Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2025/7002 K.2025/8932

Bölge Adliye Mahkemesi kararı yargılamanın iadesini talep eden davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Yargılamanın iadesini talep eden davacı vekili dilekçesinde; işçilik alacaklarının tahsili istemiyle açılan ve yabancı hukuk uygulanarak sonuca bağlanan davanın Yargıtay kararıyla kesinleştiğini, kesinleşen bu karara gerekçe oluşturan 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un ilgili maddesinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi neticesinde yargılamanın yenilenmesi sebebinin oluştuğunu ileri sürerek yargılamanın iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Aleyhine yargılamanın iadesi talebinde bulunulan ... Şirket vekili; husumet itirazında bulunulduğunu, şartları oluşmayan talebin reddi ile lehlerine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini, talebin yeni bir dava olup İlk Derece Mahkemesince görülmesi gerektiğini, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının somut olaya uygulanan hükümle ilgili olmayıp anılan Kanun'un 27. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan mutad işyeri hükümlerinin yürürlükte olduğunu, iptal kararının geriye yürümeyeceğini, usuli kazanılmış hakkın ihlal edilemeyeceğini, davacı tarafça yeni bir delil ve vakıa ileri sürülmemiş olduğunu, Dairece uygulanan hukukun doğru olduğunu, talebin zamanaşımına uğradığını savunarak şartları oluşmayan yargılamanın iadesi talebinin reddini istemiştir.

2. Aleyhine yargılamanın iadesi talebinde bulunulan diğer davalı Şirket vekili; husumet itirazında bulunulduğunu, vekâletnamede özel yetki bulunmadığını, şartları oluşmayan talebin reddi ile lehlerine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini, talebin yeni bir dava olup İlk Derece Mahkemesince görülmesi gerektiğini, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının somut olaya uygulanan hükümle ilgili olmayıp anılan Kanun'un 27/2 hükmünde yer alan mutad işyeri hükümlerinin yürürlükte olduğunu, iptal kararının geriye yürümeyeceğini, usuli kazanılmış hakkın ihlal edilemeyeceğini, davacı tarafça yeni bir delil ve vakıanın ileri sürülmemiş olduğunu, Dairece uygulanan hukukun doğru olduğunu, talebin zamanaşımına uğradığını savunarak şartları oluşmayan yargılamanın iadesi talebinin reddini istemiştir.

III. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 375. maddesinde yargılamanın iadesine neden olan hususların düzenlediği, dava konusu edilen ve yargılamanın iade sebebi olarak gösterilen hususların yargılamanın iadesi sebepleri arasında düzenlenmediği gerekçesiyle talebin reddine karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Yargılamanın iadesini talep eden davacı vekili temyiz dilekçesinde; 1. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı neticesinde yargılamanın yenilenmesi şartlarının oluştuğunu, 2. Aleyhe vekâlet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, yargılamanın iadesi talebinin hukuki niteliği ve talebin İlk Derece Mahkemesince mi yoksa Bölge Adliye Mahkemesince mi değerlendirilmesi gerektiği noktasında toplanmaktadır.

6100 sayılı Kanun'un 378/1 hükmü "Yargılamanın iadesi talebini içeren dilekçe, kararı veren mahkemece incelenir." şeklindedir. Buna göre yargılamanın iadesi davası bakımından kesin olarak görevli ve yetkili mahkeme, kararına karşı yargılamanın iadesi yoluna başvurulan mahkemedir.

Yargılamanın iadesi talebi yeni ve bağımsız bir dava olarak ileri sürülebilir. Talebin kabulü hâlinde, dava yeniden görülecek ve yeni bir karar verilecektir. Bir dava olarak açılıp görülen yargılamanın iadesi talebi hakkında mahkemenin verdiği karara karşı süresi içinde diğer koşulların da bulunması hâlinde olağan kanun yollarına başvurulabilir (Hakan Pekcanıtez, Oğuz Atalay, Muhammet Özekes, Medeni Usûl Hukuku, ..., 14. Bası, 2013, s.931).

Yargılamanın iadesi talebi ayrı ve bağımsız bir dava olup davanın kabulü hâlinde verilecek karar da yeni bir karar olduğundan gerek Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesince gerekse Dairemizce 6100 sayılı Kanun'un geçici 3/1 hükmü uyarınca bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihinden sonra verilen söz konusu yeni kararın bölge adliye mahkemeleri kurulduktan sonraki aşamada öncelikle istinaf denetiminden geçmesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 03.07.2025 tarihli ve 2025/4116 Esas, 2025/5808 Karar sayılı kararı, Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesi, 14.02.2017 tarihli ve 2017/10311 Esas, 2017/2106 Karar sayılı kararı).

Yargılamanın iadesine ilişkin davanın yeni ve bağımsız bir dava olduğu kabulünün diğer bir sonucu olarak yargılamanın iadesine ilişkin talep, ilk derece mahkemesi tarafından incelenip karara bağlanmalıdır. 6100 sayılı Kanun'un 378/1 hükmünde yer alan "... kararı veren mahkeme ..." ifadesinden anlaşılması gereken de ilk derece mahkemesidir.

Bölge adliye mahkemesince istinaf başvurusu üzerine ilk derece mahkemesi hükmü kaldırılarak, yeniden esas hakkında hüküm kurulması, anılan mahkemenin kanun yollarından birisi olan istinafa ilişkin fonksiyonunu ortadan kaldırmaz. Aksi takdirde, 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun ile öngörülen iki aşamalı kanun yolu denetimi sağlanamamış olur.

Kaldı ki 6100 sayılı Kanun'da, bölge adliye mahkemelerince (ilk derece mahkemesi sıfatıyla) incelenip karar verilmesi gereken davalar açıkça düzenlenmiş olup bunlar arasında yargılamanın iadesi talebine ilişkin davalar yer almamaktadır.

Somut olayda; davacı yargılamanın iadesini Bölge Adliye Mahkemesinden talep etmiş, Bölge Adliye Mahkemesince talep değerlendirilerek karar verilmiştir. Yukarıda yapılan açıklamalara göre yargılamanın iadesi talebini içeren dilekçenin, öncelikle kararı veren İlk Derece Mahkemesince incelenip karara bağlanması zorunludur. Bu nedenle Bölge Adliye Mahkemesince esasın kapatılarak dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesi gerekirken, bu husus gözetilmeksizin karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

V. KARAR