Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2015/8464 K.2017/732

Dava

Taraflar arasındaki, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ile izin ücreti, fazla mesai ücreti, ücret, asgari geçim indirimi alacaklarının ödetilmesi davasının yapılan yargılaması sonunda; ilamda yazılı nedenlerle gerçekleşen miktarın faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine ilişkin hüküm süresi içinde duruşmalı olarak temyizen incelenmesi davalılardan ... Atık Yönetimi ve Taşımacılık A.Ş.'nin avukatı ile ... Tem. Hiz. Taş. Sp. İnş. San. ve Tic.

A.Ş.'nin avukatınca istenilmesi üzerine dosya incelenerek işin duruşmaya tabi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 24/01/2017 Salı günü tayin edilerek taraflara çağrı kağıdı gönderilmişti. Duruşma günü davalılardan ... Atık Yönetimi ve Taşımacılık A.Ş. adına Avukat ... ile karşı taraf adına Avukat ... geldiler.

Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verilerek Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor sunuldu, dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı, iş sözleşmesinin haksız olarak feshedildiğini iddia ederek kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla çalışma ücreti, yıllık ücretli izin, asgari geçim indirimi ve ücret alacaklarının tahsilini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı, davanın reddini talep etmiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkeme, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanarak davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

D) Temyiz:

Kararı davalılardan ... Atık Yönetimi ve Taşımacılık A.Ş.'nin vekili ile ... Tem. Hiz. Taş. Sp. İnş. San. ve Tic. A.Ş.'nin vekili temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalılardan ... Atık Yönetimi ve Taşımacılık A.Ş.'nin ile ... Tem. Hiz. Taş. Sp. İnş. San. ve Tic. A.Ş.'nin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-İş sözleşmesinin hak düşürücü süre içinde feshedilip feshedilmediği hususu taraflar arasında uyuşmazlık konusudur.

İşçi veya işveren bakımından haklı fesih nedenlerinin ortaya çıkması halinde, iş sözleşmesinin diğer tarafının sözleşmeyi haklı nedenle fesih yetkisinin kullanılma süresi sınırsız değildir. Bu bakımdan 4857 İş Kanununun 26 ncı maddesinde, fesih nedeninin öğrenildiği tarih ile olayın gerçekleştiği tarih başlangıç esas alınmak üzere iki ayrı süre öngörülmüştür. Bu süreler içinde fesih yoluna gitmeyen işçi ya da işverenin feshi, haklı bir feshin sonuçlarını doğurmaz. Bu süre, feshe neden olan olayın diğer tarafça öğretilmesinden itibaren altı işgünü ve herhalde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren bir yıl olarak belirlenmiştir.

4857 sayılı İş Kanununda, işçinin maddî çıkar sağlamış olması halinde bir yıllık sürenin işlemeyeceği öngörülmüştür. O halde, haklı feshe neden olan olayda işçinin maddî bir menfaati olmuşsa, altı işgününe riayet etmek koşuluyla olayın üzerinden ne kadar süre geçerse geçsin işverenin haklı fesih imkânı vardır.

Altı iş günlük süre işçi ya da işverenin haklı feshe neden olan olayı öğrendiği günden itibaren işlemeye başlar. Olayı öğrenme günü hesaba katılmaksızın, takip eden iş günleri sayılarak altıncı günün bitiminde haklı fesih yetkisi sona erer.

İşverenin tüzel kişi olması durumunda altı işgünlük süre feshe yetkili merciin öğrendiği günden başlar. Bu konuda müfettiş soruşturması yapılması, olayın disiplin kurulunca görüşülmesi süreyi başlatmaz. Olayın feshe yetkili kişi ya da kurula intikal ettirildiği gün altı iş günlük sürenin başlangıcını oluşturur. Bir yıllık süre ise her durumda olayın gerçekleştiği günden başlar.

Haklı fesih nedeninin devamlı olması durumunda hak düşürücü süre işlemez (Yargıtay 9.HD. 15.2.2010 gün, 2008/16869 E, 2010/3345 K). Örneğin, ücreti ödenmeyen işçi ödeme yapılmadığı sürece her zaman haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebilir. Bu örnekte işçi açısından haklı fesih nedeni her an devam etmektedir. Ancak işçinin daimî olarak bir başka göreve atanması veya iş şartlarının esaslı şekilde ağırlaştırılması halinde, bu değişikliğin sonuçları sürekli gibi görünse de işlem anlıktır. Buna göre sözleşmesini feshetmeyi düşünen işçinin bunu altı işgünü içinde işverene bildirmesi gerekir. Yine işyerinde işi yavaşlatma ve üretimi düşürme eyleminin süreklilik göstermesi durumunda, altı iş günlük süre eylemin bittiği tarihten başlar.

İşçinin ücretinin ödenmemesi temadi eden bir durum olmakla birlikte fesih hakkı ödemenin yapıldığı ana kadar kullanılabilir. Aksi halde Yasanın 24/III-e maddesinde öngörülen neden ortadan kalkmış olur. Fesih iradesinin altı iş günü içinde açıklanması yeterli olup, bu süre içinde tebligatın muhatabına ulaşmış olması şart değildir

4857 sayılı Yasanın 26 ncı maddesinde öngörülen altı işgünlük ve bir yıllık süreler ayrı ayrı hak düşürücü niteliktedir. Bir başka anlatımla fesih hakkının öğrenmeden itibaren altı iş günü ve olayın gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılması şarttır. Sürelerden birinin dahi geçmiş olması haklı fesih imkânını ortadan kaldırır. Hak düşürücü sürenin niteliğinden dolayı taraflar ileri sürmese dahi, hâkim resen dikkate almak zorundadır.

Bu maddede belirtilen süreler geçtikten sonra bildirimsiz fesih hakkını kullanan taraf, haksız olarak sözleşmeyi bozmuş sayılacağından ihbar tazminatı ile şartları oluşmuşsa kıdem tazminatından sorumlu olur.

Yukarıda değinilen altı iş günlük ve bir yıllık hak düşürücü süreler, işçi açısından 24/II madde, işveren açısından ise 25/II maddede belirtilen sebeplere dayanan fesihler yönünden aranmalıdır. Bu itibarla, geçerli nedene dayanan fesih durumlarında, 26 ncı maddede öngörülen hak düşürücü süreler işlemez. Dairemizin istikrar kazanmış uygulaması bu yönde olup, geçerli nedene dayanılarak yapılan fesihlerde belirtilen hak düşürücü sürelerin yerine “makul süre” içinde sözleşmenin feshedilebileceğini kabul etmektedir (Yargıtay 9. HD. 2.2.2009 gün 2008/9790 E. 2009/1003 K.).

Somut uyuşmazlıkta; davacının Irak ... Projesine başşoför olarak görevlendirmesinden sonra bu projede 31.01.2012 tarihinde tanker şoförlerine yaptığı mesai ücreti ödemesinde tutarsızlık olduğunun söylenmesi üzerine hakkında bir disiplin soruşturması yürütüldüğü ve bu kapsamda 900.000 Irak Dinarı parayı zimmetine geçirdiği gerekçesiyle iş sözleşmesinin 4857 sayılı iş yasasının 25/II-e maddesine binaen haklı nedenle feshedildiği anlaşılmıştır.

Dosya içeriğine göre; davacının feshe gerekçe gösterilen eylemi nedeniyle hakkında disiplin soruşturması yapıldığı, bu kapsamda yapılan incelemede verdiği belgelerden “tanker başı 900,000 dinardan: 2 tanker için toplam 1.800.000 Dinar parayı tankerci işçilere ödediğini” beyan etmesi karşısında şirket yetkililerince 12.02.2012 tarihinde tankercilere ödenen ek mesai bordrosu incelendiği, tankerlerin Ocak ayında tanker başına 10 gün mesai yaptıkları tankerler için araç başına 90,000 dinar yevmiye aldıkları 2 tanker için toplam 20 yevmiye olduğu ve yazılı puantaj olarak muhasebeye verildiği,

ödeme esnasında orada bulunan tercüman S.H.'nın konu ile ilgili ifadesinde; kademe elamanları ile dinlenme odasına geldiğini tankercilerden ... ve ... bulunduğu, bu kişilere gün ve mesai miktarlarını tercüme etmesini istediğini bildirdiği, tercüman tankerci ...

7 günlük mesai parası 630,000 dinar olduğunu söylediği, ...'ın 630.000 dinar verdiği, tercüman'da parayı sayarak ... teslim ettiği, diğer tankerci ... için 3 günlük mesai parasının 270,000 dinar olduğunu tercüme yapmasını istediği, tercüman'ın ...'e 3 günlük mesaisi olduğunu belirtip, ...'ın verdiği 270,000 dinarı tercüman sayarak ...'e teslim ettiği, toplamda 2 işçi için 900,000 dinar ödendiğini belirtilmesi karşısında davacının 900.000 Dinarı usulsüz olarak zimmete geçirdiğinin tespiti üzerine davacının 29.02.2012 tarihli ve 268 sayılı karar ile tazminatsız olarak işten çıkarılmasına karar verildiği görülmüştür.

Dosyadaki soruşturma evrakının incelenmesinden, bu kapsamda en son tercüman S.H.A.’nın ifadesinin 28.02.2012 tarihinde alındığı, feshe yetkili makamında çıkarma işlemini takip eden günde (29.02.2012) gerçekleştirdiği görülmüştür.

Her ne kadar olayın öğrenilme tarihi 31.01.2012 ise de bu konunun soruşturulup disiplin kurulunca görüşülmesi karşısında 6 iş günlük hak düşürücü sürenin geçmesi söz konusu değildir.

Bu durumda Mahkeme yapılacak iş, dosyadaki delil durumu itibariyle haklı nedenle fesih savunmasının değerlendirilip uyuşmazlığın esası hakkında karar verilmesidir.

3-Davacı işçinin fazla çalışma yapıp yapmadığı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

Davacı fazla çalışma iddiasını tanık deliline dayanarak ispatlamaya çalışmıştır.

Hükme dayanak bilirkişi raporunda beyanına itibarla hesaplama yaptığı tanık B.Y.’nin davalı işverene karşı aynı talebi içeren davası olmakla birlikte bu tanığın beyanını destekler başkaca delillerin dosyada bulunmadığı görülmüştür. Bu durumda ispatlanamayan fazla çalışma ücret alacağının reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde kabulü hatalıdır.

F) Sonuç: