Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2012/1225 K.2013/711

Hukuk Genel Kurulu 2012/19-1225 E. , 2013/711 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ

İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi

TARİHİ : 16/05/2012

NUMARASI : 2012/35-2012/88

Taraflar arasındaki “itirazın iptali” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkeme’since davanın kısmen kabulüne dair verilen 11.10.2010 gün 2007/636 E., 2010/564 K. sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’nin 28.06.2011 gün ve 508/8646 E., K. sayılı ilamı ile;

(...Yerel mahkemenin yargılamayı sonuçlandırdığı kısa kararda “Davalının İstanbul 12.İcra Müdürlüğü’nün 2007/11900 sayılı dosyasına yaptığı itirazın kısmen iptaline ve takibin toplam 4.330.440.-TL.üzerinden devamına, takip tarihinden itibaren ana alacak 4.320.000.-TL.ye yıllık % 29 oranını aşmamak kaydıyla değişen oranlardaki avans faizinin uygulanmasına,

fazla talebin reddine, borç likit olduğundan, belirlenebilir olduğundan % 40 icra inkar tazminatı isteme koşulları doğduğundan bu talebin de kabulüne ve % 40 icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine” denildiği halde, gerekçeli kararda “…Borç likit olduğundan, belirlenebilir olduğundan % 40 icra inkar tazminatı isteme koşulları doğduğundan, bu talebin de kabulüne ve icra inkar tazminatı olan 1.728.000.-TL.nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine” denilerek hükmedilen icra inkar tazminatının miktarında asıl alacak veya toplam alacak üzerinden tayininde çelişkiye düşülmüştür.

Bu hal, HUMK.nun 381/2.maddesine aykırılık teşkil ettiğinden, 10.4.1992 gün ve 1991/7 Esas, 1992/4 K sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu Kararı uyarınca bir hüküm kurulmak üzere kararın bozulması gerekmiştir.

gerekçesi ile bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

TEMYİZ EDEN

Davalı vekili

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulu’nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, itirazın iptali istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Davalı vekilinin temyizi üzerine karar, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde gösterilen nedenlerle bozulmuştur.

Yerel Mahkemece, önceki kararda direnilmiş; hükmü temyize davalı vekili getirmiştir.

Hukuk Genel Kurulu’ndaki görüşmeler sırasında; işin esasının görüşülmesine geçilmezden önce, Özel Daire bozma ilamına uyulmasının taraf vekillerince talep edilmesine rağmen, yerel mahkemece direnme hükmü kurulmasının mümkün olup olmadığı hususu ön sorun olarak tartışılmıştır.

Bilindiği üzere, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 429. maddesi hükmüne göre; Hâkim, Yargıtay'ın bozma kararı üzerine tarafları duruşmaya çağırıp dinledikten sonra bozma ilamına uyulup uyulmayacağına karar verir.

Görülüyor ki hâkim kural olarak, Yargıtay’ın bozma kararına uyup uymamak konusunda tarafların düşünce ve istekleri ile bağlı olmayıp, bu yönden serbest davranmak; uyma ya da direnme kararı vermek yetkisine sahiptir.

Diğer taraftan, çekişmeli yargıda bozma nedenlerinin kamu düzenine ilişkin ve dolayısı ile hâkimin kendiliğinden (re'sen) göz önünde bulundurulması gereken sebeplerden olmaması halinde taraflar veya vekilleri, bozma kararına uyulmasını istemişlerse, artık mahkeme önceki kararda direnemez. Zira, bozmaya uyulması talep edilmekle artık bozma lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak doğmuş olur.

1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nda “usuli kazanılmış hak” kavramına ilişkin açık bir hüküm bulunmamakta ise de bu kurum, davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istikrar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla, Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez, ana ilkelerinden biri haline gelmiştir.

Usuli kanılmış hak, anlam itibariyle; bir davada, mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakkı ifade etmektedir (Hukuk Genel Kurulu'nun 18.10.1989 gün 541-534, 21.2.1990 gün 10-117. 7.10.1990 gün 439-562. 19.2.1992 gün 635-82. 23.2.1994 gün 936-94. 03.03.2010 gün ve 2010/12-81-118.

27.09.2006 gün ve 2006/19-635 E. 2006/573 K; 15.10.2008 gün ve 2008/19-624 E. 2008/632 K ile 17.02.2010 gün ve 2010/9-71 E. 2010/87 K. , 06.06.2012 gün ve 2012/18-105 E., 2012/336)

Somut olay incelendiğinde; kamu düzenine ilişkin olmayan ve dolayısı ile hakimin kendiliğinden (re'sen) göz önünde bulundurması gerekmeyen çekişmeli yargı işine ilişkin temyize konu davada, mahkeme kararının Özel Daire'ce bozulmasını takiben tarafların beyanları alınmış; davalı ve davacı vekilleri de bozmaya uyulmasını istemiştir.

O halde, mahkemenin kamu düzenine ilişkin olmayan eldeki davada, her iki tarafın bozmayı kabul yönündeki bu irade açıklamalarını nazara almadan, direnme kararı vermesi olanaklı değildir.

Hal böyle olunca; mahkemece tarafların beyanları ve bu beyanların doğurduğu hukuki sonuç da gözetilerek, bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

KARŞI OY

Kural olarak mahkeme, tarafları duruşmaya davet edip dinledikten sonra Yargıtay'ın bozma kararına uyulup uyulmayacağına karar verir. (HUMK. m. 429/2) Diğer bir ifade ile bu konuda tarafların düşünce ve istekleriyle bağlı değildir. Bu böyle olmakla birlikte, her iki taraf da bozmaya uyulmasını istemiş ise, hakim direnme kararı veremez. Bu halde, bozmaya uymakla yükümlüdür. Bu böyle olmakla birlikte bozmanın kamu düzenine ilişkin bir husus hakkında olması ve bozmanın sebepleri bakımından,uyulmasını isteyen taraflar için bağlayıcı bir nitelik taşımaması halinde, taraflar bozmaya uyulmasını istemiş olsalar dahi, hakim direnme kararı verebilir.

Yüksek Özel Daire, "kısa kararla gerekçeli karar arasında çelişki" bulunması sebebiyle, diğer yönleri incelemeksizin hükmü bozulmuştur. Böyle bir bozma kararı, bozma sebebi bakımından, bozmaya uyulmasını isteyen tarafları bağlayabilecek nitelikte değildir. Çünkü kısa kararla gerekçeli karar arasındaki uyumsuzluk bozma sebebi yapılmış (HUMK. m.388), uyuşmazlığa dokunulmamıştır. Bozmakararıyla, hakimden yeniden usule uygun hüküm kurması istenmiştir.

Böyle bir bozma kararına her iki tarafın da uyulmasını istemeleri "çelişkiyi gider" anlamını taşır. Hakim bu istekle bağlı olmayıp "kararımda çelişki yok" deme hakkına sahiptir. Bu bakımından tarafların bozmaya uyulması istemleri, bozma sebebi bakımından direnme kararı verilmesine engel değildir. Bu sebeple direnme kararının esası incelenmelidir.

Sayın Genel Kurul çoğunluğunun "iki taraf da bozmaya uyulmasını isteğine göre artık direnme kararı verilemez" yönünde oluşan görüşüne iştirak etmiyorum.