Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2024/3049 K.2024/4486

Taraflar arasında Kayseri 5. İş Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen işkolu tespitine itiraz davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının usulden bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davalılar vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davaya konu 2020/51 Karar numaralı işkolu tespit kararında müvekkili Şirkete ait (1130221...), (111...038) ve (11...) sicil numaralı işyerlerindeki faaliyetlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 18 sıra No.lu konaklama ve eğlence işleri işkolunda yer aldığının tespiti gerekirken 20 sıra No.lu genel işler işkolunda tespit edildiğini, söz konusu işyerlerinde yapılan faaliyetlerin belediye hizmeti olmadığını, sosyal tesis işletmeciliği ve hizmetleri yapıldığını, davacı Şirketin yürüttüğü hizmet ve faaliyetin 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun (5393 sayılı Kanun) 14 ve 15 inci maddeleri kapsamı içinde yer almadığını,

dava dışı Talas Belediyesi tarafından davacı Şirkete devredilen bir görev olmadığını, davacı Şirketin bu hizmetlerini münhasıran sürdürdüğünü, müvekkili Şirketin yaptığı hizmetin restoran ve kafeteryaların işletmeciliği olduğunu, bu nedenle davanın kabulü ile 2020/51 sayılı işkolu tespit kararının (11...1.038), (111....038) ve (11....038) sicil numaralarına ilişkin kısmının iptaline, (11....038), (111....038) ve (11....038) sicil numaralı işyerlerinin İşkolları Yönetmeliği'nin 18 sıra numaralı konaklama ve eğlence işleri işkolunda yer aldığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı Bakanlık vekili cevap dilekçesinde; davacı Şirkete ait işyerlerinin hangi işkoluna girdiğinin tespiti için yapılan inceleme neticesinde (11....038), (111...038) ve (1130...038) sicil numaralı işyerlerinde mahalli müşterek ihtiyaçların karşılanmasına yönelik faaliyet yürütüldüğünün anlaşıldığını, dava dışı Belediyenin büyükşehir sınırları içindeki bir belediye olarak 5216 sayılı Büyükşehir Belediyeleri Kanunu'nuna (5216 sayılı Kanun) tabî olduğunu, davacı Şirkete ait işyerlerinin de 5216 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinde belediyelere verilen görevler çerçevesinde faaliyet gösterip göstermediğinin değerlendirilmesi gerektiğini,

5216 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinde dinlenme ve eğlence yerleri ile parkları yapmanın ilçe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayıldığını, bu nedenle davacı Şirketin davaya konu işyerlerinde belediyecilik faaliyetleri kapsamında modern kamu hizmeti sunduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

2. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; tespite konu işkolunda faaliyet gösteren diğer sendikaların da davaya dâhil edilmesi gerektiğini, İşkolları Yönetmeliği gereğince tespite konu işyerlerinde davacı Şirket işçileri tarafından ağırlıklı olarak yapılan işlerin niteliği itibarıyla belediye hizmeti olduğunu ve 20 sıra No.lu genel işler işkoluna girdiğini, dava dilekçesinde, dava konusu işyerlerinde sosyal tesis işletmeciliği ve hizmetlerinin yapıldığının açıkça ifade edildiğini, 5393 sayılı Kanun'un 14 ve 15 inci maddelerinde sosyal hizmetlerin belediyenin görev ve sorumlulukları ile yetki ve imtiyazları arasında sayıldığını,

dava dışı Belediyenin kendi görev ve sorumluluğunda olan işleri kendi kurduğu davacı Şirket aracılığıyla yerine getirdiğini, Belediye şirketlerince yürütülen işlerin hangi işkoluna girdiğinin tespitinde, yürütülen işlerin belediyenin görev ve sorumlulukları ile yetki ve imtiyazları arasında bulunup bulunmadığına bakılması gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacı Şirketin kuruluş amaçları arasında her türlü gıda maddelerinin, gıda sanayi ürünlerinin alımının satımının yapılması, çay ocağı, kafeterya, pastane, bakkal, büfe, market, hipermarketlerin kurulması açılması, işletilmesi kiraya alınması-verilmesi, lokanta ve yemekhane hizmetlerinin yapılmasının sayıldığını, dosya kapsamında bilirkişi heyeti ile dava konusu işyerinde keşif yapıldığını, yapılan keşif sonucu bilirkişi heyetince hazırlanan raporda işyerinin, vatandaşa yemek hizmeti veren üç salon, bir mutfak ve bir taş fırından oluşan lokanta olduğu,

