D) Temyiz: Kararı davacı temyiz etmiştir. E) Gerekçe: 1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Davacı, 01.02.1990 tarihinden iş akdinin sona erdiği 15.10.2008 tarihine kadar davalılardan ... Matbaacılık San. Tic. Ltd.

Şti.’nde çalıştığını, bu çalışma süresi içinde adıgeçen Şirket sahibinin vefatından sonra mirasçılarının işleri yürütemediği gibi, bu Şirketin üçüncü şahıslara borçlandırıldığını, mallarının ise şahıslar adına temlik ve tescil edildiğini, daha sonra bu Şirketin borç ve sorumluluklarından kurtulmak maksadıyla işyeri ve çalışanlarının değişmemesine rağmen, ...İnş. Taah. Tur. Eğit. Ve Org. İth. İhr. San. Tic. Ltd.

Şti.’nin kurularak bu Şirkete ilk Şirkete ait olan işyerinin cüz’i bir bedel ile kiraya verildiğini ve önceki Şirkete ait techizatın yeni alınmış gibi gösterilerek bu Şirkette işlem yapıldığını, bu durumun tespiti için taraflarınca ... 12. İş Mahkemesi’nin 2008/5 D.

İş Dosyası ile yaptırılan keşif üzerine de iş akitlerinin haksız olarak sona erdirildiğini iddia ederek kıdem ve ihbar tazminatı ile ücret alacaklarının anılan şirketler ile ortaklarından müştereken müteselsilen tahsili talep etmiştir.

Mahkemece, davalı şirketlerin kurucusu ve sahiplerinin yakınlık derecesi, kira kontratı, iddia olunan ilk şirketin mirasçılara intikal işlemleri ile adıgeçen şirketlerin ticari sicil kayıtları irdelenerek ... Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti.’nin 4857 sayılı Kanunu’nun 6. maddesinden faydalanmak, başka bir anlatımla sorumluluktan kurtulmak amacıyla görünürdeki kiralama işlemini yaptığının kabulü ile şirketler arasındaki işlem muvazaalı olarak değerlendirilmiş, ilk şirketin faal olması sebebiyle bu Şirketin sorumlu olacağı, bu safhada diğer şirketin sorumluluğuna gidilemeyeceği gerekçesi ile davalılardan...İnş. Taah. Tur. Eğit. Ve Org. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.nin sorumlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.

Somut olayda davalı mevkiinde bulunan şirketler arasındaki ilişkinin tespiti çekişmeli olup, dosyadaki bilgi, belgeler ve tanık anlatımlarından, mahkemenin şirketler arasındaki ilişkinin muvazaalı olduğuna dair yaptığı saptama hukuken isabetlidir.

Burada ele alınması gereken diğer bir mesele de muvazaa işleminin taraflarının dava konusu tazminat ve alacaklar karşısındaki sorumluluğunun tespitinden kaynaklanmaktadır.

4857 sayılı Kanun’un 6 ncı fıkrasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi tanımlanarak, asıl işverenin alt işverenin işçilerine karşı alt işveren ile birlikte sorumlu olacağı hüküm altına alınmıştır.

Takip eden fıkrada iki hal için muvazaa karinesi kabul edilmiş ve bu durumda alt işverenin işçilerinin başlangıçtan beri asıl işverenin işçisi sayılarak işlem göreceği hükme bağlanmıştır. Bunlar ise asıl işverenin işçilerinin haklarının kısıtlanması gayesine matuf olarak alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılması ile daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisinin kurulmasıdır.

4857 sayılı İş Kanunu’nda öngörülen muvazaa kriterleri sınırlı sayıda olmayıp, örnek kabilindedir. Muvazaa Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş olup, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla kendi gerçek iradelerine uymayan ve aralarında hüküm ve sonuç meydana getirmesini arzu etmedikleri görünüşte anlaşma olarak tanımlanabilir. Üçüncü kişileri aldatma amacı vardır ve sözleşmedeki gerçek amaç gizlenmektedir. Muvazaanın ispatı genel ispat kurallarına tabidir. İş Kanunu’nda yer alan muvazaa kriterleri ise adi kanunî karine olup, aksinin ispatı mümkündür.

Her ne kadar muvazaayı düzenleyen Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümlerinde muvazaalı sözleşmelerin hüküm ve sonuçları hakkında bir açıklık bulunmamakta ise de; taraflar arasında alacak ve borç ilişkisi doğurmayacağı, muvazaanın varlığının hiçbir süreye bağlı olmaksızın her zaman ileri sürülebileceği, mahkemece kendiliğinden (resen) gözönünde bulundurulması gerektiği, belirli bir sürenin geçmesi, sebebin ortadan kalkması veya ilgililerin olur (icazet) vermesi ile geçerli hale gelmeyeceği hususları uygulamada ve bilimsel görüşlerde kabul edilmektedir.

Ancak muvazaanın taraflarının iyi niyetli üçüncü kişilere karşı muvazaa olgusunu ileri sürerek sorumluluktan kaçamayacağı ve muvazaalı bir ilişkinin muvazaanın taraflarına da hak bahşetmemesi gerektiği de kabul edilmelidir.

Aksi halde, muvazaanın tarafı olan şirketin yargılamada kendini vekille temsil ettirmesi halinde, husumet sebebiyle red kararı verdirilerek muvazaalı işlemin tarafı hakkında vekâlet ücretine hükmedilmesi de gündeme gelebilecektir.

Dosya kapsamından davacı işçinin işverenler arasındaki muvazaanın tarafı olmadığı da açıktır. Bu durumda sorumluluğun tespitinde asıl olan davalı şirketlerin akitteki gerçek ve müşterek amaçlarının saptanmasıdır ki, dosya kapsamındaki bilgi, belge ve tanık anlatımlarından şirketlerin alacaklılardan kurtulmak ve sorumluluklarını bertaraf etmek için bir kısım (kiralama, ikâmetgah değişikliği, isim değişikliği v.b.) muvazaalı işlemler yaptığı anlaşılmaktadır.

Buna bağlı olarak, muvazaanın taraflarından sadece ilk şirket olan ... Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti.’nin sorumluluğunun kabulü halinde davacı, işçilik hak ve alacaklarının tahsili zorlaşabileceği gibi, işbu dava ile beklenen neticesinin hasıl olmamasına, aynı zamanda iyi niyetli davacı yönünden tarafı olmadığı muvazadan dolayı mağdur duruma düşmesine yol açabilecektir.

Netice itibariyle, Mahkemece muvazaanın taraflarından ... Ofset İnş. Taah. Turizm Eğitim ve ... İhracat San. Tic. Ltd. Şti. (...İth. İhr. Ltd. Şti.) yönünden de dava konusu işçilik hak ve alacaklarından sorumlu olduklarının tespiti ile hükmedilen işçilik alacaklarının tüm davalılardan birlikte müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesi gerekirken yerinde olmayan gerekçe ile yazılı şekilde hüküm kurulması hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.

F) Sonuç: