Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2020/3883 K.2021/1332

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, müvekkilinin Türkiye Kömür İşletmesi Kurumu'na bağlı ...

Linyitleri İşletmesi Müessesesi Müdürlüğü'nün Tunçbilek bölgesinde lavvar tesislerinde görünüşte taşeron firma işçisi olarak çalıştığını, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişleri tarafından 22.10.2010 tarihli inceleme raporu ile alt işverenlik sözleşmesinin muvazaaya dayandığı tespitinde bulunulduğunu, itiraz üzerine Tavşanlı 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi'nin 2010/581 esas, 2011/484 karar sayılı ilamıyla alt işverenlilk sözleşmesinin muvazaalı olduğu belirtilerek davanın reddine karar verildiğini, kararın Yargıtay tarafından onandığını,

muvazaalı alt işverenlik sözleşmesi nedeniyle davacının başlangıçtan itibaren asıl işveren işçisi olduğunu, eşitlik ilkesi uyarınca dengi kadrolu işçilerin almış olduğu hakların davacıya ödenmesi gerektiğini belirterek ücret farkı, ikramiye, prim ve ilave tediye ve bir kısım ücret alacağı talebinde bulunmuştur.

Davalı Cevabının Özeti:

Husumet itirazında bulunduklarını, davalı Kurumun ihale makamı olduğunu, davacının yüklenicilerin işçisi olduğunu, muvazaalı bir ilişkisinin bulunmadığını, davacıyla aynı konum ve şartlarda çalışan emsali işçi bulunmadığını, bu nedenle ücret farkı tespitinin mümkün olmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:

İlk Derece Mahkemesince, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davalı ve feri müdahiller arasındaki ilişkinin geçerli bir asıl işveren-alt işveren ilişkisine dayanmadığı, muvazaaya dayandığı gerekçesi ile davacının davasının kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İstinaf Başvurusu :

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, davalı vekili ve feri müdahillerin istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti :

İlk Derece Mahkemesi kararı usul ve yasaya aykırı bulunmadığından davalının ve feri müdahilin yerinde görünmeyen istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Temyiz Başvurusu :

Bölge Adliye Mahkemesinin kararına karşı, davalı Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü vekili tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur.

Gerekçe:

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kanuna uygun kurulup kurulmadığı ve muvazaaya dayanıp dayanmadığı noktasında toplanmaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesinin altıncı fıkrasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi; “bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişki” olarak tanımlanmış;

aynı maddenin yedinci fıkrasında “asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi halde ve genel olarak asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler.

İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek alt işverenlere verilemez” kuralına yer verilmiştir.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçerli olarak kurulabilmesi için iki işverenin bulunması, mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işin varlığı ve asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi halinde “işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirme” unsurunun gerçekleşmiş olması gerekir. Bundan başka asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle haklarının kısıtlanması veya daha önce asıl işveren tarafından o iş yerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulması gibi muvazaa kriterlerinin bulunmaması icap eder. Aksi halde alt işveren işçisi başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görecektir.

İşverenler arasında muvazaalı biçimde asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulmasının önüne geçilmek amacıyla 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesinde bazı muvazaa kriterlerine yer verilmiştir. Muvazaa Borçlar Kanunu'nda düzenlenmiş olup, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla, kendi gerçek iradelerine uymayan, aralarında hüküm ve sonuç meydana getirmesini arzu etmedikleri, görünüşte bir anlaşma olarak tanımlanabilir. Muvazaada, taraflar arasında üçüncü kişileri aldatma kastı bulunmakta ve sözleşmedeki gerçek amaç gizlenmektedir. Muvazaa genel ispat kuralları ile ispat edilebilir. Bundan başka 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesinin yedinci fıkrasında sözü edilen hususların, aksi kanıtlanabilen adi kanuni karineler olduğu kabul edilmelidir.

Belirtmek gerekir ki, her ihale sözleşmesi kendi dönemi ve şartlarında değerlendirmeye tabi tutulmalıdır. Bu sebeple, önceki ihale sözleşmelerinin kanuna uygun kurulmamış olması veya muvazaalı olması, sonrakilerin de aynı şekilde kanuna uygun kurulmadığını ya da muvazaaya dayandığını göstermez. Daha sonra yapılan sözleşmenin ayrıca kanuna uygunluk ve muvazaa yönünden değerlendirmeye tabi tutulması gerekir. Bu sebeple davalı tarafından yapılan önceki sözleşmelerin kanuna uygun olmadığına ya da muvazaalı olduğuna ilişkin kesinleşmiş yargı kararları sadece muvazaalı olduğu tespit edilen ihale dönemlerini bağlayacak olup sonraki ihale dönemleri bakımından muvazaa araştırması yeniden yapılmalıdır.

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılamada Mahkeme, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın 22.10.2010 tarihli inceleme raporu ve dosyaya aldırılan bilirkişi raporuna atıfla davalı ile ...-Tarhan Ortaklığı arasında imzalanan kömür zenginleştirme işine ilişkin sözleşmenin muvazaaya dayandığını kabul etmiştir.

İncelenen 22.10.2010 tarihli Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın inceleme raporunda, davalı Kurum bünyesinde ... beldesi'nde Tunçbilek lavvarı ve ... olmak üzere iki adet kömür zenginleştirme tesisi bulunduğu, ...nın tümüyle davalının kendi imkanları ile işletildiği, ...

Ortaklığı tarafından işletilen yerin 10 nolu lavvar tesisi olduğu, burada ürün zenginleştirme işlemi yapılıp ürünlerin satışa hazır hale getirildiğini, aynı işi Tunçbilek'in kimi yerlerinde Türkiye Kömür İşletmesi Kurumu ...

Linyit İşletmeleri 'nin bizzat kendisi tarafından yapıldığını, lavvar işinin asıl işveren tarafından yürütülen "linyit kömür üretimi" işinin zorunlu bir aşaması ve mütemmim cüzü olduğu, bu işin ihale edilmesinde teknolojik uzmanlık gerekliliğinden söz edilemeyeceği, söz konusu sözleşmenin İş Kanunu'nun 2. maddesi ve Alt İşverenlik Yönetmeliği'nin 4. maddesinde yer alan tanımlara aykırı olduğu, işin alt işverene ihale edilemeyeceği, işçilerin başlangıçtan itibaren asıl işveren işçileri gibi işlem görmesi gerektiği tespitlerinde bulunulmuştur.

Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın 22.10.2010 tarihli inceleme raporunun iptali için Tavşanlı 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi’nin 2010/581 esas, 2011/484 karar sayılı dosyasında davanın reddine karar verilmiş olup söz konusu karar Yargıtay incelemesinden geçerek onanmıştır. Ayrıca incelemeye konu dava dosyası ile aynı veya yakın tarihte açılan, aynı döneme ilişkin muvazaa tespiti ve buna bağlı olarak alacak talebinde bulunulan emsal dosyaların yapılan incelemesi sonucunda davalı ve ...- Tarhan Ortaklığı arasındaki ilişkinin muvazaaya dayandığının kabul edildiği ve Yargıtay incelemesinden geçerek onandığı anlaşılmıştır. Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesi 2016/26107 esas-2016/25464 karar, 2016/26153 esas-2016/25510 karar, 2016/26147 esas-2016/25504 karar sayılı 10.11.2016 tarihli ilamları )

Netice itibariyle; davacının talep ettiği alacakların, Teftiş Kurulu Başkanlığı inceleme raporunun kapsadığı dönem dikkate alınarak muvazaanın kabulü ile sonuca gidilmesi, diğer dönem ve tarihler için ise yerinde inceleme yapılarak karar verilmesi gerekmektedir. Bu hususlar gözetilmeden davanın kısmen kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.