pandemi döneminde 11 kişi ile diğer zamanlarda 18-20 kişi ile hizmet verdiği, kâr amaçlı değil hizmet amaçlı kurulmuş Belediye Şirketine bağlı, fatura ve fiş keserek vergi ödeyen bir işyeri olduğu, lokanta olarak hizmet veren işyerinin İşkolları Yönetmeliği'nin 18 No.lu konaklama ve eğlence işleri işkolunda yer aldığı kanaatinin bildirildiğini, denetime elverişli bilirkişi raporu, tanık beyanları ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde dava konusu işyerlerinin İşkolları Yönetmeliği'nin 18 No.lu konaklama ve eğlence işleri işkolunda yer aldığından bahisle davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davalı Bakanlık vekili; İdarece yapılan inceleme raporunda (113....038), (111....038) ve (11...038) sicil numaralı işyerlerinde mahalli müşterek ihtiyaçların karşılanmasına yönelik faaliyet yürütüldüğünün tespit edildiğini, 5216 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinde ilçe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında dinlenme ve eğlence yerleri ile parkları yapmanın sayıldığını, davacı Şirketin söz konusu işyerlerinde belediyecilik faaliyetleri kapsamında modern kamu hizmeti sunulduğunu ve davanın reddi gerektiğini belirterek istinaf yoluna başvurmuştur.

2. Davalı ... vekili; davacı Şirketin Belediyeye ait bir Şirket olması nedeniyle genel işler işkolunda yer aldığını, bu yönüyle davalı Bakanlığın işkolu tespit kararının yerinde olduğunu, Belediye ait işletmelerde işkolunun yürütülen işin mahiyetine bakılmaksızın genel işler içinde olduğunu belirterek istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacı Şirketin dava dışı Belediyenin iştiraki olarak kurulduğu, işyerinde yürütülen işin kafeterya, yiyecek içecek sunum hizmetleri olduğu, alt işveren işyerinde yapılan işlere dair işkolu tespitinin, asıl işveren Belediyenin işyerinden bağımsız olarak tespit edilmesi gerekliliği karşısında davacı Şirketin işyerlerinde yapılan işlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 20 No.lu genel işler işkolu içinde değerlendirilemeyeceği, İlk Derece Mahkemesinin kabul ve gerekçesinin dava dosyası kapsamına uygun olduğu gerekçesiyle davalı Sendika vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairemizin 09.10.2023 tarihli ve 2023/15343 Esas, 2023/13961 Karar sayılı kararı ile; Bölge Adliye Mahkemesince davalı Bakanlık vekili tarafından yapılan istinaf başvurusu hakkında herhangi bir değerlendirme yapılmadan davalının hukuki dinlenilme hakkı kısıtlanarak karar verilmesinin hatalı olduğu gerekçesiyle sair temyiz itirazları incelenmeksizin Bölge Adliye Mahkemesi kararının usulden bozulmasına karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davaya konu işyerlerinin İşkolları Yönetmeliği'nin 18 No.lu konaklama ve eğlence işleri işkolunun 56.10 No.lu lokantalar ve seyyar yemek hizmeti faaliyetleri sınıfında yer aldığına yönelik keşif ve bilirkişi raporunun yerinde olduğu, İlk Derece Mahkemesinin kabul ve gerekçesinin dava dosyası kapsamına uygun bulunduğu gerekçesiyle davalılar vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davalı Bakanlık vekili; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrarla ve resen gözetilecek diğer nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuşlardır.

2. Davalı ... vekili; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrarla ve resen gözetilecek diğer nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuşlardır.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun (6356 sayılı Kanun) 4 üncü ve 5 inci maddeleri kapsamında işkolu tespitine itiraz istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 6356 sayılı Kanun’un "Kuruluş serbestisi" kenar başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: “Sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur.”

