Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2012/2437 K.2013/14082

Yerel mahkeme, isteği hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde davalı ... avukatı ile dahili davalı Müflis ... İnşaat ve Tic. A.Ş. iflas idaresi avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı, davalılardan taşeron ... İnşaat ve Ticaret Ltd.Şti.'nin asıl işveren konumundaki diğer davalı ...'nın, Demiryolları Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü ...-... çift hatlı demiryolu ikmal inşaatında ara vermeden devamlı çalıştığını, iş akdinin haksız ve ihbarsız olarak, mali sıkıntı nedeniyle giderlerin azaltılması gerekçesiyle feshedildiğini ileri sürerek, kıdem ve ihbar tazminatları ile yıllık ücretli izin, ödenmeyen ücret alacaklarını istemiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalılar, davanın reddini istemiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı davalılardan T.C.Ulaştırma Bakanlığı avukatı ile dahili davalı Müflis ... İnşaat ve Tic. A.Ş. iflas idaresi avukatı temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davalılar arasında asıl işveren – alt işveren ilişkisi olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Somut olayda, davacı, davalılardan Ulaştırma Bakanlığı'nın, Demiryolları Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü ...-... çift hatlı demiryolu ikmal inşaatında, taşeron ... İnşaat ve Ticaret Ltd.Şti.'nin elamanı olara çalıştığını ve asıl işverenin Ulaştırma Bakanlığı olduğunu iddia etmiştir.

Alt işveren; bir iş yerinde yürütülen mal ve hizmet üretimine ilişkin asıl işin bir bölümünde veya yardımcı işlerde, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren alanlarda iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini, sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren olarak tanımlanabilir. Alt işverenin iş aldığı işveren ise asıl işveren olarak adlandırılabilir. Bu tanımlamalara göre asıl işveren - alt işveren ilişkisinin varlığından söz edebilmek için iki ayrı işverenin olması, mal veya hizmet üretimine dair bir işin varlığı, işçilerin sadece asıl işverenden alınan iş kapsamında çalıştırılması ve tarafların muvazaalı bir ilişki içine girmemeleri gerekmektedir.

Alt işverene yardımcı işin verilmesinde bir sınırlama olmasa da, asıl işin bir bölümünün teknolojik uzmanlık gerektirmesi zorunludur. 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde, asıl işveren alt işveren ilişkisinin sınırlandırılması yönünde yasa koyucunun amacından da yola çıkılarak, asıl işin bir bölümünün alt işverene verilmesinde “işletmenin ve işin gereği” ile “teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler” ölçütünün bir arada bulunması şarttır.

Yasanın 2 nci maddesinin altıncı ve yedinci fıkralarında “işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler” sözcüklerine yer verilmiş olması bu gerekliliği ortaya koymaktadır.

Alt İşverenlik Yönetmeliğinin 11 inci maddesinde de yukarıdaki anlatımlara paralel biçimde, asıl işin bir bölümünün alt işverene verilebilmesi için “işletmenin ve işin gereği ile teknolojik sebeplerle uzmanlık gerektirmesi” şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerektiği belirtilmiştir.

4857 sayılı İş Kanununun 36 ncı maddesinde, “Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idareler veya kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar; asıl işverenler müteahhide verdikleri her türlü bina, köprü, hat ve yol inşası gibi yapım ve onarım işlerinde çalışan işçilerden müteahhit veya taşeronlarca ücretleri ödenmeyenlerin bulunup bulunmadığının kontrolü, ya da ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine, ücretleri ödenmeyen varsa müteahhitten veya taşeronlardan istenecek bordrolara göre bu ücretleri bunların hakedişlerinden öderler” şeklinde kurala yer verilmiştir.

Bu düzenlemeye göre ihale makamı, işçi ücretlerinin ödenip ödenmediğini kontrol etmek durumundadır. Yapılacak olan kontrol ya da işçinin başvurusu üzerine ödenmeyen ücretlerin bulunduğunun tespit edilmesi halinde, belli şartlarla ihale makamının sorumluluğu söz konusu olur. İhale makamının yapmış olduğu ilan üzerine işçilerin başvuruda bulunmamış olmaları, kamu kurumunun anılan madde kapsamındaki sorumluluğunu ortadan kaldırmayacaktır.

Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise, işçilerin her hak ediş dönemi için olan ücret alacaklarının üç aylık tutarından fazlası hakkında adı geçen idarelere herhangi bir sorumluluk düşmeyeceği öngörülmüştür. Maddede sözü edilen ücret her hak ediş dönemi için “son üç aylık temel ücret” olarak değerlendirilmelidir. Yine ihale makamının ihbar ve kıdem tazminatı ile kullandırılmayan izinler sebebiyle herhangi bir sorumluluğu söz konusu değildir.

İhale makamı olan kamu kurumunun, her hak ediş dönemine ilişkin son üç aylık ücretten sorumluluğu, Yasadan doğan bir sorumluluktur. İşverenle ihale makamının birlikte dava edilmesi durumunda, müştereken müteselsilen sorumluluğa dair karar verilmelidir. İhale makamının tek başına dava edildiği durumlarda, işçinin mükerrer yararlanmasını önlemek için işverence sözü edilen ücretlerin ödenip ödenmediği araştırılmalıdır.

Ulaştırma Bakanlığı ile ... İnşaat ve Ticaret Ltd.Şti. arasında yukarıda belirtilen ilkelere göre asıl işveren – alt işveren ilişkisi olmadığından, tüm alacaklardan davalıların müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulması hatalı olmuştur. Davalı ... ihale makamıdır. Bu durumda davalı bakanlığın 4857 sayılı İş Kanunu'nun 36. maddesine göre her hakediş dönemi son 3 aylık ücret alacağından sorumlu olduğu gözetilmeksizin, taraflar arasında asıl işveren – alt işveren ilişkisi olduğununa göre karar verilmesi isabetsiz olduğundan kararın bozulması gerekmiştir.

F) Sonuç: