Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2017/25782 K.2017/17082

Yerel mahkemece, asıl ve birleşen davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Hüküm süresi içinde davalı-birleşen dosya davalısı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Asıl Dava Birleşen Davalar Davacısı İsteminin Özeti:

Davacı vekili asıl davada davacının davalıya ait deniz otobüslerinde gemi adamı olarak 06.00-22.00 saatleri arasında 2 vardiya üst üste çalıştıktan sonra iki vardiya dinlendiğini, bu çalışma biçiminde fazla mesai yaptığını ancak fazla mesai ücretlerinin ödenmediğini, ayrıca 854 sayılı Deniz İş Kanunu'nun 43. maddesine göre milli bayram ve genel tatil günlerinde çalışma yapılmadan 2 yevmiye ödenmesi gerektiğini, bir yevmiyenin maktu ücret içinde ödendiğini, 1 yevmiyenin ise ödenmediğini, işyerinde 3 öğün yemek yerine 1 öğün yemek verildiğini iddia ederek fazla mesai,

milli bayram ve genel tatil mesai ücreti ile yemek ücretinin davalıdan tahsiline; birleşen davalarda ise bozma sonrası asıl davada tespit edilen fazla çalışma, milli bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının tahsiline ve yine bu alacakların tahsili için başlatılan takibe vaki itirazın iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

B) Asıl Dava Birleşen Davalar Davalısı Cevabının Özeti:

Davalı vekili asıl ve birleşen davalarda iddia edildiği şekilde fazla çalışma yapılmadığını, gemi adamlarının fiilen çalıştıkları sürenin geminin sefere hazırlandığı, sefer yaptığı ve sefer sonrası işlemlerin tamamlandığı süre olduğunu, bunun dışındaki zamanlarda gemi adamının serbest olduğunu, davacının fiilen iş başında geçirdiği sürenin toplam 8 saat olduğunu, davacıya hak ettiği fazla mesai ve gece nöbeti ücretlerinin eksiksiz olarak ödendiğini, maaşı içinde çalışmadığı günler için ücret ödemesi yapıldığını, gemi adamlarına iaşe bedelinin tespit kurulu tarafından belirlenen miktara göre her çalıştığı gün için ödendiğini, alacaklarının zaman aşımına uğradığını savunarak davanın reddini istemiştir..

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılamada, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanarak davacının Deniz İş Kanunu hükümlerine tabi olduğu, Deniz İş Kanununun 26.maddesinde açıkça günlük ve haftalık kanuni çalışma süresi belirlendiğinden, deniz otobüsünde çalıştığı süre içinde, günlük 8 saati aşan çalışmalar fazla saatlerle çalışma olarak değerlendirilerek % 50 zamlı saat ücreti üzerinden yapılan hesaplama sonucuna göre fazla mesai ücret alacağı olduğu,

gemi adamı olarak maktu aylık ücretinin içinde o ay içinde bulunan milli bayram ve genel tatil ücretinin çalışılmadan ödenmesi gereken bir yevmiyesini aldığından davacı için hesaplama dönemi içindeki milli bayram ve genel tatil günleri için çalışılmadan ödenmesi gereken bir yevmiye alacağının daha hesaplanması sonucunda genel tatil ücret alacağının da olduğu, Çalışma Bakanlığı İaşe Bedelleri Tespit Kurulu kararlarına göre belirlenen iaşe bedelinin ödendiği anlaşılmakla yemek ücreti alacağının olmadığı gerekçesiyle asıl ve birleşen ...

13.İş Mahkemesi'nin 2014/734 esas sayılı davaların kısmen, birleşen ... 23.İş Mahkemesi'nin 2014/1181 esas sayılı davanın ise tamamen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı asıl dava/birleşen davalar davalısı temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, asıl dava/birleşen davalar davalısının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Deniz İş Kanunu’nun 26/2 maddesine göre “iş süresi, gemiadamının işbaşında çalıştığı ve vardiya tuttuğu süredir. Gemiadamının fiilen çalıştığı veya fiilen çalışmamakla birlikte gücünü işverenin emrinde bulundurduğu, iş verilmesi veya çıkması için beklediği süreler çalışma süresinden sayılmalıdır. Gemiadamının gemide (işyerinde) bulunmakla birlikte serbestçe kullandığı (yemek yeme, yatma, dinlenme, muayene ve bakım gibi) süreler çalışma süresi sayılamaz. Kısaca gemiadamının işyerinde bulunduğu zaman değil, “işte geçirilen zaman” esas tutulmaktadır.

Deniz İş Kanunu’nun 28/1 maddesine göre “Bu kanuna göre tespit edilmiş bulunan iş sürelerinin aşılması suretiyle yapılan çalışmalar, fazla saatlerde çalışma sayılır”. 4857 sayılı İş Kanunu kural olarak haftalık çalışma süresinin (45 saat) aşılması halinde aşılan süreyi fazla saatlerle çalışma olarak belirlemişken, Deniz İş Kanunu hem günlük (8 saat) hem haftalık (48 saat) çalışma süresinin aşılmasını fazla saatlerle çalışma olarak kabul etmiştir.

Deniz İş Kanunu kapsamında çalışan gemiadamının iş başında çalıştığı veya vardiya tuttuğu süreler, günlük 8 veya haftalık 48 saati aştığı takdirde gemiadamının fazla çalışma yaptığı ortaya çıkar. Gemiadamının ister seyir halinde olsun, ister limanda gemi içinde iken çalışmadan veya vardiya tutmadan geçirdiği süre fazla çalışma olarak değerlendirilemez.

Deniz İş Kanunu’ndaki günlük veya haftalık çalışma esası nedeni ile gemiadamının günlük çalışma süresi 8 saati aşıyor ise haftalık çalışma süresinin 48 saatlik normal çalışma süresinin aşılmasına gerek olmaksızın o gün için fazla saatlerle çalışma yaptığı kabul edilmelidir. Haftalık çalışma, gemiadamının haftanın 7 günü ve günlük çalışmasının 8 saati aşmaması halinde ortaya çıkar.

Gemiadamlarının 26. maddeye göre saptanmış haftalık iş süresini işbaşında ya da vardiya tutarak tamamladıktan sonra, hafta tatili gününde de aynı biçimde çalıştırılması halinde, fazla çalışmadan sözedilebilir. Kısaca gemiadamının haftalık esasa göre fazla çalışmasının tespit edilmesi için gemiadamının haftanın 7 günü çalışması gerekmektedir. Aksi halde günlük çalışma esasına göre fazla mesai belirlenmelidir.

Deniz İş Kanunu’nda açık bir şekilde ara dinlenmeleri düzenlenmiş değildir. Bu sürelerin çalışma süresinden olup olmadığı da belirtilmemiştir. Ancak gemiadamının ara dinlenmelerinin çalışma süresinden sayılmayacağı 26. maddenin 2. ve 3. fıkralarından çıkarılabilir.

Zira anılan düzenlemelerde 2. fıkrada “işbaşında geçirilen sürenin” çalışma süresi sayılacağı, 3. fıkrada ise “İşveren veya işveren vekilinin, gemiadamının vardiyalarını yemek ve dinlenme zamanlarını bir çizelge ile belirtmek ve bu çizelgeyi gemiadamlarının görebilecekleri bir yere asmak zorunda” olduğu belirtilmiştir. Ara dinlenme konusunda özellikle Gemiadamlarının İkamet Yerleri, Sağlık ve İaşelerine Dair Yönetmeliğin 30. maddesi dikkate alınmalıdır.

Zira bu düzenlemelerde yemek zamanları düzenlenmiş ve 4 öğün (ki her öğün için 1 saat 30 dakika öngörülmüştür) olacağı belirtilmiştir.

Dosya içeriğine göre; Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılamada alınan bilirkişi raporunda günlük 16 saat çalışma için 1,5 saat, günlük 24 saat çalışmada ise 2 saat ara dinlenmesinin tenzili ile 8 saati aşan kısım için fazla çalışmanın hesaplandığı görülmüştür.

Somut uyuşmazlıkta; davacının günlük çalışma saatlerine göre hesaplamada ara dinlenme süresinin ne kadar olduğunun belirlenmesi gereklidir. İlke olarak işçinin uyku ihtiyacını gideremediği 24 saat esaslı çalışmada yemek ve sair ihtiyaçları nedeniyle 4 saat ara dinlenme yaptığı kabul edilmelidir. Bu yönüyle davacının çalışma şekli açıklığa kavuşturulmadır.

Davacının 24 saatlik çalışmasında uyku ihtiyacını giderdiğinin tespiti halinde 10 saat ara dinlemesi yaptığı, şayet gidermeden çalıştığının tespiti halinde ise 4 saat ara dinlemesi yaptığı kabul edilerek sonuca gidilmelidir. 16 saatlik çalışma için de 1,5 saat yerine 2 saat ara dinlenmesi düşülmelidir. Mahkemece yapılacak iş açıklanan bu ara dinlenme sürelerine göre yeniden ek rapor alıp davalının usulü müktesap hakkı da gözetilerek karar verilmesinden ibarettir.

Ayrıca, birleşen ... 13. İş Mahkemesi'nin 2014/734 esas ve birleşen ... 23. İş Mahkemesi'nin 2014/1181 esas sayılı dava konusu alacakların dayanağı asıl davadan kaynaklandığından hüküm fıkrasında “tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla” ibaresine yer verilmemesinin infazda tereddüde yol açabileceğinin düşünülmemesi de hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.