Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2025/8297 K.2025/9827

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ (... Şirketi) tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalılara ait işyerinde 19.05.2014-30.11.2016 tarihleri arasında saha mimarı olarak çalıştığını, davacının iş sözleşmesinin işveren tarafından haksız olarak feshedildiğini, davacının çalışanı olduğu ... İnşaat Madeni Yağlar Petrol Ürünleri Tur. İth. İhr. Tic. ve San. Ltd. Şti.- ... Elektrik Akaryakıt Nakliye İnş. Taah. İth. İhr. Tic. San. Ltd. Şti. Adi Ortaklığı (... İnşaat- ... Elektrik Adi Ortaklığı) ile diğer davalı ...

Şirketi arasında asıl işveren alt işveren ya da birlikte istihdam ilişkisinin olduğunu, davacının yıllık ücretli izin alacaklarının ödenmediğini, fazla çalışmalarının karşılığının da ödenmediğini ileri sürerek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin ve fazla çalışma ücreti alacaklarının davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... Şirketi vekili cevap dilekçesinde; müvekkili Şirketin ihale makamı olduğunu, davacı ile aralarında hizmet ilişkisinin bulunmadığını, müvekkili bakımından davanın pasif husumet yokluğundan reddi gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir. 2. Diğer davalılar cevap dilekçesi sunmamışlardır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut uyuşmazlıkta, davalı ... İnşaat- ... Elektrik Adi Ortaklığı taahhüdü altında yapımı devam eden işin yüklenicinin yaşanan olumsuzlukları aşamayacağı ve projenin bitirilememesi durumunda uğrayacakları itibar kaybı da düşünülerek davalı ... Şirketi tarafından desteklenmek suretiyle ...

Hesap Komisyonunca bitirilmesine karar verildiği, davacı tarafından sunulan ilişik kesme formu ile malzeme istek ve ambar çıkış formunda teknik ofis şefi ve birim amiri olarak ... Hesap Komisyonu üyelerinden ...'nun imzasının olduğu, banka kayıtlarından davalı ... Şirketi tarafından ücret ödemesi yapıldığı, ortalama tanık beyanları da dikkate alındığında davalı ... İnşaat-... Elektrik Adi Ortaklığının iflas erteleme verdikten sonra işin durduğu, sonrasında ... Şirketinin ...

Hesap Komisyonu tarafından adi ortaklık bünyesinde bazı personelleri bünyesine alıp çalıştırmaya devam ettiği, bazı personellerin ilişiğinin kesildiği, davalılar arasında asıl işveren alt işveren ilişkisinin kurulduğu, davalıların dava konusu alacaklardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu, davacının davalılara ait işyerinde 19.05.2014-30.11.2016 tarihleri arasında çalıştığı, iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiği davalılar tarafından ispatlanamadığından kıdem ve ihbar tazminatına hak kazandığı,

davacının ödenmeyen fazla çalışma ve yıllık ücretli izin alacaklarının bulunduğu gerekçeleriyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... Şirketi vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; yapılan araştırmalar sonucunda aynı işveren aleyhine açılan seri davalarda verilen İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin farklı iş daireleri emsal kararlarına göre ... Projesine yönelik olarak imzalanan sözleşme uyarınca, davalı ...

Şirketinin, mezkur işi anahtar teslim olarak yapılmak üzere diğer davalılara verdiğinin anlaşıldığı, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin de 26.04.2022 tarihli ve 2022/4622 Esas, 2022/5292 Karar sayılı Bölge Adliye Mahkemesi Kararları Arasındaki Uyuşmazlığın Giderilmesi İstemine Dair kararında; inşaat işinin, davalı ...

Şirketinin asıl faaliyet alanına girmediği, aksi düşünülse dahi, süreklilik arz etmeyen kaba inşaat yapı işinde kontrol ve denetim amacıyla istihdam edilen personel haricinde bu Şirketin işçi çalıştırmadığı göz önünde bulundurulduğunda ihalenin tarafları arasındaki ilişkinin asıl işveren alt işveren ilişkisi olarak değerlendirilmesine imkân bulunmadığına karar verilmiş ise de somut uyuşmazlıkta, ihaleyi alan ... İnşaat - ...

Elektrik Adi Ortaklığının mali durumunun bozulması ve işi bitiremeyeceğinin anlaşılması üzerine, davalılardan ... Şirketinin 29.04.2016 tarihli Genel Müdürlük oluruyla, ... Hesap Komisyonu adı altında bir komisyon oluşturulduğu ve projeye ait şantiyede faaliyete başladığı, söz konusu komisyonun oluşturulması ve üye değişikliği işlemlerinin davalılardan ... Şirketinin onayıyla yapıldığı, bu kapsamda, davalılardan ...

Şirketinin, ihale makamı konumundan kısmen icracı konuma da geçerek projeyi tamamladığı anlaşıldığından, davalılardan ... Şirketinin asıl işveren sıfatıyla hüküm altına alınan işçilik hak ve alacaklarından sorumlu tutulmasının dosya kapsamına uygun olduğu, dosya kapsamı emsal Bölge Adliye Mahkemesi kararları dikkate alındığında Mahkemece kabul edilen davacının ücret miktarının yerinde olduğu gerekçeleriyle davalı ...

Şirketinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı ... Şirketi vekili temyiz dilekçesinde;

1. Arsa satışı karşılığı gelir paylaşımı işinde müvekkili Şirketin ihale makamı olduğunu,

2. Bu hususta Yargıtayın pek çok kararının bulunduğunu, söz konusu projede yüklenicinin mali durumunun bozulması nedeniyle inşaatı tamamlayamayacağının anlaşılması üzerine yüklenicinin talebi ile inşaatın tamamlanması için bir ... Hesap Komisyonu kurulduğunu,

3. İnşaatın ortak girişiminin nam ve hesabına tamamlatılması ve bu bedelin yüklenicinin hak edişinden düşülmesinin kararlaştırıldığını,

4. Bu komisyon kurulana kadar yüklenici nezdinde çalışan işçilerin yine yüklenicinin işçileri olarak çalışmaya devam ettiklerini, yüklenicinin yapması gereken işlemler ile bir kısım harcamaların ilgili komisyonca yapıldığını, yüklenici Adi Ortaklık ile müvekkili arasında imzalanan gelir paylaşımı inşaat sözleşmesinin feshedilmediğini, hâlen yürürlükte olduğunu, müvekkilinin arsa sahibi ve ihale makamı vasfında bir değişiklik olmadığını,

5. Hesaplamaya esas alınan ücrete ilişkin yeterli araştırmanın yapılmadığını ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davalı ... Şirketi ile diğer davalı ... İnşaat -... Elektrik Adi Ortaklığı arasındaki hukuki ilişkinin niteliği, bu bağlamda davalı ... Şirketinin talep konusu alacaklardan hukuki sorumluluğunun bulunup bulunmadığı ile varsa sınırı ve davacının aylık ücret miktarına ilişkindir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun (4857 Sayılı Kanun) "Tanımlar" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

"...

Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.

Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi hâlde ve genel olarak asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek alt işverenlere verilemez."

Dairemizin 14.01.2021 tarihli ve 2018/5428 Esas, 2021/1037 Karar sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir:

"...

Sözleşme konusu faaliyetlerin tek bir yüklenicinin yönetimi altında gerçekleştirilmesi ve eserin, iş sahibince bir bütün olarak faydalanabileceği hâle getirilmesinin taahhüt edildiği sözleşmelere 'anahtar teslim inşaat sözleşmesi' denilmektedir. Burada önemli olan, işin baştan sona kadar yüklenici tarafından tamamlanmasıdır. Bu nedenle, malzemenin kim tarafından sağlandığı önem arz etmez. Başka bir anlatımla, malzemenin tamamı iş sahibi tarafından sağlanmış olsa bile sözleşmenin anahtar teslimi niteliği ortadan kalkmaz (..., ..., 'İş Kanunu’nun 2. Maddesindeki Müteselsil Sorumluluk Bakımından Anahtar Teslimi İnşaat Sözleşmesi Kavramı ve Bu İlişkiye Bağlanan Hukuki Sonuçlar', İş Hukukunda Yeni Yaklaşımlar, s. 7 vd.).

Anahtar teslimi inşaat sözleşmelerinde, hak edişlerin düzenlenmesi, kontrol edilmesi, işin seviyesi, malzeme ve işçilik standardının incelenmesi, arsa sahibinin yapacağı bir iştir. Türk Borçlar Kanunu’nun 4 74... .maddeleri uyarınca yüklenicinin ayıptan sorumlu olabilemesi için iş sahibinin, teslim aldığı eseri, muayene etmesi ve varsa ayıplarını yükleniciye bildirmesi gerekir.

İnşaat işlerinde çok basit imalat hatalarının dâhi, zamanında düzeltilmemesi hâlinde işin sonunda yapıdan beklenen fonksiyonların bir kısmının sağlanmamasına, hatta taşıyıcı sistem imalatındaki hatalar oluştuktan sonra hemen müdahale edilmemesi durumunda yapının hiç kullanılmamasına neden olabilir.

Yapım işinin gidişatından iş sahibinin hiçbir şekilde haberdar olmaması, işin yapım aşamasından tümüyle uzak kalması, sözleşme konusu eser tamamlandığında eserden beklenen fonksiyonların tamamen karşılanmamasına yol açabilir.

İnşaat sözleşmesine konu işlerin çok detaylı olması nedeniyle, doğrudan iş sahbinin taşınmazı üzerinde yapılan imalattaki bir hatanın üzerine yeni imalatların yapılması ve böylece zincirleme olarak hatalı bir imalat yapılmasına yol açılması ihtimal dâhilindedir.

