Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2021/573 K.2022/549

1. Taraflar arasındaki “tazminat” davasından dolayı Yargıtay 12. Hukuk Dairesince ilk derece mahkemesi sıfatıyla yapılan yargılama sonunda, davanın reddine karar verilmiştir. 2. Karar davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir. 3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin Çatalca İcra Müdürlüğünün 2009/313 Talimat sayılı dosyası ile ihaleye çıkarılan İstanbul ili, Çatalca ilçesi, Kaleiçi Mahallesi, 159 ada, 35 parselde kayıtlı taşınmazı 30.12.2010 tarihinde satın aldığını, ihale bedeli olan 101.000TL'yi süresi içinde Çatalca İcra Müdürlüğüne yatırdığını, icra müdürlüğü tarafından ihale bedelinin dosya alacaklısına ödendiğini, daha sonra ihalenin feshedildiğini, ihalenin feshinden sonra ihale bedeli olan 101.000TL'nin müvekkiline iade edilmediğini ileri sürerek uğradığı zarardan dolayı şimdilik 350.000TL maddi tazminatın Hazineden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı ... Hazinesi vekili cevap dilekçesinde; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 46. maddesinde belirtilen şartların oluşmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Özel Daire Kararı:

6. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 17.03.2021 tarihli ve 2018/9 E., 2021/1 K. sayılı kararı ile;

“…Davacı vekili; Dava dilekçesinde özetle; Müvekkili ...'ın, Çatalca İcra Müdürlüğünün 2009/313 talimat sayılı dosyası ile ihaleye çıkarılan İstanbul İli, Çatalca İlçesi, Kaleiçi Mahallesi, 159 ada, 35 parselde kayıtlı taşınmazı, ihaleye katılarak 30.12.2010 tarihinde satın aldığını, ihale bedeli olan 101.000,00-TL'yi yasal süresi içinde Çatalca İcra Müdürlüğüne yatırdığını, İcra Müdürlüğü tarafından ihale bedelinin dosya alacaklısı olan Mithat Ayduğan'a ödendiğini, daha sonra ihalenin feshedildiğini, ihalenin feshinden sonra ihale bedeli olan 101.000,00-TL'nin müvekkiline iade edilmediğini bildirerek uğramış olduğu zarardan dolayı 350.000,00-TL maddi tazminatın faiziyle birlikte hazineden alınarak kendilerine ödenmesini istemiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; HMK'nun 46. maddesinde belirtilen yasal koşulların oluşmadığını, delillerin değerlendirilerek, soyut kanun hükümlerinin somut olaya uygulanması sonucu, hak ve nesafet kuralları gözetilerek vicdani kanaat doğrultusunda karar verildiğini, HMK 46 anlamında bir kusurun olmadığını, icra müdürlüğü işlemlerinde de kusurlu herhangi bir işlem bulunmadığını belirtilen nedenlerle davanın reddini ve davacı aleyhine disiplin para cezasına hükmedilmesini istemiştir.

İhbar olunanlar Hakim ... ve Hakim ...; cevap dilekçesi vermemişlerdir.

DELİLLER

Çatalca İcra Müdürlüğünün 2009/313 Talimat sayılı dosyası, İstanbul 12. İcra Müdürlüğünün 2017/1455 E. sayılı dosyası, Çatalca İcra Hukuk Mahkemesinin 2013/1-36 E.K. sayılı dosyası, İstanbul 7.İcra Hukuk Mahkemesinin 2016/1227 E.sayılı dosyası, İstanbul 5.İcra Hukuk Mahkemesinin 2017/65 E.sayılı dosyası,

İLGİLİ KANUN MADDELERİ

A-...nun 46. maddesi :

(1) Hakimlerin yargılama faaliyetinden dolayı aşağıdaki sebeplere dayanılarak Devlet aleyhine tazminat davası açılabilir:

(a) Kayırma veya taraf tutma yahut taraflardan birine olan kin veya düşmanlık sebebiyle hukuka aykırı bir hüküm veya karar verilmiş olması.

