Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2017/12396 K.2019/9714

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı isteminin özeti:

Davacı vekili, müvekkilinin 23/05/2006 tarihinden bu yana T.C. ...’na bağlı ... Askeri Veteriner Okulu’nda taşeron firmada servis elemanı olarak çalıştığını, emir ve talimatları bazen taşeron şirketten bazen de işyerindeki askerlerden aldığını, asgari ücret karşılığı yemek ve servis sosyal haklarından faydalanarak çalıştığını, haftanın 7 günü 2 vardiyalı sistemde 04:00-13:00 ve 12:00-21:00 arası çalıştığını, dini bayramlarda yalnızca 1 gün tatil yaptığını, diğer tüm ulusal bayram genel tatil günlerinde çalıştığını, zaman zaman çift vardiya çalıştığını, dinlenme molasından yararlandırılmadığını bir kısım işçilik alacaklarının ödenmediğini ileri sürerek fazla mesai ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram genel tatil ücreti alacaklarını istemiştir.

B)Davalı cevabının özeti:

Davalı vekili, davalının ihale makamı olduğunu, davalıya husumet düşmediğini, taleplerin zamanaşımına uğradığını, iddia ve taleplerin yersiz olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

C)Yerel Mahkeme kararının özeti:

Mahkemece, toplanan delillere ve bilirkişi raporuna göre, davacının, 01/06/2007 tarihinden itibaren davalı T.C. ...'na bağlı ...

Askeri Veteriner Okulu'nda ihale ile iş gören muhtelif şirketlerde çalıştığı, dava tarihi itibari ile çalışmasının halen devam ettiği, asgari ücret karşılığı çalıştığı, davalının asıl işveren olduğu, davacı haftanın 7 günü 04.00-13.00 ve 12.00-21.00 arası iki vardiyada çalıştığını, zaman zaman mesaiye gelmeyen arkadaşlarının yerine mesaisi bittiği halde çalışmaya devam ederek 04.00'de başlayan mesaiyi 21.00'de sonlandırdığını iddia ettiği, tanık beyanları nazara alındığında;

davacının haftanın 5 günü 04.00-13.00 ve 12.00-21.00 saatleri arasında ve haftanın 2 günü 04.00-21.00 saatleri arasında çalıştığı, ara dinlenmeler düşüldükten sonra haftalık 45 saati aşan çalışmalarının bulunduğu, 09/01/2011 - 31/05/2013 dönemini kapsayan puantaj kayıtlarında belirtilen fazla mesai süreleri dikkate alındığı, davacı haftanın 7 günü çalıştığını iddia etmiş, tanıklar da davacının hafta tatili kullanmadığını beyan ettiği, davacının, dini bayramlarda 1 gün tatil yapıp diğer günler çalıştığını belirtmiş, tanıklar da iddiasını doğruladığı, hayatın olağan akışı, işçi alacaklarının uzun bir süre için hesaplanması,

miktarı dikkate alınarak bilirkişi tarafından tespit olunan alacak miktarlarında puantaj kayıtları ile belirlenen kısımlar haricindeki bakiyelerine takdiren fazla mesai alacağı için %40, hafta tatili alacağı için %30, ulusal bayram genel tatil alacağı için %25 hakkaniyet indirimi yapılmasının uygun olacağı kanısına varıldığı gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

D)Temyiz:

Karar süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

E)Gerekçe:

1- Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre davalının aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Davacı işçinin fazla çalışma yapıp yapmadığı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Ücret bordrolarına ilişkin kurallar burada da geçerlidir. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bir başka anlatımla bordronun sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği varsayılır.

Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Ancak, fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tarafların, tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalar da bu noktada göz önüne alınabilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.

İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille yapılabilir. Bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda, işçinin bordroda belirtilenden daha fazla çalışmayı yazılı belge ile kanıtlaması gerekir.

İşçinin imzasını içermeyen bordrolarda fazla çalışma tahakkuku yer aldığında ve tahakkukta yer alan miktarların karşılığı banka hesabına ödendiğinde, tahakkuku aşan fazla çalışmalar her türlü delille ispatlanabilir. Tahakkuku aşan fazla çalışma hesaplandığında, bordrolarda yer alan fazla çalışma ödeme tutarları mahsup edilmelidir.

Somut uyuşmazlıkta, fazla mesai ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram genel tatil ücretleri bakımından;

Bir kısım bordrolarda örneğin 2012 yılının Mayıs, Ağustos, Ekim aylarında, 2013 yılının Ocak, Nisan, Mayıs aylarında ulusal bayram genel tatil çalışması, fazla mesai, hafta tatili çalışması yönünde tahakkuklar bulunmaktadır.

Bu tahakkukların sonuca etkisi irdelenmelidir.

Kural olarak, bordrolarda davacının imzası bulunması halinde, tahakkuk olan ay dışlanmalı, bordroda davacının imzası yok ve fakat bordrodaki tahakkuk banka kanalı ile ödenmiş ise bordrodaki tahakkuk ait olduğu alacak kaleminde hesaplanan toplam alacak miktarında mahsup edilmelidir.

