Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2025/5243 K.2025/6688

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünde 1989 yılında geçici işçi olarak işe başladığını, 2001 yılında aynı Müdürlükte kadrolu işçi statüsüne geçirildiğini, ancak kadrolu işçi statüsüne alındığında geçici mevsimlik işçilikte geçen çalışmalarının kıdeminde dikkate alınmadığını, yeni işe başlamış gibi değerlendirildiğini ve gerçek pozisyon ve derecesine göre haklardan yararlandırılmadığını veya eksik yararlandırıldığını ayrıca müvekkilin,

aynı işyerinde aynı derece ve kademede bulunan aynı niteliğe sahip işçinin ücreti ile kendi ücreti arasında farklılık mevcut olduğunu ileri sürerek davacının geçici işçilikte geçen süresinin derece ve kademe ilerlemesinde hesaba katılarak intibakının yapılmasını ya da eşit davranma ilkesi gereğince aynı niteliğin doğurduğu ücretin hesaplanarak ücret intibakının yapılarak ücret farkı, yıllık izin ücreti farkı, ilave tediye farkı, akdi ikramiye farkı, iş güçlüğü tazminatı farkı ile ağır vasıta ve yıpranma primi farkı alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı def'inde bulundukları, davacının 1989-2001 yılları arasında geçici işçi olarak davalı Kurum nezdinde çalıştığını, 26.10.2000 tarihli protokol hükümlerine istinaden daimi işçi kadrosuna atandığını, geçici işçi iken şoför pozisyonunda olan davacının daimi işçi kadrosuna yine şoför unvanı ile geçişinin yapıldığını, davacıya gerek geçici/mevsimlik işçi olarak çalıştığı gerekse kadrolu işçi olarak çalıştığı dönemlere ait toplu iş sözleşmesinden doğan tüm özlük ve sosyal haklarının zamanında ödendiğini, davacının bu yöndeki her türlü talebinin hukuka aykırı olduğunu ve dava açılmasının iyiniyetli olmadığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 21.06.2022 tarihli kararı ile; davacının daimi kadroya geçmeden önce davalı Kurum nezdinde mevsimlik işçi olarak çalışmaya başladığı ve daha sonrasında daimi kadroya geçirilerek hâlen çalışmaya devam ettiği ancak davacının mevsimlik işçilikte geçen çalışma süreleri için işyerinde yürürlükte bulunan toplu iş sözleşmesinin kademe terfinde dikkate alınmadığı gerekçesiyle davacının mevcut kıdemi çerçevesinde ödenen ücretler ile toplu iş sözleşmesine göre ödenmesi gereken ücretler hesaplanarak aradaki fark esas alınmak suretiyle bilirkişi raporundaki hesaplama doğrultusunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 21.06.2022 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 28.11.2023 tarihli kararı ile; davacının kadroya alınırken geçici işçilikteki hizmetinin hesaba dâhil edilmediği, bilirkişi tarafından yapılan hesaplamaların dosya kapsamı ile uyumlu olduğu, faiz türü ve başlangıç tarihi konusunda hukuka aykırılık bulunmadığı, reddedilen alacağın tutarı ile davalı lehine hükmedilen vekâlet ücreti miktarında da isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

...

Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin 28.11.2023 tarihli kararının süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, davacının 05.02.2001 yürürlük tarihli Olur ile yine şoför olarak daimi işçi kadrosuna atandığı tarih itibarıyla yevmiyesi 15.632.403 TL olup son terfi tarihi 12.05.2001 tarihi itibarıyla işyerinde yürürlükte bulunan 9. Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin Ek (I) No.lu cetveli uyarınca davacının geçici işçilikteki kıdemine karşılık gelen kıdem zammı miktarı eklenerek temel ücretinin belirlenmesi gerekirken temel ücretin denetime elverişli olmayan şekilde belirlenmesinin hatalı olduğu,

kabule göre de davacının 01.03.2001-31.08.2001 tarihleri arasında hak kazanacağı yevmiyesinin tespitinin hatalı olduğu, yine işyerinde o dönem yürürlükte bulunan toplu iş sözleşmesinin ücret zammına ilişkin hükümleri dikkate alındığında 01.09.2001-28.02.2002 tarihleri arasındaki dönem bakımından yevmiyeye uygulanan %10'luk zam oranının dayanağı anlaşılamadığı, 01.03.2015-29.02.2016 dönemi için bir defaya mahsus ve 01.03.2015 tarihinden geçerli olmak üzere tüm işçiler için öngörülen kademe terfinin dikkate alınmamasının hatalı olduğu,

bilirkişi raporunda hesaplamalara esas alınan ücret zam oranlarının, enflasyon değişim oranlarının, iyileştirme ve kıdem zammı miktarları ile seyyanen ödenmesi öngörülen miktarların ilgili toplu iş sözleşmesindeki dayanaklarına yer verilmek suretiyle denetime açık biçimde belirtilmesi ve yapılacak tüm hesaplamalarda toplu iş sözleşmelerinin ücret artışı vb. maddelerinde yer alan yarım kuruşu aşan kesirlerin tama iblağı ve yarımdan az olanların ise dikkate alınmayacağına yönelik düzenlemeler de göz önünde bulundurularak hüküm altına alınacak miktar bakımından davalı lehine usuli kazanılmış hak teşkil eden hususlara dikkat edilerek

değerlendirme yapılması gerektiği gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bozma ilâmı uyarınca kapsama alınan 28.04.2025 havale tarihli bilirkişi raporu uyarınca davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde; 1. Davacının 05.02.2001-14.02.2001 tarihleri arasındaki temel ücretine esas alınacak yevmiyenin mükerrer zam uygulamasına yol açacak şekilde hatalı belirlendiğini, buna bağlı olarak diğer yevmiyelerin de hatalı olduğunu, 2. 15.12.2015-15.01.2016 tarihlerinde davacının alması gereken yevmiyenin tespiti bakımından önceki tarihli raporlarla hükme esas alınan rapor arasındaki çelişkinin giderilmesi gerektiğini, 5. Vekâlet ücretinin hatalı belirlendiğini, 6. Faizlerin türüne ve başlangıç tarihlerine itiraz ettiklerini belirtmiş ve cevap dilekçesi ile bozma öncesi temyiz dilekçesindeki esasa ilişkin itirazlarını ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, fark alacakların hesaplanması ve vekâlet ücretine ilişkindir.

1. Temyizen incelenen kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı ve bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; davalı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Dairece verilen 15.04.2024 tarihli bozma ilâmında, davacı işçinin 15.05.1989 tarihinde şoför olarak geçici işçi pozisyonunda davalı Kurum nezdinde çalışmaya başlayıp 05.02.2001 yürürlük tarihli Olur ile yine şoför olarak daimi işçi kadrosuna atandığı, davacının bu tarih itibarıyla ücretinin 15.632.403 TL olduğu, davacının geçici işçilikteki kıdemine karşılık gelen kıdem zammı miktarı eklenerek temel ücretinin belirlenmesi ve bu miktar belirlendikten sonra toplu iş sözleşmesi zamları uygulanması gerektiği, bilirkişi tarafından hazırlanan rapor ekinde yer alan tabloda 17.977.263 TL olarak belirtilen temel ücretin ne şekilde belirlendiği hususunun hükme esas alınan bilirkişi raporundan anlaşılamadığı ifade edilmiştir.

Davacının daimi kadroya geçiş yaptığı tarihte işyerinde yürürlükte bulunan 27.05.1999 imza tarihli ve 01.03.1999-28.02.2001 yürürlük süreli 8. Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin "ÜCRET ZAMMI VE UYGULAMA" başlıklı 80. maddesinin "Dördüncü Altı Ay Zammı" başlıklı (E) bendindeki düzenleme "Kapsamda bulunan işçilerin 31.08.2000 tarihindeki günlük çıplak ücretlerine; 01.09.2000 tarihinden geçerli olmak üzere T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsünün 1994=100 Temel Yıllık Kentsel Yerler Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli 2000 Ağustos ayı indeks sayısının 2000 Şubat ayı indeks sayısına göre değişim oranı (%) kadar zam uygulanacaktır. Bu uygulama sonucu oluşan günlük çıplak ücret üzerine, bu ücretin %5'i (Yüzdebeş) tutarında ilave yapılacaktır.” şeklindedir.

Aynı sözleşmenin "KADEME TERFİ" başlıklı 83. maddesine göre ise; "Kademe terfi, işçinin çalıştığı her hizmet yılı karşılığında bulunduğu görev veya görevlerde toplam bir yıl çalışması karşılığında görevinin bulunduğu grup için (EK:1) sayılı cetvelde gösterilen miktarda yapılan yevmiye artışıdır. Sözleşmenin yürürlük tarihinden sonra hizmete alınan Sendikalı işçilerin kademe terfilerine esas alınacak tarih bu işçilerin işe başladıkları tarihtir. Bir çalışma ayı içerisinde (15 sabahı-ertesi ayın 14 akşamı) yapılan kademe terfileri geçerlilik günleri hangi günde olursa olsun terfi miktarının ödenmesine esas olacak gün, ayın ilk günü olan 15'i olarak alınacaktır.”

