Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2020/5025 K.2021/4246

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalılar vekili tarafından istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı İsteminin Özeti: Davacı vekili, davacının iş sözleşmesinin haksız olarak feshedildiğini ileri sürerek ihbar ve kıdem tazminatı, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının davalı taraftan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. Davalı Cevabının Özeti:

Davalı ... şirketi vekili özetle; davacının İş Kur Hizmet Sözleşmesiyle davalı iş yerinde istihdam edildiğini, işçilik alacaklarının Rusya Federasyonu Kanunlarına tabi olduğunu, davacının davalı işveren bünyesinde yurt dışında çalışmasından dolayı Sosyal Güvenlik Kurumunda kayıtlarının bulunmadığını, davacının ulusal bayram ve genel tatil, fazla çalışma ücretlerinin ancak çalışılan ülke mevzuatına tabi olabileceğini, yurt dışında çalışan işçilerin ülke mevzuatına göre fazla çalışma, hafta tatili ücreti aldığını, davacının hak kazanıp davalı işveren tarafından ödenmeyen hiçbir ücret alacağının bulunmadığının bordrolarla sabit olduğunu,

davacının tüm alacaklarını eksiksiz aldığına dair davalı işverene ibra ettiğini, davalı iş yerinde proje kapsamında belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan davacının iş akdinin projenin sona ermesi sebebiyle kendiliğinden sona erdiğini, davacının proje kapsamında işin bitmesi halinde çalışma ilişkisinin sona ereceğinden haberdar olduğunu, davacının kıdem, ihbar tazminatına hak kazanmadığını, davacının davaya konu alacaklarının zamanaşımına uğradığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.

Davalı ... Uluslararası İnş. Yat. San. Ve Tic.

A.Ş. vekili özetle; davacının çalışmalarıyla davalı iş yerinin ilgilisinin bulunmamasından dolayı davalı işverenin kayıtlarında sunabileceği bir bilgi, evrakın olmadığını, davacının davalı iş yerinde çalışıp ücret almadığından kümülatif bir matrahının da bulunmadığını, davalı işverenin bu davada pasif husumet ehliyetinin bulunmadığını, davanın husumetten reddini talep ettiklerini, yurt dışında çalıştığı iddia edilen işçinin Türkiye'de davalı işverenle bağının bulunup, bulunmadığının anlaşılması için İş Kur Hizmet sözleşmesinin ilgili kurumlara müzekkere yazılarak incelenmesini talep ettiklerini,

davacının davalı iş yerinde çalışmadığından son ücretinin bilinmediğini, davacının iddia ettiği tarihlerde Türkiye'de olup, olmadığını, Türkiye'de sigortalı bir işte çalışıp, çalışmadığının tespiti için Sosyal Güvenlik Kurumu'na müzekkere yazılmasını talep ettiklerini, Türkiye'deki sigortalılık sürelerinin yurt dışında çalışma iddialarından mahsubu gerektiğini davacının davaya konu alacaklarının zamanaşımına uğradığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan deliller ve bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmiştir.

İstinaf Başvurusu:

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, davalılar istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti:

Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, vakıa mahkemesi hakiminin objektif, mantıksal ve hayatın olağan akışına uygun, dosyadaki verilerle çelişmeyen tespitlerine ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına göre, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi uyarınca istinaf sebepleriyle sınırlı olarak ve resen kamu düzeni yönünden yapılan inceleme sonucu, İlk Derece Mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı kanaatine varılarak, davalıların istinaf başvurusunun esas yönünden ayrı ayrı reddine karar verilmiştir.

Temyiz:

Karar yasal süresi içerisinde davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalıların aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2- İş sözleşmesinin ne şekilde feshedildiği ve buna bağlı olarak davacının ihbar tazminatına hak kazanıp kazanamadığı noktasında taraflar arasında uyuşmazlık söz konusudur.

İhbar tazminatı, iş sözleşmesini fesheden tarafın karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminat olduğu için, iş sözleşmesini fesheden tarafın feshi haklı bir sebebe dayansa dahi, ihbar tazminatına hak kazanması mümkün olmaz. Yine, işçinin 4857 sayılı İş Kanunu'nun 120. maddesi uyarınca yürürlüğü devam eden mülga 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi hükümleri uyarınca emeklilik, muvazzaf askerlik, evlilik gibi sebeplerle iş sözleşmesini feshetmesi durumunda ihbar tazminatı talep hakkı bulunmamaktadır. Anılan fesihlerde işveren de ihbar tazminatı talep edemez.