Bununla birlikte, Dairemiz tarafından aynı gün incelenen Dairemizin 2017/12396 Esas, 2017/9329 Esas, 2017/12721 Esas, 2017/12015 Esas sayılı dosyalarında (ilk derece Mahkemeleri ve dosya numaraları sırası ile ... 10. İş Mahkemesi 2014/134 Esas, ... 7. İş Mahkemesi 2014/402 Esas, ... 8. İş Mahkemesi 2014/123 Esas, ...

8. İş Mahkemesi 2014/382 Esas) örnek olarak bir kısım işçi için 2012 yılı Ekim ayı bordrosunda normal gün 20,5, çalışılmasa da ücreti ödenecek hafta sonu 4 gün, çalışılmasa da ücreti ödenecek genel tatil ücreti 5 gün olarak tahakkuk ettirilmiş yani çalışma karşılığı ve çalışılmasa da kanunen ödenmesi gereken hafta tatili ve ulusal bayram genel tatil ücreti olarak toplamda 29,5 gün tahakkuk ettirilmiştir.

Eğer bu durumun geçerli bir hukuki nedeni yok ise aynı bordroda tahakkuk ettirilen dini bayram mesaisi tahakkuku olarak gösterilen 2,5 günün bir kısmı aslında işçinin normal maaşı içine dahil edilmesi gereken 29,5 günlük tahakkuktan eksik kalan kısma tekabül eder, yani bu durumda bahsolunan bordrodaki ulusal bayram genel tatil tahakkukunun sadece bir kısmının ulusal bayram genel tatil tahakkuku olarak kabulünün imkanı vardır ve o ay için belgenin kendi içindeki çelişkisi nedeni ile o ayın ulusal bayram genel tatil ücreti hesabında dışlanması değil sadece mahsubu gerekir.

Bir diğer deyişle bu bordro bakımından nasıl bir sonuca ulaşılacağı, normal ücretin sadece 29,5 gün üzerinden tahakkuk ettirilmesinin geçerli bir hukuki nedene dayandığının ispatlanıp ispatlanamadığına bağlıdır, geçerli bir hukuki nedene dayandığı ispatlanırsa ve bordrodaki imzanın davacıya ait olduğu anlaşılır ise o ay ulusal bayram genel tatil ücreti hesabında dışlanmalıdır, bordroda davacının imzası yok ise ancak bankadan ödendiği anlaşılıyor ise o bordrodaki tahakkuk toplam alacaktan mahsup edilmelidir.

Netice itibari ile, bu gibi durumlar gözetilerek, bordrolardaki tahakkukların usulüne uygun olup olmadığı, olması gerektiği üzere fazla mesailerde ilave 1,5, hafta tatili çalışması için, günlük çalışılan süre 7,5 saatten az dahi olsa çalışılmayan günlerde kanun gereği tahakkuk ettirilmesi gereken 1 yevmiyeye ilaveten çalışma karşılığı olan her gün için günlük 1,5 yevmiye ve ulusal bayram genel tatil çalışması için çalışılmayan günlerde kanun gereği tahakkuk ettirilmesi gereken 1 yevmiyeye ilaveten, günlük çalışılan süre 7,5 saatten az dahi olsa çalışma karşılığı olan 1 yevmiye şeklinde tahakkukların yapılıp yapılmadığı,

davacıya bordro tahakkukunun ödendiğinin ispatlanıp ispatlanmadığı, ödenmiş ise imza karşılığında mı yoksa banka yolu ile mi yapıldığı durumları da irdelenerek bordrolardaki tahakkukların neticeye etkisi irdelenmelidir. Ayrıca bordrolardaki aylık ücret tahakkuklarının 30 gün yani tam maaş üzerinden yapılıp yapılmadığı, yapılmamış ise nedeni yukarda verilen örnekteki gibi durumlar irdelenmelidir.

Ayrıca, dosyadaki bordroların imzasız, banka dekontlarının sadece onaysız bilgisayar çıktısı şeklinde olması durumunda bankadan onaylı ödeme belgeleri ya da banka hesap hareketleri getirtilerek incelenmelidir. Yukardaki açıklamalara göre hesaplanan dönemlere ilişkin bordrolar tek tek irdelenmelidir. Ek olarak, davacının puantaj gibi bir belgeye göre bir ay için tespit edilen fazla mesaisi / hafta tatili çalışması/ ulusal bayram genel tatil çalışması bordrodaki tahakkuktan fazla ise puantaja/ belgeye göre fazla mesai hesaplanmalı ve içerdiği tahakkukun ödendiği ispatlanan bordrodaki tahakkuk alacak miktarından mahsup edilmelidir. 3-Fazla mesai ücretinin sübutu bakımından;

Eldeki dosya davacısı ...'nın Dairemiz tarafından aynı gün birlikte incelenen Dairemizin 2017/9329 Esas sayılı dosyasında (... 7. İş Mahkemesi 2014/402 Esas) tanıklar "Davalı işyerinde çalışma sabah saat 04:00'te başlıyor öğlen 13:15'te bitiyordu. Davacı normal saatler dışında bazen mesai yapıyordu. İşçi gelmediği zaman yerine davacı kalıyordu. Bu durum ayda iki veya üç kez oluyordu. Davacı mesaiye kaldığı zamanlarda gece saat 21:00 e kadar davalı iş yerinde çalışıyordu.