07.09.2001 imza tarihli ve 01.03.2001-28.02.2003 yürürlük süreli 9. Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin "ÜCRET ZAMMI VE UYGULAMA" başlıklı 80. maddesinin "Birinci Altı Ay Zammı" başlıklı (A) bendindeki düzenleme ise şu şekildedir: "01.03.2001 tarihinde işyerinde çalışmakta olan işçilerin 28.02.2001 tarihi itibarıyla almakta oldukları günlük çıplak ücretlerine 01.03.2001 tarihinden geçerli olmak üzere %15 oranında zam yapılacaktır."

Somut olayda İlk Derece Mahkemesince hükme esas alınan 28.04.2025 havale tarihli bilirkişi raporunda davacının 05.02.2001-14.02.2001 tarihleri arasındaki ücreti hesaplanırken 01.03.1999-28.02.2001 yürürlük süreli 8. Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin 80. maddesinde yer alan dördüncü altı aya ilişkin zam oranının da uygulandığı görülmektedir. Zira bilirkişi tarafından davacının daimi kadroya geçiş ücreti olan 15.632,403 TL'ye ilk olarak %13,21 artış oranı ve ardından oluşan yevmiyeye (17.698,740 TL) %5 oranında yeniden zam uygulanmak suretiyle temel ücretin 18.583.677,97 TL olarak belirlendiği anlaşılmaktadır.

Dosya içerisindeki ücret bordroları incelendiğinde, davacının geçici işçilikte bulunduğu dönemde 8. Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin dördüncü altı aya ilişkin zam oranının 01.09.2000 tarihinden itibaren ücretine yansıtıldığı görülmektedir. Mükerrer şekilde zam uygulamasına neden olan bu hesaplama, öncelikle bu gerekçe ile hatalıdır.

Ayrıca 8. Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin 80. maddesinde zam dönemi 01.09.2000 tarihi olarak belirlenmiş olup 05.02.2001 tarihinde uygulanması gereken bir zam dönemi bulunmadığından zamma ilişkin düzenlemenin belirtilen tarihten itibaren uygulanması da hatalıdır.

Mahkemece yapılması gereken iş, davacının kadroya geçtiği tarihte almakta olduğu 15.632.403 TL ücrete yine o tarihte yürürlükte bulunan toplu iş sözleşmesinin EK-1 nolu cetveli uyarınca bulunacak kademe terfinin eklenerek bulunacak temel ücrete davacının terfi dönemi de dikkate alınmak suretiyle 9. Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin ücret zammına ilişkin 80. madde hükümlerini uygulayarak bulunacak yevmiye ile ödenen yevmiye arasındaki ücrete göre fark ücret alacaklarını yeniden değerlendirmektir.

Diğer yandan belirtilen dönem ücret hesabı hatalı olduğundan bu hata, diğer dönemlerdeki zam oranlarına esas alınacak ücreti de etkileyecektir. Bu nedenle Mahkemece tüm hesap döneminin yeniden belirlenecek ücrete göre değerlendirilmesi, bu değerlendirme sırasında bozma ile oluşan usuli kazanılmış hakların da korunması gerektiği gözden kaçırılmamalıdır.

3. Davalı tarafça 15.12.2015-15.01.2016 tarihlerinde davacının alması gereken ücretin tespiti bakımından dosya kapsamında yer alan bilirkişi raporlarında çelişki bulunduğu ifade edilmiş ise de söz konusu çelişkinin bilirkişi raporlarında esas alınan temel ücretin ve temel ücrete uygulanan zam oranlarının farklı olmasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Yeniden yapılacak değerlendirmede, açık itiraz bulunan 15.12.2015-15.01.2016 tarihleri arasındaki dönem için davacıya ödenmesi gereken günlük ücret miktarı bakımından raporlar arasındaki çelişkinin farklı bir sebebe dayanması hâlinde bu hususun da ayrıca belirtilmesi gerekmektedir.

4. Ayrıca belirtmek gerekir ki yalnızca davalının temyiz talebi bulunduğu dikkate alındığında, hüküm altına alınacak miktar bakımından davalı lehine usuli kazanılmış hak teşkil eden hususların da dikkate alınması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

VII. KARAR