3. 6356 sayılı Kanun’un “İşkolları” kenar başlıklı 4 üncü maddesi şu şekildedir: "(1) İşkolları bu Kanuna ekli (1) sayılı cetvelde gösterilmiştir. (2) Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de, asıl işin girdiği işkolundan sayılır. (3) Bir işkoluna giren işler, işçi ve işveren konfederasyonlarının görüşü alınarak ve uluslararası normlar göz önünde bulundurularak Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir."

4. 6356 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:

"...Bir işyerinin girdiği işkolu bu işyerinde yürütülen asıl işe göre belirlenir. İşyerindeki yardımcı işler de asıl işin dâhil olduğu işkolundan sayılır. Bir işyerinde yürütülen yardımcı işin alt işveren tarafından üstlenilmesi halinde, bu iş artık asıl işveren yönünden yardımcı iş olarak kabul edilemez. Bu işler alt işveren bakımından asıl iş kabul edilir ve işkolu buna göre belirlenir. ..."

5. 6356 sayılı Kanun’un “İşkolunun tespiti” kenar başlıklı 5 inci maddesi ise şöyledir:

“(1) Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Bakanlıkça yapılır. Bakanlık, tespit ile ilgili kararını Resmî Gazete’de yayımlar. Bu tespite karşı ilgililer, kararın yayımından itibaren on beş gün içinde dava açabilir. Mahkeme iki ay içinde kararını verir. (Ek cümle: 12/10/2017-7036/29 md.) Karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi iki ay içinde kararını verir. (Değişik cümle: 12/10/2017-7036/29 md.) Bu karara karşı temyiz yoluna başvurulması hâlinde Yargıtay, uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar.

(2) Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamış ise işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur. İşkolu tespit talebi ve buna ilişkin açılan davalar, yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici neden sayılmaz.

(3) İşkolu değişikliği yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemez.”

6. 19.12.2012 tarihli ve 28502 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren İşkolları Yönetmeliği’nin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının tespit tarihinde yürürlükte bulunan metni şöyledir: “Bir işyerinin hangi işkoluna girdiği konusunda anlaşmazlık çıkması halinde, ilgililerin başvurusu üzerine, işkolu, o işyerinde yürütülen işin niteliğine göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenir. Bakanlık tespit ile ilgili kararını Resmî Gazete’de yayımlar. Bu tespite karşı ilgililer, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 5 inci maddesine göre kararın yayımından itibaren onbeş gün içinde dava açabilir.”

7. 5393 sayılı Kanun'un "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14 üncü ve "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15 inci maddeleri.

8. Dairemizin 26.10.2023 tarihli ve 2023/14559 Esas, 2023/16103 Karar sayılı kararı.

3. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalılar vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Somut uyuşmazlıkta ... tarafından 31.03.2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2020/51 sayılı karar ile; davacı işverene ait üç işyerinin genel işler işkolunda yer aldığı, bir işyerinin ise savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığına dair işkolu tespit kararı verilmiş; davacı işveren tarafından sadece genel işler işkolunda yer aldığı tespit edilen üç işyeri bakımından işkolu tespit kararının iptali talep edilmiştir.

3. İlk Derece Mahkemesince dava konusu işyerlerinin konaklama ve eğlence işleri işkolunda yer aldığına dair karar verilmesi isabetli ise de bu hususun hüküm fıkrasında açık bir şekilde yazılmaması doğru değildir.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca İlk Derece Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Davalıların diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, davalıların temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının, hüküm fıkrasının (1) ve (2) numaralı bentlerinin çıkartılarak yerine "1. ... tarafından 31.03.2020 tarihli ve 31085 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2020/51 sayılı işkolu tespit kararının (1130221.038), (1114556.038) ve (1130576.038) sicil numaralı işyerlerinin İşkolları Yönetmeliği'nin 20 sıra numaralı genel işler işkolunda yer aldığına ilişkin kısmının İPTALİNE,

2. (1130221.038), (1114556.038) ve (1130576.038) sicil numaralı işyerinin İşkolları Yönetmeliği'nin 18 sıra numaralı konaklama ve eğlence işleri işkolunda yer aldığının TESPİTİNE," ibarelerinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davalı ... Sendikasına iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,