Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2023/19162 K.2024/1635

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurunun esastan reddi, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı ... Müdürlüğünün işyerlerinde çalışan davacının alt işveren işçisi olarak gösterilmek suretiyle işyerinde yürürlükte bulunan toplu ... sözleşmesinin kapsamı dışında tutulmaya çalışıldığını, davalı İdarenin asıl işini yaptığını, davalılar arasında muvazaaya dayalı bir ilişki bulunduğunu, daha önce benzer konularda davalar açıldığını ve mahkemelerce alt işveren işçilerinin Karayolları Genel Müdürlüğünün işçisi olduğunun tespit edildiğini,

davacının toplu ... sözleşmesinden yararlandırılması ve fark alacaklarının ödenmesi gerektiğini ileri sürerek davalı ... ile yüklenici firmalar arasındaki sözleşme ilişkisinin muvazaalı olduğunun ve işe girdiği tarihten itibaren Karayolları Genel Müdürlüğünün işçisi olduğunun tespiti ile kıdem tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla çalışma ücreti, fark ücret, fark ilave tediye, fark ikramiye, asgari geçim indirimi alacağı ile toplu ... sözleşmesinden kaynaklı iyileştirme tutarı alacağı, birinci yıl birinci ve ikinci altıncı ay ücret zammı alacakları, ikinci yıl birinci ve ikinci altıncı ay ücret zammı alacakları, ekipbaşılık zammı,

vardiya zammı, yemek ve koruyucu madde bedeli, sosyal yardım ve yıpranma ödeneği alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkili Kurumun işçisi olmadığını, işverenin dava dışı şirketler olduğunu, müvekkilinin ihale makamı olup işi anahtar teslim olarak verdiğini ve işçilik alacaklarından sorumlu olmadığını, kaldı ki davacının sendika üyesi olup olmadığının da belirli olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davanın 13.08.2014-11.09.2017 tarihleri arasında davalı işyerinde çalıştığı 17.11.2014 tarihinde Yol ... Sendikasına üye olduğu, davacı tarafça emsal nitelikte gösterilen ve temyiz incelemesinden geçerek kesinleşen ... 6. ...

Mahkemesinin 2012/100 Esas, 2012/964 ... kararı dosyasında; yapım, bakım, onarım, atölye işleri, araç kullanma, operatör işleri, trafik işaretleme işleri, asfalt işleri ve trafik hizmetlerine ait işleri ihale ile alan firmalarda çalışan 544 işçi tarafından açılan dava sonucunda davalı ... ile görünüşteki işvereni arasındaki ilişkinin muvazaalı olduğunun ve dava açan işçilerin baştan itibaren davalı Kurumun işçisi sayılmasının gerektiğinin tespitine karar verildiği, belirtilen kararın 2012 yılı ve öncesi dönemlere ait hizmet alım sözleşmelerine ilişkin olduğu,

benzer konularda verilen Yargıtay kararlarına göre muvazaanın varlığının her hizmet alım sözleşmesi bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği, dosyaya getirtilen yol bakım ve onarım ile kar ve buzla mücadele yapılması işine ait hizmet alım sözleşmesi, idari ve teknik şartnameler, tanık anlatımları ile tüm dosya içeriği birlikte değerlendirildiğinde, davalı ...

Müdürlüğünün asli görevleri içerisinde bulunan yol bakım, onarım, kar ve buzla mücadele yapılması işlerini kendi kadrolu işçileri ve alt işveren işçileri ile birlikte yerine getirdiği, işin yürütümünün, işçilerin görev yerleri ve yapacağı işlerin davalının yetkili amirlerince belirlendiği, yapılan işin yardımcı nitelikte bir ... olmayıp asıl ... olduğu, bu itibarla da asıl işveren alt işveren ilişkisinin ve yapılan sözleşmenin muvazaalı olduğu ve davacı işçinin baştan itibaren asıl işveren işçisi olduğu,

davacının sendika üyelik tarihi gözetilerek yapılan hesaplamaya ilişkin bilirkişi raporunun denetime elverişli olduğu gerekçesiyle kıdem tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla çalışma ücreti, fark ücret, fark ilave tediye, fark ikramiye alacağı ile toplu ... sözleşmesinden kaynaklı iyileştirme tutarı alacağı, birinci yıl birinci ve ikinci altıncı ay ücret zammı alacakları, ikinci yıl birinci ve ikinci altıncı ay ücret zammı alacakları, sosyal yardım alacaklarının bilirkişi raporu ile hesaplanan tutarda hüküm altına alınmasına,

asgari geçim indirimi alacağı, kar mücadele zammı, ekipbaşılık zammı, vardiya zammı, yemek ve koruyucu madde bedeli, yıpranma bedeli ve hizmet primi alacaklarına yönelik taleplerin ise davacı tarafça hak edildiğine ilişin dosya içerisinde somut bilgi ve belge bulunmadığından davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı vekili; davalı Kurumda asıl işçilerle aynı işi yaptığı sabit olan davacı müvekkilinin sendika üyesi olup olmadığına bakılmaksızın Kurumun asıl işçilerinin aldığı ücret tutarında ücret alması ve işçilik alacaklarının da bu ücret üzerinden hesaplanması gerektiğini, işe başladığı ilk tarihten itibaren davalı Kurumun asıl işçilerinin aldığı ücreti alması gerektiği hususunu yinelemekle birlikte, müvekkilin davalı Kurumdan kar mücadele zammı, ekipbaşılık zammı, vardiya zammı, yemek ve koruyucu madde bedeli, yıpranma bedeli, hizmet primi alacağı olduğu açık olup bu taleplerinin reddedilmesinin de hatalı olduğunu,

emsal işçilere ait bordroların celp edilerek kıdem tazminatı ile ücret farkı, yıllık izin ücret ile fazla çalışma ücreti alacaklarının ve dava konusu diğer işçilik alacaklarının hesaplanıp karara bağlanması gerektiğini belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

2. Davalı vekili; müvekkili İdarenin davacının işvereni olmadığını, davanın müvekkili yönünden husumetten reddi gerektiğini, davacının müvekkili İdare ile hukuki bir bağı bulunmayı Yapım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği kapsamında yapılan ihaleler sonucu ihaleyi alan Şirketler bünyesinde çalıştığını, yapılan işin anahtar teslim suretiyle ihale edilmesi ve müteahhide bırakılması neticesi yürütülen işlerde ihale makamında olan kamu kurumlarının fazla çalışma, hafta tatili ile ... ve genel tatili alacakları yönlerinden sorumluluğunun bulunmadığını, İdare ile yükleniciler arasında yapılan sözleşmenin 4734 ...

Kamu İhale Kanunu'na uygun olduğunu, tanıkların işyerinde çalışırken Kurum görevlileriyle muhatap olmadıklarını; ... ve talimatları yüklenici şirketin elemanı olan şeflerden aldıklarını beyan ettiklerini, ... sözleşmesinin davacının devamsızlık yapması nedeniyle haklı olarak feshedildiğini, ıslaha karşı ileri sürülen zamanaşımı def'i doğrultusunda zamanaşımına uğrayan alacak bulunduğunu, davacı ile menfaat birliği içinde olan tanık anlatımlarına itibar edilerek hatalı karar verildiğini belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması ve davanın reddine karar verilmesi istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; hizmet alım sözleşmeleri ile eki şartnameleri, taraf iddia, savunmaları ile tüm dosya kapsamına göre davacı işçinin ... yerinde fiilen ifa ettiği işlerin hizmet alım sözleşmeleri kapsamında bulunduğu, hizmet alım sözleşmelerine konu işlerin, gerek 6001 ... Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun (6001 ...

Kanun) gerekse 15.07.2018 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 211 inci maddesi düzenlemeleri dikkate alındığında, 4857 ... ... Kanunu'nun (4857 ...

Kanun) 2 nci maddesinde yer alan, asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi hâli için aranan “işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirme” sınırlamalara tâbi olmaksızın alt işverenlere gördürülmesinin mümkün olduğu, asıl işverenin, alt işverene gördürdüğü işin; sözleşmeye, şartnameye ve mevzuata uygun yürütülmesi noktasında denetim ve gerektiğinde müdahale yetkisinin bulunmasının olağan karşılanması gerekli olup bu kapsamda kullanılan yetkinin yüklenici firmanın işveren sıfatını ortadan kaldırmadığı, davalının asıl işveren olduğu, muvazaa bulunmadığı,

bu itibarla davacının toplu ... sözleşmesinden kaynaklanan alacaklara hak kazanmadığı, davalı İdare ile yüklenici şirketler arasındaki ilişkinin asıl işveren alt işveren ilişkisi niteliğinde olduğu ve buna göre bilirkişi kök raporunda yapılan hesaplamalara göre kıdem tazminatı, yıllık izin, fazla çalışma ücret alacağı taleplerinin kabulü gerektiği, dosya içeriğine göre sübut bulmayan ücret ve asgari geçim indirimi alacak istemlerinin reddine karar verilmesinde isabetsizlik bulunmadığı gerekçeleriyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddi,

davalı tarafın istinaf başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili. 94 ... ILO Sözleşmesi hükümlerinin emredici hukuk kuralı olarak somut olaya öncelikle uygulanması gerekirken iç hukukta aynı konuda farklı hükümler veya kararlar gerekçe gösterilerek uygulanmamasının açıkça anayasal hakkın ihlali olduğunu, bilirkişiler tarafından muvazaa olgusuna yönelik yapılan tespitlere rağmen muvazaa olgusunun reddedilmesinin hatalı olduğunu,

gerek Bölge Adliye Mahkemesince gerekse İlk Derece Mahkemesince davacının yaptığı işe ilişkin davalı Kurumda teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirme unsurunun nasıl gerçekleşmiş olduğu ve alt işveren şirketlerin bu hususta uzmanlık vasfına sahip olup olmadığı değerlendirilmeksizin eksik araştırma ile hüküm kurulduğunu, ihaleyi alan şirketler değişmesine rağmen müvekkili ve daha birçok işçinin davalı İdarede çalışmasına devam ettiğinin tespitinin dahi müvekkilinin aslında alt işveren şirket işçisi olmadığını gösterdiğini ve muvazaa olgusunun varlığının ispatı olduğunu, emsal olarak sunulan kararların değerlendirilmediğini,

davanın tüm talepleri yönünden kabulü gerektiğini belirterek ve istinaf başvurusundaki sebepleri tekrarla Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, asıl işveren alt işveren arasındaki ilişkinin 4857 ... Kanun'a uygun kurulup kurulmadığı veya muvazaaya dayanıp dayanmadığı, buna göre davacının baştan itibaren davalı ... işçisi sayılıp sayılamayacağı ve talep ettiği alacaklara hak kazanıp kazanmadığı hususlarındadır.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 ... Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 ... Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 4857 ... Kanun'un 2 nci maddesinin yedi ve sekizinci fıkraları, 6001 ... Kanun'un mülga 4 üncü maddesi ile 15.07.2018 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 211 inci maddesi, 6098 ... ... Borçlar Kanunu'nun 19 uncu maddesi.

3. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 ... Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 ... Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,