(b) Sağlanan veya vaat edilen bir menfaat sebebiyle kanuna aykırı bir hüküm veya karar verilmiş olması.

(c) Farklı bir anlam yüklenemeyecek kadar açık ve kesin bir kanun hükmüne aykırı karar veya hüküm verilmiş olması.

(ç) Duruşma tutanağında mevcut olmayan bir sebebe dayanılarak hüküm verilmiş olması.

(d) Duruşma tutanakları ile hüküm veya kararların değiştirilmiş yahut tahrif edilmiş veya söylenmeyen bir sözün hüküm ya da karara etkili olacak şekilde söylenmiş gibi gösterilmiş ve buna dayanılarak hüküm verilmiş olması.

(e) Hakkın yerine getirilmesinden kaçınılmış olması.

(2)Tazminat davasının açılması, hakime karşı bir ceza soruşturmasının yapılması yahut mahkûmiyet şartına bağlanamaz.

(3)Devlet, ödediği tazminat nedeniyle, sorumlu hakime ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde rücu eder.

B- ...nun 49. maddesi :

Dava esastan reddedilirse davacı, beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm edilir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE HUKUKİ NİTELENDİRME

Dava, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 46. maddesi uyarınca hakimin kararından dolayı Hazine aleyhine açılan tazminat istemine ilişkindir.

1086 sayılı Kanun'u, ek ve değişiklikleri ile birlikte tümüyle yürürlükten kaldıran 12.01.2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 01 Ekim 2011 tarihinde yürürlüğe girmiş ve anılan Kanun'da.

“Hâkimin Hukuki Sorumluluğu” başlığı altında yapılan düzenlemeyle (Kanunun 46 - 49. maddelerinde); sorumluluk sebeplerine, yargılamada görevli merciye, dava dilekçesine dair özel yöntem ve davanın reddi halinde verilecek cezaya dair özel hükümler getirilmiş, kısaca hâkimlerin hukukî sorumluluğuna ilişkin yeni bir sistem hayata geçirilmiştir.

Buna göre, hakimlerin yargılama faaliyetinden dolayı ancak Devlet aleyhine tazminat davası açılabileceği, kişisel kusura, haksız fiile veya diğer sorumluluk sebeplerine dayanılarak da olsa hâkim aleyhine tazminat davası açılamayacağı kuralı benimsenmiştir.

GÖREV

Görevli yargı merciine ilişkin olarak HMK’nun 47. maddesinde; “Devlet aleyhine açılan tazminat davası, ilk derece ve bölge adliye mahkemesi hâkimlerinin fiil ve kararlarından dolayı, Yargıtay ilgili hukuk dairesinde;…açılır ve ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür” hükmüne yer verilmiştir. Bu maddeye göre, karar temyiz edilse idi, temyiz incelemesi Yargıtay’ın hangi Hukuk Dairesinde yapılacak idiyse, dava o Hukuk Dairesinde açılacaktır. Somut olayda, ihalenin feshi davasına konu olan şikayet, İcra Hukuk Mahkemesi Hakimleri tarafından bu konuda verilen kararın temyiz mercii Dairemiz olduğundan, ilk derece mahkemesi sıfatıyla davaya bakmaya da Dairemiz görevli ve yetkili bulunmaktadır.

SÜRE

Dava yasal süre içerisinde açılmıştır.

İHBAR

6100 sayılı Kanunun 48. maddesinin 2. fıkrasında yer alan; “Mahkeme, açılan tazminat davasını, ilgili hâkime resen ihbar eder” emredici hükmü gereği, dava, kararı veren Hâkim ...'a ve Hakim ...'a resen ihbar edilmiştir.

HARÇ VE GİDER AVANSI

HMK’nun 120. maddesinin 1. fıkrasında; “Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır” hükmüne yer verilmiş olup, davacı, HMK’nun 120. maddesinin 1. fıkrası uyarınca; dava açarken gerekli harç ve gider avansını yatırmıştır.