Bu nedenle Sabah saat 04:00'te gidip 21:15'te çıktıkları oluyordu.", "Davalı işyerinde çalışma sabah saat 04:00'te başlıyor öğlen 13:15'te bitiyordu. Davacı normal saatler dışında bazen mesai yapıyordu. İşçi gelmediği zaman yerine davacı kalıyordu. Bu durum ayda üç veya dört kez oluyordu. Davacı mesaiye kaldığı zamanlarda gece saat 21:00'e kadar davalı işyerinde çalışıyordu.

Bu nedenle mesaiye kaldığı günler çalışma sabah saat 04:00'te gidip 21:15'te çıktıkları oluyordu." şeklindeki beyanları bulunmaktadır.

04:00-21:00 saatleri arasındaki 17 saatlik çalışmanın uzunluğu nedeni ile bu çalışmadan 1,5 saat yerine 3 saat ara dinlenmesi düşülmesi gerekir.

İlaveten, ... 7. İş Mahkemesi 2014/402 Esas sayılı dosyasındaki deliller göz önüne alındığında, eldeki dosyada yapılacak fazla mesai çalışmasının o dosyada hesaplanan fazla mesai çalışmasını aşmaması da gerekmektedir.

4-Fazla mesai karşılığında kullandırılan izinler bakımından, dosyada bu yönde belgeler bulunmaktadır.

Bu belgeler taraf vekillerine gösterilmeli, davacı vekilinin bu belgenin geçerliliğine itirazı halinde davacı asıl duruşmaya bizzat celbedilerek bu belge kendisine gösterilip sorularak imza inkarı halinde imza incelemesi de yaptırılarak neticeye etkisi irdelenmelidir.

5-Hafta tatili çalışmasının sübutu bakımından;

... 7. İş Mahkemesi 2014/402 Esas sayılı dosyasındaki tanıklar "2012 yılından sonra davacı haftada bir gün izin kullanıyordu ama ondan önce izin yoktu haftanın 7 günü çalışıyordu." şeklinde beyanda bulunduklarından 2012 yılından sonrası için hafta tatillerinde sadece belgelerle çalıştığı ispatlanabilen günler için hesaplama yapılmalıdır.

6-Alt işvrenlere ihbar talebi bakımından;

Davalı vekili cevap dilekçesinde yüklenici firmalara davanın ihbarını talep etmiştir. Alt işverenlerin listesini de dosyaya ibraz etmiştir.

Davalı vekiline ihbar talep ettiği alt işverenlerin adreslerini bildirmesi için usulüne uygun süre verilmeli ve ihbar işlemi gerçekleştirilmelidir.

7-Fazla mesai ücreti, hafta tatili çalışma ücreti, ulusal bayram genel tatil çalışma ücretinde hesaba esas hizmet süresi bakımından;

... 7. İş Mahkemesi 2014/402 Esas sayılı dosyasında davacı ...’nın hizmet süresine 23/10/2009-06/09/2010 tarihleri arası dönem dahil edilmemiştir. O dosyada davacı temyizi bulunmamaktadır. Bu tarih aralığı hizmet döküm cetvelinde "isteğe bağlı sigortalı" olarak görünmektedir ve işyeri numarası bulunmamaktadır.

Eldeki dosyada ise bu dönem de hesaba esas süreye dahil edilmiştir.

Davacı asıl duruşmaya bizzat celbedilmeli, bu dönemde davalıda çalışıp çalışmadığı kendisine sorularak, açıklamalarına göre ilgili yerlerden varsa belgeler getirtilerek ayrıca taraf vekillerinden sorulup ilgili yerlerden belgeler getirtilerek bu dönemin hesaba esas süreye dahil edilip edilmeyeceği irdelenmelidir.

8-Dairemiz tarafından aynı gün birlikte incelendiği belirtilen yukarda sayılan 4 adet dosya ekinde toplamda çok sayıda belgeler ve klasörler bulunmaktadır.

Bu nedenle, eldeki dosyada sonuca gidilirken, tüm bu dosyalardaki işyeri belgeleri-örneğin ödeme belgeleri, fazla mesai karşılığı izin kullanma belgeleri gibi- birlikte incelenmelidir. Gerekir ise davacı asıl duruşmaya bizzat celbedilerek bu belgeler kendisinden sorularak, cevabına göre varsa sair belgeler celbedilerek sonuca varılmalıdır.