Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2024/12594 K.2024/15366

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen alacak davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece ... Bölge Adliye Mahkemesi 29. Hukuk Dairesi kararının ortadan kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalıya ait Rusya'daki şantiyelerinde 05.03.1997 tarihinden iş sözleşmesinin feshedildiği tarihe kadar arasında saha kalfası/inşaat teknikeri olarak çalıştığını, iş sözleşmesinin haksız ve bildirimsiz olarak işveren tarafından feshedildiğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatları ile fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... (Eski ünvan:... ... ...) vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkili Şirkette belirli süreli olarak çalıştırıldığını, uyuşmazlığın Rusya kanunlarına tâbi olduğunu, iş sözleşmesinin belirli süre ve projenin sona ermesi ile kendiliğinden sona erdiğini, tazminatlara hak kazanamadığını, tüm hak ve alacakların ödendiğini ve zamanaşımı def'inde bulunduklarını savunarak davanın reddini istemiştir.

2. Davalı ... Uluslararası İnş. Yatırım San. ve Tic. AŞ vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı def'i ve husumet itirazında bulunarak müvekkili Şirketin 02.04.2008 tarihinde kurulduğunu, hangi ülke ve işyerinde çalışıldığının somut olarak açıklanması gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 25.10.2022 tarihli kararı ile; davacının iş sözleşmesi haklı neden olmadan feshedildiğinden kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanıldığı, davacının ödenmeyen fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil ile hafta tatili ücreti alacaklarının bulunduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. Gerekçe ve Sonuç

... Bölge Adliye Mahkemesi 29. Hukuk Dairesinin 16.05.2023 tarihli kararı ile; somut olayda yurda giriş ve çıkış kayıtları, konsolosluk yazıları, banka kayıtları, WEB sitesi çıktıları ve Yargıtaydan geçerek kesinleşen emsal davalar ile tüm dosya kapsamından davalıların davacının işçilik alacaklarından birlikte sorumlu oldukları, kabul edilen hizmet süresinde bir hata bulunmadığı, taraflar arasında yabancı hukuk seçimi yapıldığına dair herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığı gibi bu hususun açık istinaf sebebi yapılmadığı, davacının ücretinin ve hüküm altına alacakların doğru belirlendiği gerekçeleriyle taraf vekillerinin istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairemizin 27.12.2023 tarihli kararıyla; taraflar arasında hukuk seçimi anlaşması bulunmadığından gerek mülga 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 24 üncü maddesinin gerekse 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (5718 sayılı Kanun) 27 nci maddesinin ikinci fıkraları kapsamında mutad işyeri hukuku olan Rusya hukukunun tüm çalışma dönemi bakımından uyuşmazlıkta uygulanması gerektiği, buna göre uzman bir bilirkişiden de denetime elverişli rapor alınmak suretiyle dosya kapsamındaki delil durumu birlikte değerlendirilerek dava konusu alacaklar hakkında, usuli kazanılmış haklar da gözetilerek bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; Mahkemece Rusya iş mevzuatı hükümlerinin dosyaya kazandırıldığı, Rus hukukunda uzman bilirkişiden rapor alındığı, raporun dosya kapsamına uygun ve denetime elverişli olduğundan hükme esas alındığı, usuli kazanılmış hakların da dikkate alındığı belirtilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili; somut uyuşmazlığa Türk hukukun uygulanması gerektiğini, işçi lehine yorum yapılması gerektiğini, davalı tarafından süresi içinde yabancı hukuk itirazında bulunulmadığını, cevap dilekçesinde somut olaya yabancı hukuk uygulanması yönünde bir itirazın da bulunmadığını, kıdem tazminatının kamu düzenine dayandığını ve hesaplanmasında Türk hukukunun uygulanması gerektiğini, bilirkişi tarafından zamanaşımı konusunda hatalı değerlendirme yapıldığını, ücretinin ve talep ettiği diğer alacakların eksik hesaplandığını, alacaklardan %30 oranında indirim yapılmasının hatalı olduğunu belirterek davanın kabulü istemiyle temyiz yoluna başvurmuştur.

2. Davalı ... (Eski ünvan:... ... ...) vekili; Rusya hukukuna göre hak düşürücü sürenin geçtiğini ve davanın hak düşürücü süre ve zamanaşımı nedeniyle reddi gerektiğini, davacının hizmet süresinin hatalı belirlendiğini, salt davacı iddiası ile ücret tespiti yapılmasının ve davacının davaya konu alacaklarının hesaplanmasının kabul edilemeyeceğini, alacaklarının ödendiğini, tanıkların davacıyla birlikte çalıştıkları dönem için tanıklık edebileceğini, ayrıca davacı ile menfaat birliği içinde olan tanık beyanına itibar edilmesinin hatalı olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesi istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

3. Davalı ... Uluslararası İnş. Yatırım San. ve Tic. AŞ vekili; husumet itirazında bulunduklarını, davanın zamanaşımı nedeniyle reddi gerektiğini, kıdem ve ihbar tazminatına hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğunu, Rus hukukuna göre tazminat hesaplamasında davacının başka bir işte çalışıp çalışmadığının araştırılmadığını, hizmet süresinin ve ücretinin hatalı hesaplandığını, davacı ile menfaat birliği içinde olan tanık beyanlarına itibar edilmesinin hatalı olduğunu, tanıkların davacıyla birlikte çalışmadıklarını, davacının alacaklarının ödendiğini belirterek davanın reddine karar verilmesi istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık; iş sözleşmesine uygulanacak hukuk, zamanaşımı def'i ve davanın süresinde açılıp açılmadığı noktalarında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 371 inci maddeleri. 2. 5718 sayılı Kanun'un 2, 5, 8, 24, 27, 40 ve 44 üncü maddeleri.

3. Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun 392 nci maddesi.

3. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı vekilinin tüm, davalılar vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Maddi hukukun bir müessesesi olan zamanaşımı, hukuki işlem ve ilişkinin esasına uygulanan hukuka tâbidir (..., Milletlerarası Özel Hukuk, ..., 2022, s.315; ..., Türk Milletlerarası Özel Hukuku, ..., 2021, s.127). Buna göre Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun bu konudaki hükümlerinin uyuşmazlıkta uygulanması, 5718 sayılı Kanun'un 2 ve 8 inci maddelerinin bir gereğidir.

3. İlâmın İlgili Hukuk bölümünün (4) numaralı paragrafında yer verilen Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun bireysel iş uyuşmazlığının çözümü için mahkemeye başvurma sürelerinin düzenlendiği 392 nci maddesinde sözü edilen sürelerin, Dairemizce daha önce bazı kararlarda hak düşürücü süre olduğu belirtilmişse de yeniden yapılan değerlendirmede; bu sürelerin zamanaşımı süresi niteliğinde olduğu sonucuna varılmıştır.

4. Dosya içeriğine göre dava ve ıslah dilekçesi içeriği dikkate alındığında kısmi dava türünde açıldığı anlaşılan işbu davada; davacı vekili, 24.12.2018 tarihli dilekçesi ile taleplerini ıslah etmiştir. Davalı vekili ise 08.01.2019 havale tarihli dilekçesi ile yasal süresi içerisinde zamanaşımı def'inde bulunmuştur. Dava konusu alacak talepleri hakkında 1 yıllık zamanaşımı süresinin uygulanması gerekmektedir. Buna göre, dava dilekçesinde talep edilen miktarlar da dikkate alındığında, davalı tarafın ıslaha karşı ileri sürdüğü zamanaşımı def'i dikkate alınmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harçlarının istek hâlinde ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,