Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2011/803 K.2012/103

Hukuk Genel Kurulu 2011/10-803 E. , 2012/103 K.

"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara 10.İş Mahkemesi

TARİHİ : 07.04.2011

NUMARASI

2010/406 E-2011/213 K.

Taraflar arasındaki “tesbit” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Ankara 10.İş Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 19.03.2009 gün ve 2008/58 E. -2009/79 K. sayılı kararın incelenmesi davalı Kurum vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 10.Hukuk Dairesinin 24.11.2009 gün ve 2009/6921 E.-17879 K. sayılı ilamı ile;

("...Dosya içeriğine göre; 15.09.1964 doğumlu olan ve Türkiye’de herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi çalışması bulunmayan davacının, 31.10.1980-25.03.1995 döneminde Hollanda’da çalıştığı ve 15.09.1982-25.03.1995 arası dönemdeki 4510 günlük süreyi 3201 sayılı Yasaya göre SSK’ya, 26.03.1995-16.03.2007 arası ev kadını olarak geçen 636 günlük süreyi ise Bağ-Kur’a borçlanıp, her iki borçlanma bedelini de 15.03.2007 tarihinde ilgili Kurumlara ödediği, kurumca, 3201 sayılı Yasanın 5/son maddesi uyarınca borçlanma bedelinin ödendiği tarihten borçlanılan süre kadar geriye gidilerek sigortalılık başlangıç tarihinin 09.01.1993 tarihi olarak belirlenip, yaş koşulunun gerçekleşmediği gerekçesiyle 03.12.2007 tarihli tahsis talebinin reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık, yaşlılık aylığı bağlanma koşullarının, yurt dışı borçlanma bedelinin ödendiği 15.03.2007 tarihinde yürürlükte bulunan 506 sayılı Yasanın 60/A-a,b maddesi uyarınca mı yoksa 25.08.1999 tarih 4447 sayılı Yasanın 17.maddesi ile 506 sayılı Yasaya eklenen geçici 81.madde hükümlerine göre mi belirleneceği noktasında toplanmaktadır.

506 sayılı Yasanın geçici 81/A maddesi; bu kanunun yürürlük tarihinden önce yürürlükte bulunan hükümlere göre yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanmış olanlar ile sigortalılık süresi 18 yıl ve daha fazla olan kadınlar ve sigortalılık süresi 23 yıl ve daha fazla olan erkekler hakkında, bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yürürlükte bulunan hükümlerin uygulanacağını kabul etmiştir. Yurt dışı hizmet borçlanması bedelinin ödendiği 15.03.2007 tarihinde yürürlükte bulunan 506 sayılı Yasanın 60/A-b maddesi ise sigortalının yaşlılık aylığından yararlanabilmesi için kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olması, 25 yıldan beri sigortalı bulunması ve en az 4500 gün prim ödemesi gerektiğini kabul etmiştir.

Somut olayda davacı, 3201 sayılı Yasaya dayalı borçlanma bedelini kuruma 15.03.2007 tarihinde ödemiştir. 4447 sayılı Yasanın 17.maddesi ile 506 sayılı Yasaya eklenen geçici 81.maddenin yürürlüğe girdiği 08.09.1999 tarihinde Türkiye’de Sosyal Sigortalar kapsamında sigortalı olarak çalışması bulunmadığı gibi 3201 sayılı Yasa kapsamında yapılmış bir borçlanma da bulunmamaktadır.

Bu durumda davacının yaşlılık aylığı bağlanma koşullarının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 08.07.2009 gün E. 2009/21-309 K. 2009/322 sayılı ilamında da benimsendiği üzere, 3201 sayılı Yasa kapsamında borçlanma bedelinin kuruma ödendiği 15.03.2007 tarihinde yürürlükte bulunan 506 sayılı Yasanın 60/A-b maddesine göre değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekir.

Kabule göre de hüküm fıkrasının üç no’lu bendinde yer alan 223 TL’nin yargılama gideri tutarı olmasına rağmen karar yerinde bu miktarın vekâlet ücreti olarak gösterilmesi yerinde görülmemiştir. Kuşkusuz, sigortalılık başlangıç tarihinin belirlenmesinde, Türk-Hollanda Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin esas alınmasına dair mahkeme yaklaşımında bir isabetsizlik bulunmamaktadır.

O halde; davalı Kurum avukatının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli, hüküm bozulmalıdır…")

gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

TEMYİZ EDEN

Davalı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı vekili

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, sigortalılık başlangıç tarihinin yurtdışında çalışılmaya başlanan tarih olduğunun ve 01.01.2008 tarihinden itibaren yaşlılık aylığına hak kazandığının tespiti istemine ilişkindir.

Davacı vekili, müvekkilinin, Hollanda'da ilk defa 31.10.1980 tarihinde çalışmaya başladığını, davalı Kuruma yaşlılık aylığı bağlanması için müracaat edildiğinde talebinin reddedildiğini belirterek, ilk sigortalılık başlangıcının yurtdışında çalışmaya başladığı tarih olduğunun ve 03.12.2007 tarihinde yaptığı talebe göre 01.01.2008 tarihi itibariyle yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başkanlığı vekili, yurtdışında çalışan sigortalıların ilk sigortalılık başlangıcının borçlanmaya ilişkin borcunu ödediği tarihten borçlandığı süre kadar geriye gidilerek tesbitinin gerektiği, yurtdışında çalışmaya başladığı tarihin ilk sigortalılık süresi olarak kabulünün mümkün olmadığı, ayrıca Türkiye’de çalışması olmayan davacı hakkında Türk-Hollanda Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin uygulanmasının mümkün olmadığı, davacının yasal koşulları yerine getirmediğinden yaşlılık aylığına hak kazanmadığı, müvekkili kurumca yapılan işlemin yerinde bulunduğu belirtilerek, davanın reddini istemiştir.

Yerel mahkemece, Türk-Hollanda Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin 29.maddesi hükmü uyarınca yurt dışında çalışma başlangıç tarihinin (davacının 18 yaşını doldurduğu 15.09.1982) sigortalılık başlangıç tarihi olarak kabulü ve ayrıca davacının yaşlılık aylığı tahsis koşullarını yerine getirdiği gerekçesiyle;davanın kabulü ile Aralık/2007 ayında yaptığı talebe göre, 01.01.2008 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

Davalı vekilinin temyizi üzerine Özel Dairece; yukarıda metni yazılı gerekçe ile hüküm bozulmuş; Yerel Mahkemece, önceki kararda direnilmiştir. Direnme hükmünü, davalı vekili temyiz etmiştir.

Özel Daire ile Yerel Mahkeme arasında davacının sigortalılık başlangıç tarihinin Türk- Hollanda Sosyal Güvenlik Sözleşmesi'nin 29.maddesi uyarınca yurtdışında ilk defa çalışmaya başladığı tarih (davacının 18 yaşını doldurduğu 15.09.1982) olarak kabul edilmesi gerektiği yönünde uyuşmazlık bulunmamaktadır.

Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık;3201 sayılı Yurtdışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanuna dayalı olarak, 4759 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonra borçlanma yapılması halinde;yaşlılık aylığı tahsis koşullarının 506 sayılı Kanunun Geçici 81.maddedeki kademeli geçiş şartlarına göre belirlenip belirlenemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Uyuşmazlığın kaynağını 506 sayılı Kanuna 4447 sayılı Kanun ile eklenen, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve sonrasında 4759 sayılı Kanun ile bir bölümü değişikliğe uğrayan Geçici 81. madde oluşturmaktadır.

Anılan madde uyarınca, yaşlılık aylığı bağlama koşulları, 4447 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 08.09.1999 ve 4759 sayılı Kanunun kabul edildiği 23.05.2002 tarihindeki “sigortalılık süresi”nin “kaç yıl” olduğu dikkate alınarak kademeli şekilde belirlenmektedir.

Yaşlılık aylığı tahsisi için aranan koşullardan biri olan sigortalılık süresi, sigortalının sosyal güvenlik mevzuatına tabi olarak ilk defa çalışılmaya başladığı sigortalılık başlangıç tarihi ile aylık talep tarihi arasındaki süredir.

Burada, 4759 Sayılı Kanunun kabul edildiği 23.05.2002 tarihinde geçerli sigortalılık süresinin hesabında, 4759 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonra yapılacak borçlanma ile kazanılan sürenin dikkate alınıp alınamayacağı hususu önem taşımaktadır.

Bu hususun çözümü için de yurt dışındaki vatandaşların sosyal güvenliklerinin sağlanması bakımından getirilen “yurt dışı hizmet borçlanması” mevzuatının da değerlendirilmesi gerekmektedir.

Yurt dışındaki vatandaşların sosyal güvenliklerinin sağlanmasına yönelik ilk düzenleme, 1978 yılında çıkarılan 2147 sayılı “Yurt Dışında Çalışan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Çalışma Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanunu” olup, bilahare halen yürürlükte bulunan ve önceki Kanundan yararlananların kazanılmış haklarını saklı tutan 3201 sayılı “Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun” yürürlüğe girmiştir.

3201 Sayılı Kanun uyarınca yurt dışı hizmet borçlanması, yurt dışında geçmiş sürelerin Türkiye'de geçmiş gibi değerlendirilmesi imkanını tanımaktadır. Bu Kanun hükümlerine göre borçlanılan yurt dışı çalışma süresi, bedelinin ödenmesi halinde, ait olduğu devrede dikkate alınarak, tahsis istemi yönünden bir değerlendirme yapılmalıdır.

İkili uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerinde özel hüküm bulunmayan veya sözleşme imzalanmayan ülkelerdeki çalışmalarını borçlananlar yönünden sigortalılık başlangıcının ve dolayısıyla sigortalılık süresinin nasıl hesaplanacağı ise 3201 Sayılı Kanunun 5.maddesinde düzenlenmiştir.

Anılan maddeye göre, Türkiye'de tescili bulunan sigortalılar yönünden sigortalılık başlangıcı, tescil tarihinden itibaren borçlanılan süre kadar geriye gidilerek bulunacak tarih; tescili olmayanlar yönünden ise, borcun tamamen ödendiği tarihten borçlanma süresi kadar geriye gidilerek bulunacak tarihtir.

Ancak bu kabule göre, Türkiye'de sigortalı olarak tescili bulunanlar 506 sayılı Kanunun Geçici 81.maddesinin sigortalının lehine olan kademeli geçiş hükmünden yararlanırken, tescili bulunmayanların ise daha sonra yurt dışı hizmet borçlanması yolu ile kazanılan sigortalılık süresinden yararlanamaması şeklinde bir adaletsizlik ortaya çıkmaktadır. 4956 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonra borçlananların, borçlandığı sürelerin Geçici 81. maddenin 4956 sayılı Kanun ile değişikliğe uğradığı 23.05.2002 tarihindeki sigortalılık süresinin hesabında dikkate alınmayarak, Geçici 81.maddeden yararlandırılmaması, 3201 Sayılı Kanun ile sigortalılara tanınmış olan hakların ortadan kaldırılmasını sonucunu da doğurmaktadır.

Nitekim, aynı ilkeler Hukuk Genel Kurulu’nun 29.09.2010 gün ve 2010/10-471 E., 2010/439 K.. 29.09.2010 gün ve 2010/10-472 E., 2010/440 K.. 20.10.2010 gün ve 2010/10-499 E., 2010/532 K.. 29.09.2010 gün ve 2010/21-302 E., 2010/438 K.. 06.04.2011 gün ve 2010/10-692 E., 2011/71 K.. 20.04.2011 gün ve 2011/10-159 E., 2011/201 K.. 20.04.2011 gün ve 2011/10-169 E., 2011/209 K.. 20.04.2011 gün ve 2011/10-168 E., 2011/208 K.. 27.04.2011 gün ve 2011/21-25 E., 2011/224 K..

27.04.2011 gün ve 2011/10-7 E., 2011/228 K.. 29.04.2011 gün ve 2011/10-172 E., 2011/248 K.. 18.05.2011 gün ve 2011/10-254 E., 2011/321 K.. 25.05.2011 gün ve 2011/21-282 E., 2011/342 K.. 15.06.2011 gün ve 2011/21-316 E., 2011/414 K.. 06.07.2011 gün ve 2011/21-315 E., 2011/465 K.. 06.07.2011 gün ve 2011/21-318 E., 2011/466 K.. 06.07.2011 gün ve 2011/21-412 E., 2011/474 K.. 06.07.2011 gün ve 2011/21-419 E., 2011/478 K.. 13.07.2011 gün ve 2011/21-392 E., 2011/508 K..

06.07.2011 gün ve 2011/21-318 E., 2011/466 K.. 21.09.2011 gün ve 2011/10-400 E., 2011/544 K.. 21.09.2011 gün ve 2011/21-444 E., 2011/546 K.. 28.09.2011 gün ve 2011/10-482 E., 2011/564 K.. 28.09.2011 gün ve 2011/21-512 E., 2011/563 K.. 28.09.2011 gün ve 2011/21-525 E., 2011/575 K.. 05.10.2011 gün ve 2011/21-478 E. 2011/594 K.. 12.10.2011 gün ve 2011/10-521 E., 2011/619 K.. 07.12.2011 gün ve 2011/684 E. 2011/742 K. sayılı ilamlarında da vurgulanmıştır.

Açıklanan hukuksal nedenler karşısında;Yerel Mahkemenin, davacının yaşlılık aylığına esas sigortalılık süresinin hesabında, daha önce sigortalı olarak Türkiye'de tescili olmayanların 506 Sayılı Kanunun Geçici 81.maddesinin yürürlük tarihinden sonra, yürürlük tarihinden öncesine ait devreye ilişkin olarak yapacakları borçlanmaların;Geçici 81.madde uygulamasında gözetilmesi gerektiğini kabulle ve bu yolla 3201 sayılı Kanun uyarınca borçlanarak kazandığı sigortalılık süresini de dikkate alarak, davacının yaşlılık aylığına hak kazanıp kazanmadığının 506 sayılı Kanunun Geçici 81.maddesindeki koşullara göre belirlemesi ve bu değerlendirme ile ilk kararda direnmesi usul ve yasaya uygundur.

Ne var ki, Yüksek Özel Daire bozma nedenine göre, somut uyuşmazlıkta yaşlılık aylığı tahsis koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini ve diğer temyiz itirazlarını incelemediğinden, bu yönde inceleme yapılmak üzere dosyanın Özel Daireye gönderilmesi gerekir.