Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2012/369 K.2012/748

Hukuk Genel Kurulu 2012/13-369 E. , 2012/748 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ

Bakırköy Tüketici Mahkemesi

TARİHİ : 29/09/2011

NUMARASI

2011/516 E-2011/586 K.

Taraflar arasındaki “alacak” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Bakırköy Tüketici Mahkeme’since davanın kısmen kabulüne dair verilen 31.12.2009 gün ve 2008/730 E-2009/967 K. Sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 13.Hukuk Dairesi’nin 13.10.2010 gün ve 2010/5197 E- 2010/13172 K. Sayılı ilamı ile;

(...Davacı, davalı aleyhine açtığı 27.000,00 TL tazminat davasının İstanbul 5.Tüketici Mahkemesince 19.913,00 TL üzerinden kabul edildiğini ve bu kararın Yargıtay denetiminden geçerek kesinleştiğini, anılan kararda faiz hakkında hüküm kurulmadığını ileri sürerek 19.913,00 TL alacağına ilk dava tarihi olan 05.04.2004 tarihinden 04.01.2008 tarihine kadar işleyen toplam 6.823,00 TL’nin faizi ile tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Davalı, davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne, 4.572,90 TL’nin dava tarihinden faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmiş; hüküm, davalı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı, İstanbul 5.Tüketici Mahkemesine davalı aleyhine açtığı tazminat davasının kabul edildiği halde kararda faiz hakkında karar verilmediğini ileri sürerek faiz alacağı ile ilgili eldeki davayı açmıştır. Mahkemece, İstanbul 5.Tüketici Mahkemesinin hükmünde asıl alacağın ödenmesine karar verildiği halde faiz hakkında karar verilmediği, davacının talebinde haklı olduğu gerekçesi ile dava kabul edilmiştir.

Davacının davalı aleyhine İstanbul 5.Tüketici Mahkemesine açtığı 5.8.2004 tarihli dava dilekçesi ile 27.000,00 TL tazminatın dava tarihinden faizi ile tahsiline karar verilmesini istemiştir. Mahkemece yapılan yargılama sonucunda davacı talebinin 19.913,00 TL üzerinden kabulü ile fazla istemin reddine karar verilmiş; hükmün davalı tarafça temyizi sonucunda 16.09.2008 tarihinde Yargıtay denetiminden geçerek kesinleştiği anlaşılmıştır.

Kesinleşen dava dosyasında davacının faiz istemi ret edilmiş olup, bu karar davacı tarafından temyiz edilmemiştir. Hal böyle olunca, davacının bu davada istediği faiz talebinin kesin hüküm nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, aksi düşüncelerle yazılı şekilde davanın kabul edilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir...)

gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulu’nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, faiz alacağının tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Davalı vekilinin temyizi üzerine karar, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde gösterilen nedenlerle bozulmuştur.

Yerel Mahkemece, önceki kararda direnilmiş; hükmü temyize davalı vekili getirmiştir.

Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; taraflar arasında daha önce kesinleşen İstanbul 5.Tüketici Mahkemesi ilamının işbu davadaki faiz istemi yönünden kesin hüküm niteliğinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle; yargılama hukuku açısından “dava şartı” ile “kesin hüküm” kavramları üzerinde durulmasında yarar bulunmaktadır.

Dava şartları, mahkemenin davanın esası hakkında yargılamada bulunabilmesi için gerekli olan şartlardır. Diğer bir anlatımla; dava şartları gerçekleşmeden bir davanın esası incelenemez. Mahkeme, hem davanın açıldığı günde, hem de yargılamanın her aşamasında dava şartlarının tamam olup olmadığını kendiliğinden araştırıp, inceler ve bu konuda tarafların istem ve beyanları ile bağlı değildir. Dava şartları dava açılmasından, hüküm verilmesine kadar var olmalıdır.

Dava şartlarından bazıları olumlu (davanın açılması sırasında var olması gerekli); bazıları ise olumsuz (davanın açılması sırasında bulunmaması gereken) şartlardır. Dava şartlarının davanın açıldığı günde bulunmaması yada bu şartlardan birinin yargılama aşamasında ortadan kalktığının öğrenilmesi durumunda davanın mesmu (dinlenebilir) olmadığından reddi gerekir.

1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun (HUMK) 237.maddesi ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)’nın 114/1-i maddesi uyarınca; dava konusu uyuşmazlık hakkında bir kesin hüküm bulunuyorsa, aynı konuda, aynı taraflar arasında ve aynı dava sebebine dayanılarak yeni bir dava açılamaz. Kesin hükmün bulunması olumsuz dava şartıdır. Kesin hüküm, hem bireyler için hem de Devlet için hukuki durumda bir kararlılık ortaya koyar.

Bununla, hukuki güvenirlik ve yargı erkine güven sağlandığından kamu yararı ile doğrudan ilgilidir. Kesin hüküm adli gerçeği ifade eder. 1982 Anayasa’sının 138.maddesi uyarınca yasama, yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarını değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez. Kesin hüküm, uyuşmazlığın gelecek için sona ermesini ve böylece hukuki barışın sağlanmasını amaçlamaktadır.

Bu nedenledir ki kesin hüküm itirazı, davanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkemenin de; davanın her aşamasında kesin hükmün varlığını kendiliğinden gözetip, davayı kesin hükümden (dava şartı yokluğundan) reddetmesi gerekir. Yine kesim hüküm itirazı mahkemede ileri sürülmemiş olsa dahi, ilk defa Yargıtay'da (temyiz veya karar düzeltme aşamasında) ve dahası bozmadan sonra da ileri sürülebilir.

Bu bakımdan usulü kazanılmış hakkın istisnasıdır ve tarafların iradesine de bağlı olmayan mutlak bir etkiye sahiptir. (Hukuk Genel Kurulu’nun 05.06.1991 gün ve 1991/5-215-342 E., K. sayılı ilamı. Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6.Baskı, yıl: 2001, C. V, s. 4980 vd.).

Hemen belirtilmelidir ki kesin hüküm, şekli anlamda kesin hüküm ve maddi anlamda kesin hüküm, olmak üzere ikiye ayrılır. Şekli anlamda kesin hüküm, sözü edilen karara karşı artık bütün olağan yasa yollarının kapandığı anlamına gelir. Bazı son kararlar verildikleri anda kesindirler (Örneğin HUMK. m. 427. HMK. m. 361). Yasa yolu açık olan bir karar, yasa yoluna başvurma süresi geçmekle de kesinleşir.

Öte yandan, temyiz yolu açık olan bir karar temyiz edilip sonuçta onanmış ve karar düzeltme süresi geçirilmişse, ya da karar düzeltme yoluna gidilip de bu istem reddedilmişse veyahut yasa yoluna başvurmaktan feragat edilmişse verilen hüküm şekli anlamda kesinleşir. Bir hüküm bir kere şekli anlamda kesinleşirse, artık bu hükme karşı, olağan yasa yollarına başvurulamaz. Bir kararın maddi anlamda kesinleşmesi için öncelikle şekli anlamda kesinleşmesi gerekir.

Maddi anlamda kesin hükmün ilk koşulu, her iki davanın taraflarının aynı kişiler olması; ikinci koşulu, müddeabihin aynılığı; üçüncü koşulu ise, dava sebebinin aynı olmasıdır. Kesin hükmün ikinci koşulu olan müddeabih, dava konusu yapılmış olan hak, yani dava ile elde edilmek istenilen sonuçtur.

Önceki dava ile yeni davanın müddeabihlerinin (konularının) aynı olup olmadığını anlamak için hakimin, eski davada verilen kararın hüküm fıkrası ile yeni davada ileri sürülen talep sonucunu karşılaştırması gerekir. Eski ve yeni davanın konusu olan maddi şeyler fiziki bakımdan aynı olsa bile, bu şeyler üzerinde talep olunan haklar değişikse, müddeabihler aynı değil demektir. Kesin hükmün üçüncü koşulu ise dava sebebinin aynı olmasıdır.

Dava sebebi, hukuki sebep olmayıp, davacının davasını dayandırdığı vakıalardır. Öyle ise; her iki davanın da dayandığı maddi vakıalar (olaylar) aynı ise, diğer iki koşulun da bulunması halinde kesin hükmün bulunduğundan söz edilebilir.

6100 sayılı HMK’nun 303/1.maddesi de “Bir davaya ait şekli anlamda kesinleşmiş olan hükmün, diğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturabilmesi için, her iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerekir.” şeklinde benzer bir tanımı içermektedir.

Nitekim aynı ilkeler Hukuk Genel Kurulu’nun 05.02.2003 gün ve 2003/21-30 E. 2003/57 K.; 23.02.2005 gün ve 2005/21-66 E. 2005/93 K.; 03.03.2010 gün ve 2010/11-75 E. 2010/121 K.; 08.12.2010 gün ve 2010/1-602 E. 2010/643 K.; 02.11.2011 gün ve 2011/2-561 E. 2011/668 K. sayılı ilamlarında da vurgulanmıştır.

Mahkemeler, aynı konuda, aynı dava sebebine dayanarak, aynı taraflar hakkında verilmiş olan bir kesin hüküm ile bağlıdırlar; aynı davayı bir daha (yeniden) inceleyemezler ve aynı konuya ilişkin yeni bir davada, önceki davada verilmiş olan kesin hüküm ile bağlıdırlar (Baki Kuru, a.ge., C. V, s. 5051- 5053).

Bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; davacının açtığı ve faiz talebi de bulunan bu davanın taraflar arasında daha önce görülüp kesinleşen İstanbul 5.Tüketici Mahkemesi ilamının hüküm fıkrasında davacının talebi kısmen 19.913,00 TL olarak kabul edilmiş ve fazlaya ilişkin talep yönünden ret hükmü kurulmuştur. Bu itibarla, hüküm fıkrasının içeriği itibariyle belirlenen miktarı aşan talep yönünden taraflar arasındaki uyuşmazlık İstanbul 5.Tüketici Mahkemesi’nin 2006/1459 E., 2007/836 K. sayılı ilamıyla kesin olarak hükme bağlanmış olup, bu davadaki istemler arasında yer alan faizin tekrar dava konusu yapılamayacağının kabulü gereklidir.

O halde; Hukuk Genel Kurulu’nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.