Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2017/24509 K.2017/15282

Yerel mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, gemiadamı olan davacının davalı işverene ait feribotta Deniz İş Kanunu'na tabi olarak ve vardiya usulü ile 24 saat gemide, 48 saat dışarıda şeklinde çalıştığını, emekli olan davacının davalı tarafından imzalanan Toplu İş Sözleşmesine taraf sendikanın üyesi olduğunu, işveren tarafından davacıya emekli olduğu tarihe kadar kanuna ve sözleşmeye göre ödenmesi gereken fazla mesai, genel tatil ücreti ve yemek ücretlerinin eksik ödendiğini iddia ederek, fazla ... ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ile iaşe bedeli ücret alacaklarının tahsilini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, iddia edilen şekilde fazla ... olmayıp sefere göre uygulanan bir ... sistemi mevcut olduğunu, genel tatil gününe denk gelen bir ... söz konusu olmuşsa da bu ücret de ayrıca ödendiğini, davacıya maaşı içinde çalışmadığı günler içinde ücret ödendiğini, yemek ücreti günlük olarak gemi adamları iaşe bedeli tespit kurulu tarafından belirlenen miktar üzerinden ödendiğini savunarak davanın reddi talep etmiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılamada, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanarak davacı gemi adamının davalıya ait feribotta 24 saat ..., 48 saat dinlenme esası ile çalıştığı, gemide bulunduğu sürenin ilk hafta 3 gün, takip eden 2 hafta ise 2 gün olduğu, 24 saat çalışılan günde 2 saatlik ara dinlenme düşüldüğünde kabul edilen 22 saat üzerinden 8 saati aşan kısım olan 14 saatin fazla mesai olduğu,

buna göre davacının ... döneminde haftada 3 gün çalışan günlerle haftada 2 gün çalışılan günler dikkate alınarak bilirkişi tarafından yapılan hesaplama uyarınca belirlenen fazla mesai ücreti tutarı kadar davacının fazla mesai ücreti alacağının bulunduğu, genel tatil ücreti ve iaşe bedelinin davacıya ödenmesi sebebiyle bu alacaklarının bulunmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı davalı temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Deniz İş Kanunu’nun .../2 maddesine göre “iş süresi, gemiadamının işbaşında çalıştığı ve vardiya tuttuğu süredir. Gemiadamının fiilen çalıştığı veya fiilen çalışmamakla birlikte gücünü işverenin emrinde bulundurduğu, iş verilmesi veya çıkması için beklediği süreler ... süresinden sayılmalıdır. Gemiadamının gemide (işyerinde) bulunmakla birlikte serbestçe kullandığı (yemek yeme, yatma, dinlenme, muayene ve bakım gibi) süreler ... süresi sayılamaz. Kısaca gemiadamının işyerinde bulunduğu zaman değil, “işte geçirilen zaman” esas tutulmaktadır.

Deniz İş Kanunu’nun 28/1 maddesine göre “Bu kanuna göre tespit edilmiş bulunan iş sürelerinin aşılması suretiyle yapılan çalışmalar, fazla saatlerde ... sayılır”. 4857 sayılı İş Kanunu kural olarak haftalık ... süresinin (45 saat) aşılması halinde aşılan süreyi fazla saatlerle ... olarak belirlemişken, Deniz İş Kanunu hem günlük (8 saat) hem haftalık (48 saat) ... süresinin aşılmasını fazla saatlerle ... olarak kabul etmiştir.

Deniz İş Kanunu kapsamında çalışan gemiadamının iş başında çalıştığı veya vardiya tuttuğu süreler, günlük 8 veya haftalık 48 saati aştığı takdirde gemiadamının fazla ... yaptığı ortaya çıkar. Gemiadamının ister seyir halinde olsun, ister limanda gemi içinde iken çalışmadan veya vardiya tutmadan geçirdiği süre fazla ... olarak değerlendirilemez.

Deniz İş Kanunu’ndaki günlük veya haftalık ... esası nedeni ile gemiadamının günlük ... süresi 8 saati aşıyor ise haftalık ... süresinin 48 saatlik normal ... süresinin aşılmasına gerek olmaksızın o gün için fazla saatlerle ... yaptığı kabul edilmelidir. Haftalık ..., gemiadamının haftanın 7 günü ve günlük çalışmasının 8 saati aşmaması halinde ortaya çıkar.

Gemiadamlarının .... maddeye göre saptanmış haftalık iş süresini işbaşında ya da vardiya tutarak tamamladıktan sonra, hafta tatili gününde de aynı biçimde çalıştırılması halinde, fazla çalışmadan sözedilebilir. Kısaca gemiadamının haftalık esasa göre fazla çalışmasının tespit edilmesi için gemiadamının haftanın 7 günü çalışması gerekmektedir. Aksi halde günlük ... esasına göre fazla mesai belirlenmelidir.

Deniz İş Kanunu’nda açık bir şekilde ara dinlenmeleri düzenlenmiş değildir. Bu sürelerin ... süresinden olup olmadığı da belirtilmemiştir. Ancak gemiadamının ara dinlenmelerinin ... süresinden sayılmayacağı .... maddenin 2. ve 3. fıkralarından çıkarılabilir.

Zira anılan düzenlemelerde 2. fıkrada “işbaşında geçirilen sürenin” ... süresi sayılacağı, 3. fıkrada ise “İşveren veya işveren vekilinin, gemiadamının vardiyalarını yemek ve dinlenme zamanlarını bir çizelge ile belirtmek ve bu çizelgeyi gemiadamlarının görebilecekleri bir yere asmak zorunda” olduğu belirtilmiştir. Ara dinlenme konusunda özellikle Gemiadamlarının İkamet Yerleri, ... ve İaşelerine Dair Yönetmeliğin 30. maddesi dikkate alınmalıdır.

Zira bu düzenlemelerde yemek zamanları düzenlenmiş ve 4 öğün(ki her öğün için 1 saat 30 dakika öngörülmüştür) olacağı belirtilmiştir.

Dosya içeriğine göre; davacı gemiadamı davalıya ait feribotta 24 saat ..., 48 saat dinlenme esası ile çalışmakta ve gemide bulunduğu süre ilk hafta 3 gün, takip eden iki hafta ise 2 gündür.

Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılamada alınan bilirkişi raporunda davacının günlük 24 saatlik çalışmasında 2 saat ara dinlenmesi düşülerek kabul edilen 22 saatlik çalışmanın 8 saati aşan 14 saatlik kısmı fazla ... kabul edilip hesaplama yapılmıştır.

Somut uyuşmazlıkta; davacının günlük ... saatlerine göre hesaplamada ara dinlenme süresinin ne kadar olduğunun belirlenmesi gereklidir. İlke olarak işçinin uyku ihtiyacını gideremediği 24 saat esaslı çalışmada yemek ve sair ihtiyaçları nedeniyle 4 saat ara dinlenme yaptığı kabul edilmelidir. Bu yönüyle davacının ... şekli açıklığa kavuşturulmalıdır. Davacının 24 saatlik çalışmasında uyku ihtiyacını giderdiğinin tespiti halinde 10 saat ara dinlemesi yaptığı, şayet gidermeden çalıştığının tespiti halinde ise 4 saat ara dinlemesi yaptığı kabul edilerek sonuca gidilmelidir. Eksik inceleme ve hatalı hesap raporuna itibarla yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.