ÖN İNCELEME

Davacının ...nun 120. maddesi gereğince yatırması gereken gider avansını yatırdığı, davanın Hakim ...’a ve Hakim ...'a re’sen ihbar edildiği, tensip tutanağının davacı vekiline, dava dilekçesi ve ekleri ile tensip tutanağının, davalı ile ihbar olunanlara tebliğ edildiği, davalı vekilinin cevap dilekçesi sunduğu, dilekçenin, davacı vekiline ve ihbar olunanlara tebliğ edildiği, ...nun 137 v.d. maddeleri uyarınca ön inceleme aşamasının tamamlanmış olduğu görüldüğünden ve tarafların sulh olmayacakları anlaşıldığından, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği'nin 41. maddesinin 2. fıkrası gereğince tahkikata geçilmiştir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 46/1. maddesinde; Hâkimlerin yargılama faaliyetinden dolayı Devlet aleyhine tazminat davası açılabileceği vurgulandıktan sonra, dava sebepleri;

Kayırma veya taraf tutma yahut taraflardan birine olan kin veya düşmanlık sebebiyle hukuka aykırı bir hüküm veya karar verilmiş olması,

Sağlanan veya vaat edilen bir menfaat sebebiyle kanuna aykırı bir hüküm veya karar verilmiş olması,

Farklı bir anlam yüklenemeyecek kadar açık ve kesin bir kanun hükmüne aykırı karar veya hüküm verilmiş olması,

Duruşma tutanağında mevcut olmayan bir sebebe dayanılarak hüküm verilmiş olması,

Duruşma tutanakları ile hüküm veya kararların değiştirilmiş yahut tahrif edilmiş veya söylenmeyen bir sözün hüküm ya da karara etkili olacak şekilde söylenmiş gibi gösterilmiş ve buna dayanılarak hüküm verilmiş olması,

Hakkın yerine getirilmesinden kaçınılmış olması,

şeklinde tahdidi olarak gösterilmiştir.

HMK’nun 46 ve mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 573 ve devamı maddelerine göre, hâkimin, bir soruşturma, kovuşturma veya davayla ilgili olarak yaptığı işlem, yürüttüğü faaliyet ve kararları nedeniyle ancak Devlet aleyhine tazminat davası açılabilecek olup, kişisel kusura, haksız fiile veya diğer sorumluluk sebeplerine dayanılarak da olsa, hâkim aleyhine tazminat davası açılamayacağı her türlü kuşku ve duraksamadan uzaktır.

T.C. Anayasasının 138/1-2. maddesi gereğince. “Hâkimler görevlerinde bağımsızdırlar. Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.” Hâkimlerin Anayasa güvencesi altına alınan bağımsızlığı, ilke olarak yargı fonksiyonunun ifa edilmesi dolayısıyladır.

Yargı yetkisinin özellikleri, hâkimlerin kişisel sorumluluğunda, özel bir sorumluluk düzeninin uygulanmasını zorunlu kılmıştır. Zira yargı görevinin bağımsızlık ve tarafsızlık içinde aksatılmadan yerine getirilmesi esastır. Gerçekten, hâkimlerin diğer devlet memurlarının tâbi bulundukları sorumluluk esaslarına bağlanmaları, yaptıkları her işlemin, aleyhlerine bir tazminat davasına yol açabileceğini düşünmelerine ve bunun sonucu olarak tereddüt içinde kalmalarına yol açabilir.

Tabiidir ki; adaletin gerçekleşmesi, hâkim hakkında sorumsuzluk müessesesinin kabulünü gerektirmez. Ancak, hâkimin hukuki sorumluluk halleri benimsenirken, yargısal faaliyetten ibaret olan esas görevinin aksatılmamasına büyük özen gösterilmesi zorunludur. Gelişigüzel bir sorumluluk sisteminin benimsenmesi, hâkimin bağımsızlığını ve tarafsızlığını tehlikeye düşürebilir.