Tüm bu nedenlerle, iş sahibinin yapım işi devam ederken denetim faaliyetlerinde bulunması ve yüklenicinin imalatının hatalı veya sözleşmeye, şartnameye, projeye ve hatta mevzuata aykırı olanlar hakkında müdahalede bulunması, işi durdurması ve iş değişikliği emirleri vermesi inşaat işinin gereğidir (..., Adı geçen makale, s. 9 vd.).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun bir kararında belirttiği gibi, '...Öncelikle belirtilmelidir ki, yapılmış olan eser sözleşmesinde işin kaliteli ve işyeri disiplini amacıyla bir kısım hükümlerin yer alması, inşaat sahipliği dışında asıl işverenlik sıfatını doğuracak, işi alanın bağımsız işveren kimliğini ortadan kaldıracak bir etmen değildir.

Borçlar Kanunu’nun 357.maddesi uyarınca, eserin imalinde kullanılacak malzemeyi yüklenici temin edebileceği gibi tarafların kararlaştırmaları üzerine malzeme iş sahibi tarafından da sağlanabilir. Bu durum malzemelerin özenli kullanılması, hesap verme ve artan kısımlarını iade borcu, ihbar yükümlülüğü gibi konularda mükellefiyetler yüklemekte olup taraflar arasındaki hukuki ilişkinin niteliğine etkisi bulunmamaktadır.' (20.12.2006, 2006/21-796-2006/812).

..." Dairemizin 27.01.2022 tarihli ve 2022/8 Esas, 2022/1346 Karar sayılı kararının ilgili bölümü ise şu şekildedir: "...

Diğer taraftan 4857 sayılı Kanun'un 36. maddesinde, 'Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idareler veya kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar; asıl işverenler müteahhide verdikleri her türlü bina, köprü, hat ve yol inşası gibi yapım ve onarım işlerinde çalışan işçilerden müteahhit veya taşeronlarca ücretleri ödenmeyenlerin bulunup bulunmadığının kontrolü, ya da ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine,

ücretleri ödenmeyen varsa müteahhitten veya taşeronlardan istenecek bordrolara göre bu ücretleri bunların hakedişlerinden öderler' şeklinde kurala yer verilmiştir. Bu düzenlemeye göre ihale makamı, işçi ücretlerinin ödenip ödenmediğini kontrol etmek durumundadır. Yapılacak olan kontrol ya da işçinin başvurusu üzerine ödenmeyen ücretlerin bulunduğunun tespit edilmesi hâlinde, belli şartlarla ihale makamının sorumluluğu söz konusu olur.

Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise, işçilerin her hak ediş dönemi için olan ücret alacaklarının üç aylık tutarından fazlası hakkında adı geçen idarelere herhangi bir sorumluluk düşmeyeceği öngörülmüştür. Yine ihale makamının kıdem ve ihbar tazminatı ile kullandırılmayan izinler sebebiyle herhangi bir sorumluluğu söz konusu değildir.

Yargıtay'ın kararlılık kazanmış olan uygulamasına göre, anahtar teslimi suretiyle ihale edilen işlerde, kamu makamlarının fazla çalışma, hafta tatili ile bayram ve genel tatili alacakları yönlerinden sorumluluğu bulunmamaktadır (Yargıtay 9.H.D. 19.1.20 10... /12074 E, 2010/378 K.)..."

Yukarıda yapılan açıklamalara göre somut uyuşmazlık incelendiğinde; davalı ... Şirketinin, Sermaye Piyasası mevzuatına tâbi bir gayrimenkul yatırım ortaklığı olduğu, dosyadaki tüm bilgi ve belgelerden davalı ... İnşaat-... Elektrik Adi Ortaklığı ile davalı ... Şirketi arasında anahtar teslimi sözleşme kurulduğu, buna göre taraflar arasındaki ilişkinin asıl işveren alt işveren ilişkisi olarak nitelenemeyeceği açık olup Dairemizden geçen 13.12.2022 tarihli ve 2022/16135 Esas, 2022/16507 Karar sayılı Bölge Adliye Mahkemesi Kararları Arasındaki Uyuşmazlığın Giderilmesi İstemine Dair kararda da benzer yönde tespitlere yer verilmiştir.

Ayrıca davalılar arasındaki arsa satışı karşılığı hasılat paylaşımı işinin büyük bir kısmının tamamlandığı, davalı Adli Ortaklığın maddi olarak işin geri kalanını yapmakta zorlanması üzerine yüklenici Adi Ortaklığın talebi ile işin geri kalan kısmının bitirilmesi amacıyla ... Hesap Komisyonu kurulduğu; ancak davalı ...

Şirketi tarafından desteklenmiş olsa da sözü edilen Komisyonun Adi Ortaklığın nam ve hesabına oluşturulduğu, masrafların kurulan bu Komisyon tarafından karşılandığı ve akabinde davalı Adi Ortaklığın hak edişinden düşüldüğü anlaşılmaktadır. Bu hâlde işin geri kalanının bitirilmesi için geçici olarak hesap komisyonu oluşturulması, davalı ...

Şirketinin ihale makamı sıfatını ortadan kaldırmayacağından, sözü edilen davalının dava konusu alacaklardan asıl işveren sıfatıyla sorumlu tutulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR