Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2025/4691 K.2025/6504

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar, davacı vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 2006-2015 yılları arasında yurt içi ve yurt dışı şantiyelerinde seramikçi olarak çalıştığını, son aylık ücretinin net 2.000,00 Amerikan doları (USD) olduğunu, iş sözlemesinin işveren tarafından haklı neden olmaksızın feshedildiğini, işverenin yemek ve barınma hizmetlerini karşıladığını beyanla kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; husumet itirazında bulunduklarını, yurt dışı şantiyelerde çalıştığını beyan eden davacının, müvekkili Şirket bünyesinde çalışmasının olmadığını, mutad işyeri hukukunun uygulanması gerektiğini, alacakların zamanaşımına uğradığını, ücret miktarının fahiş olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 16.02.2022 tarihli kararı ile; davacının davalı işverene ait işyerinde 04.03.2007- 22.07.2014 tarihleri arasında çalıştığı, kıdeme esas hizmet süresinin 2 yıl 11... gün olduğu, aylık temel ücretinin net 2.000,00 USD olduğu, iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiğinin ispat yükü davalı işverende olup işverence bu konuda herhangi bir somut delil sunulmadığı, davacının kıdem ve ihbar tazminatına hak kazandığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 16.02.2022 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı vekilince istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, ...

Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesinin 23.06.2022 tarihli kararı ile; davacının davalının ...'da bulunan şantiyesinde 04.07.2007-22.07.2014 tarihleri arasında aralıklarla 2 yıl 11... gün çalıştığı, davacının iş sözleşmesinin iş bitimi nedeni ile haksız olarak feshedildiği, kıdem ve ihbar tazminatına hak kazandığı, davacının ücretinin en son aylık net 2.000,00 USD olduğu, davacıya sağlanan yemek ve barınma yardımının yerleşik yargı uygulamalarına göre aylık 150,00 USD kabul edilmesinde hata bulunmadığı, davacının çıplak net ücretinin brüte çevrilmesinde bir hata bulunmadığı,

davalı tarafça ibraz edilen sözleşmede kıdem ve ihbar tazminatı bakımından ... hukukunun uygulanacağına ilişkin bir düzenleme bulunmadığından davalı tarafın ... hukukunun uygulanması yönündeki itirazının yersiz olduğu, dava dışı ...'nun davalı Şirketin ...'da müteahhitlik işi yapabilmesi için kurulması zorunlu olan bir Şirket olup davalı Şirketin davacının işçilik alacaklarından sorumlu olduğu gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesinin 23.06.2022 tarihli kararının süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (5718 sayılı Kanun) 27/1 hükmü kapsamında hukuk seçimi anlaşması bulunan beşinci ve altıncı çalışma dönemlerinde ..., mülga 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (mülga 2675 sayılı Kanun) 24. maddesi ve 5718 sayılı Kanun'un 27/2 hükmü kapsamında hukuk seçimi anlaşması bulunmayan birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü çalışma dönemlerinde mutad işyeri hukuku olan birinci ve üçüncü çalışma dönemi için ..., ikinci çalışma dönemi için Ukrayna Halk Cumhuriyeti,

dördüncü çalışma dönemi için Gabon Cumhuriyeti hukuklarının uyuşmazlığa uygulanması gerektiği, hâl böyle olunca, uzman bir bilirkişiden de denetime elverişli rapor alınmak suretiyle dosya kapsamındaki delil durumu birlikte değerlendirilerek dava konusu alacaklar hakkında usuli kazanılmış haklar da gözetilerek bir karar verilmesi gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bozmaya uyan İlk Derece Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; iş sözleşmesinin ... işyerinde 22.07.2014 tarihinde sona erdiği, davanın ise 27.10.2020 tarihinde açıldığı, dolayısıyla arabulucuk görüşmelerinde geçen süre eklense bile, ...