Hâkimlerin verdikleri kararlarından dolayı ilke olarak sorumlu tutulamayacakları esas olmakla beraber, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, hâkimin bağımsızlığı kadar tarafsızlığını da güvence altına almak amacıyla, onun hukuki sorumluluğunu sınırlı olarak kabul etmiş ve aynı zamanda sorumluluğun tespitini özel bir usule tâbi tutmuştur.

Hâkimin yargılama faaliyetinden dolayı Devlet aleyhine tazminat davası açılabilmesi için; HMK’nun 46. maddesinde tahdidi olarak yazılı bulunan sebeplerin bir ya da bir kaçının gerçekleşmesi, hâkimin görevini yaparken davacıya karşı düşmanlığı veya karşı tarafla dostluğu nedeniyle, davacı aleyhine, kasıtla veya ağır ihmalle kanuna açıkça aykırı karar vermiş olması, kasten, adalete ve yasalara aykırı karar verdiğinin, tevil ve tefsire ihtiyaç göstermeyecek derecede açık ve kesin olması, davacının karardan dolayı zarar görmesi ve hâkimin davranışı ile zarar arasında illiyet bağının olması ve bu hususların davacı tarafından kanıtlanması gerekir.

Somut olayın incelenmesinde;

İncelenen tüm dosya kapsamına göre; dava dışı takip alacaklısı Hasyıl... Ltd.

Şti. tarafından borçlu Volkan Çalışkan aleyhine kambiyo takibi yapıldığı, dosya alacağının daha sonra Mithat Ayduğan'a temlik edildiği, Mustafa Çalışkan'ın ise icra kefili olduğu, borçlu Mustafa Çalışkan adına kayıtlı " Çatalca ilçesi Kaleiçi Mah. 159/35 ada - parsel sayılı taşınmazın Çatalca İcra Müdürlüğünün 2009/313 talimat sayılı dosyasından satışa çıkarıldığı, 30/12/2010 tarihinde yapılan satışta 101.000,00-TL bedelle davalı ihale alıcısı ...'a satıldığı, 101.000,00-TL ihale bedelinin ihale kesinleşmeden takip alacaklısı Mithat Ayduğan'a ödendiği,

yapılan ihalenin Çatalca İcra Hukuk Mahkemesinin 09/04/2013 tarihli kararı ile fesh edildiği ve kararın kesinleştiği, ihale alıcısı vekilinin icra dairesine başvurarak müvekkili tarafından ödenen ihale bedelini geri almak amacıyla borçlu Mustafa Çalışkan adına kayıtlı taşınmazın kaydına yeniden haciz konulmasını talep ettiği, icra müdürlüğünce talebin kabulüne karar verildiği, davacı-borçlunun bu işleme karşı şikayette bulunduğu, İstanbul 7.İcra Hukuk Mahkemesinin 29.11.2016 tarih ve 2016/1227 E. - 2016/932 K.sayılı kararı ile ... lehine konulan haczin fekkine karar verildiği,

istinafı üzerine Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine karar verildiği; yine ihale alıcısı vekilinin icra dairesine başvurarak müvekkili tarafından ödenen ihale bedelini geri almak amacıyla dosya alacaklısı Mithat Ayduğan'ın mallarına haciz konulması için icra müdürlüğünden talepte bulunduğu, icra müdürlüğünce talebin kabul edildiği, bunun üzerine dosya alacaklısı Mithat Ayduğan'ın icra müdürlüğü işlemlerinin iptali ve hacizlerin fekkine karar verilmesi için icra mahkemesine şikayette bulunduğu, İstanbul 5.İcra Hukuk Mahkemesinin 23.01.2018 tarih ve 2017/65 E. - 2018/85 K.sayılı kararı ile hacizlerin kaldırılmasına karar verildiği,

kararın istinaf edildiği ve halen yargılamanın devam ettiği görülmüştür.

Tazminat istemi, yasa yolları düzenlenmiş bulunan yargısal işlem ve kararlara ilişkindir. Davacının iddiası ve gelişim biçimi itibariyle, hukuki süreç işlemiş, ancak henüz tamamlanmamış, yasa yolları tüketilmemiştir. Bu aşamada zararın varlığından söz edilemeyeceğinden davanın reddine karar vermek gerekmiştir.