Davacı, iş akdinin işverence haksız nedenle feshedildiğini ileri sürmüş, davalı ise davacı tanığınında bizzat beyan ettiği üzere davacının kendisinin iş yerinden ayrıldığını savunmuştur. Yargılama esnasında dinlenen davacı tanıklarından ... “Ben davacı ile birlikte işten ayrıldım. Davacının işten çıkma sebebi, bize vaad edilen şartların yerine getirilmediğinden dolayı işten ayrıldık” şeklinde beyanda bulunmuş olup aynı zamanda hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacının tanık olarak dinlendiği mahkemenin 2017/225 esas sayılı dosyasında davalı işyerinde çalışma şartlarının ağır, çalışma yükünün çok olmasından dolayı kendisinin iş akdini sonlandırdığını beyan ettiği hususunun belirtildiği ve davacının bilirkişi raporunda yer alan bu tespite ilişkin bir itirazda bulunmadığı görülmüştür.

Mahkemece davalı tarafın haklı neden olmaksızın davacının iş akdini feshettiği gerekçesiyle davacının kıdem tazminatı yanında ihbar tazminatını da hak ettiğine karar verilmiş ise de dosya içeriği, bilirkişi raporu ve özellikle davacı tanığının yazılı şekildeki beyanlarına göre, davacının iş sözleşmesini kendisinin feshettiği ve ödenmeyen ücret alacaklarının varlığı sabit olmakla haklı nedenle feshettiği anlaşılmaktadır. Bu duruma göre, davacının iş akdini kendisinin feshettiği gerekçesiyle ihbar tazminatının reddine karar verilmesi gerekirken mahkemece hatalı gerekçe ile kabulüne karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

3-Taraflar arasında kıdem tazminatına esas ücretin belirlenmesi noktasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

Kural olarak ücretin miktarı ve ekleri gibi konularda ispat yükü işçidedir. Kıdem ve ihbar tazminatına esas alınacak olan ücretin tespitinde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 32. maddesinde sözü edilen asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para veya para ile ölçülebilen menfaatler göz önünde tutulur. Buna göre ikramiye, devamlılık arz eden prim, yakacak yardımı, giyecek yardımı, kira, aydınlatma, servis yardımı, yemek yardımı ve benzeri ödemeler kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır.

Somut olayda davacının davalı şirketlere ait Rusya ve Türkmenistan’da bulunan şantiyelerde çalıştığı sabittir. Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda üç öğün yemek ve barınma bedelinin son uygulama gereği günlük 7,00-USD (aylık 210 USD) olduğu kabul edilerek hesaplama yapılmış ise de, yeterli araştırma yapılmadan belirlenen yemek ve barınma bedelinin fahiş olduğu anlaşılmaktadır.

Dairemizce ve Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesince temyiz incelemesi yapılan davalılara ait yurt dışı şantiyelerinde çalışan işçilerin bir kısım dosyalarında (Dairemize ait 2020/3605 esas sayılı, Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesine ait 2019/2186-2188 esas sayılı dosyalar) genel olarak 150 USD yemek ve barınma gideri kabul edildiği tespit edilmiş;

bir kısım dosyalarda da Mahkemece 175 USD, 240 USD ve 300 USD olarak farazi şekilde belirlenen yemek ve barınma bedelinin yeniden araştırılması gerektiği noktasında bozma kararı verilmiştir (Dairemize ait 2020/4761 esas sayılı, Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesine ait 2017/37896 esas sayılı, 2020/2337-2341 esas sayılı dosyalar).

Bu itibarla işyerinin niteliği, fesih tarihinde bulunulan ülke ve davacının çalıştığı tarihler de belirtilerek fesih tarihindeki barınma ve yemek bedelinin ne kadar olduğu ilgili kuruluşlardan araştırılmalı, oluşacak sonuca göre ve davalının da üç öğün yemek ve barınma bedelinin aylık 150 USD olması gerektiği şeklindeki beyanı da gözetilerek aylık 150 USD’ nin altında kalmamak kaydıyla kıdem tazminatı hesabına esas alınacak yemek ve barınma bedeli belirlenmelidir.

Mahkemece, yemek ve barınma yardımının bedeli noktasında yeterli araştırma yapılmadan, eksik inceleme ile kıdem tazminatı hesabına esas ücretin belirlenmesi hatalı olmuştur. Yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi isabetli olmayıp, kararın bu sebeple bozulması gerekmiştir.