Federasyonu İş Kanunu'na göre zamanaşımı süresinin dolduğu, iş sözleşmesinin Ukrayna işyerinde 17.10.2012 tarihinde sona erdiği, davanın ise 27.10.2020 tarihinde açıldığı, dolayısıyla arabulucuk görüşmelerinde geçen süre eklense bile Ukrayna İş Kanunu'nun maddesine göre zamanaşımı süresinin dolduğu, iş sözleşmesinin Gabon işyerinde 20.09.2013 tarihinde sona erdiği, davanın ise 27.10.2020 tarihinde açıldığı, dolayısıyla arabulucuk görüşmelerinde geçen süre eklense bile, Gabon İş Kanunu'nun maddesine göre dava tarihi itibarıyla 5 yıllık sürenin dolduğu,

bu hâlde tüm çalışma dönemlerine ilişkin alacakların zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde; 1. Yabancı hukuk uygulamasının dayanağı olan maddenin iptal edildiğini, 2. Gabon'da yapılan çalışma dönemi bakımından, o yer iş kanununda belirlenen zamanaşımı süresinin kıdem ve ihbar tazminatına ilişkin olmadığını, bu nedenle alacakların kabulüne karar verilmesi gerektiğini, 3. Ukrayna ve ... Kanunları gereğince zamanaşımı sürelerinin hatalı değerlendirildiğini, 4. Uyuşmazlığa Türk hukukunun uygulanması gerektiğini, 5. Yabancı iş mevzuatına göre mahkemeye başvuru sürelerinin dikkate alınmasının hak arama hürriyetini kısıtladığını ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık; iş sözleşmesine uygulanacak hukuk ve zamanaşımına ilişkindir.

Somut olayda Dairemizin 24.05.2023 tarihli bozma ilâmında,; 5718 sayılı Kanun'un 27/1 hükmü kapsamında hukuk seçimi anlaşması bulunan beşinci ve altıncı çalışma dönemlerinde ... hukukunun; mülga 2675 sayılı Kanun'un 24. maddesi ve 5718 sayılı Kanun'un 27/2 hükmü kapsamında hukuk seçimi anlaşması bulunmayan birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü çalışma dönemlerinde mutad işyeri hukuku olan birinci ve üçüncü çalışma dönemi için ... Federasyonu, ikinci çalışma dönemi için Ukrayna Halk Cumhuriyeti, dördüncü çalışma dönemi için Gabon Cumhuriyeti hukuklarının uyuşmazlığa uygulanması gerektiği gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

İlk derece Mahkemesince bozmaya uyulmasına karar verildikten sonra Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğüne, Dışişleri Bakanlığına ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına müzekkere yazılarak Gabon Cumhuriyeti İş Mevzuatının onaylı tercümesi ile Gabon ile Türkiye arasında iş sözleşmesi ve uygulanacak hukuka etkili olabilecek yapılmış ikili sözleşmelerin gönderilmesi talep edilmiş, Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği ile Librevil Büyükelçiliğinin yazı cevaplarının ekinde "Gabon Code de travail 2021" başlıklı belge gönderilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince gönderilen 2021 tarihli mevzuat doğrultusunda değerlendirme yapılarak bu dönem alacakların zamanaşımına uğradığına yönelik karar verilmiştir. Ancak davacı 2013 yılında Gabon'da çalışmış olup fesih tarihi itibarıyla henüz yürürlükte olmayan 2021 tarihli mevzuat hükümleri dikkate alınarak değerlendirme yapılması hatalıdır.

Şu hâlde 31.01.2013-20.09.2013 tarihleri arasındaki çalışma dönemi bakımından Gabon hukuk sisteminde; bu çalışma döneminde yürürlükte bulunan uyuşmazlık konusuna ilişkin tercüme edilmiş kanun maddelerini, ilgili bilgi ve belgeler ile olayın çözümü için gerekli olan tüm dokümanları sunmaları için taraflara yeniden süre ve imkân tanınması, yine Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğünden davacının çalışma döneminde yürürlükte bulunan ve varsa değişiklikleri de içerecek şekilde tüm kanun maddeleri ile bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenmesi ve temini hâlinde oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekmektedir.

Tüm bu araştırmalara rağmen sözü edilen çalışma döneminde yürürlükte bulunan Gabon mevzuatının belirlenememesi durumunda ise 5718 sayılı Kanun'un 2/2 hükmünde yabancı hukukun olaya ilişkin hükümlerinin tüm araştırmalara rağmen tespit edilememesi hâlinde Türk hukukunun uygulanacağı düzenlenmiş olduğundan, bu dönem için Türk hukukunun uygulanması gerekir.

VII. KARAR