Hâkimin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile bunların gerçekleştirilmesine yönelik teminatlar hâkimlerin keyfî davranabilecekleri, istedikleri şekilde karar verebilecekleri ve bu kararlardan da sorumlu olmayacakları anlamına gelmemekle birlikte, somut olayda, HMK’nun 46. maddesinde sayılan sebeplerin mevcut olmadığı sonuç ve vicdani kanaatına varıldığından, işbu davanın reddine ve ...nun 49. maddesi hükmü uyarınca davacının 700-TL disiplin para cezası ile cezalandırılmasına karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlere, kararın dayandığı yasal ve hukuksal gerekçeye, dosyadaki kanıtlara ve heyetin takdirine göre;

1-HMK'nun 46.maddesi uyarınca açılan davanın REDDİNE,

2-HMK’nun 49.maddesi uyarınca davacının takdiren 700-TL disiplin para cezası ile cezalandırılmasına,

3-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince; alınması gereken 93,10 TL başvurma harcı yerine 55,20 TL alındığından, eksik kalan 37,90 TL harç ile alınması gereken 123,60 TL maktu karar ve ilam harcı olmak üzere toplam 161,50-TL bakiye harcın, peşin alınan 5.977,12 TL harçtan mahsubu ile artan 5.815,62-TL harcın karar kesinleştiğinde istek halinde davacıya iadesine,

4-Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin kendisi üzerinde bırakılmasına,

5-HMK’nun 333. maddesi gereği, hükmün kesinleşmesinden sonra, davacı tarafından yatırılan gider avansından kullanılmayan kısım kalması halinde davacıya iadesine,

6-Davalı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre davalı yararına hesaplanan 5.940-TL maktu vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı ... Hazinesine verilmesine,…” karar verilmiştir.

Kararın Temyizi:

7. Özel Daire kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. GEREKÇE

8. Dava, HMK’nın 46. maddesine dayalı tazminat istemine ilişkindir.

9. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 46. maddesinde sorumluluk nedenleri sınırlı olarak sayılmıştır. HMK’nın 46. maddesinde “(1) Hâkimlerin yargılama faaliyetinden dolayı aşağıdaki sebeplere dayanılarak Devlet aleyhine tazminat davası açılabilir:

a) Kayırma veya taraf tutma yahut taraflardan birine olan kin veya düşmanlık sebebiyle hukuka aykırı bir hüküm veya karar verilmiş olması.

b) Sağlanan veya vaat edilen bir menfaat sebebiyle kanuna aykırı bir hüküm veya karar verilmiş olması.

c) Farklı bir anlam yüklenemeyecek kadar açık ve kesin bir kanun hükmüne aykırı karar veya hüküm verilmiş olması.

ç) Duruşma tutanağında mevcut olmayan bir sebebe dayanılarak hüküm verilmiş olması.

d) Duruşma tutanakları ile hüküm veya kararların değiştirilmiş yahut tahrif edilmiş veya söylenmeyen bir sözün hüküm ya da karara etkili olacak şekilde söylenmiş gibi gösterilmiş ve buna dayanılarak hüküm verilmiş olması.

e) Hakkın yerine getirilmesinden kaçınılmış olması.” düzenlemesi bulunmaktadır.

10. Somut olayda HMK'nın 46. maddesinde sınırlı sayıda belirtilen sorumluluk sebeplerinden hiçbiri bulunmadığından ve hâkimlerin yargılama faaliyetinden dolayı tazminat şartları oluşmadığından Özel Dairece davanın reddine karar verilmesi yerindedir.

11. Hâl böyle olunca, yapılan açıklamalara, dosyadaki tutanak ve kanıtlara, bilgi ve belgelere, Daire kararında açıklanan gerektirici nedenlere, delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, usul ve yasaya uygun olduğu tespit edilen Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği kararın onanması gerekir.