Abdulhalim Özdemir ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/9850)

KÜNYE

Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm Abdulhalim Özdemir Ve Diğerleri Başvurusu

Karar tarihi: 16 Kasım 2016
Başvuru Numarası: 2014/9850

Karar metni, AYM Kararlar Bilgi Bankası kaynağından olduğu gibi aktarılmıştır; metne müdahale edilmemiştir. Kişisel veriler maskelenmiştir. Bu karar için özgün analiz henüz yazılmamıştır.

Karar Metni

4.246 kelime·21 dk okuma·80 bölüm

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurular, murislerinin faili meçhul bir şekilde öldürüldüğü

şikâyetiyle 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan

Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan başvuruların

reddedilmesi sonucunda açılan davalara ilişkin yargılama işlemlerinin makul

sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle adil yargılanma haklarının ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular, muhtelif tarihlerde Anayasa Mahkemesine doğrudan

yapılmıştır. Başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi

neticesinde başvuruların Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm ve İkinci Bölüm Komisyonlarınca, muhtelif

tarihlerde başvuruların kabul edilebilirlik incelemelerinin Bölümler tarafından

yapılmasına karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanları tarafından muhtelif tarihlerde, başvuruların

kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın muhtelif tarihli yazılarında Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen

başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

6. Anayasa Mahkemesi tarafından 12/1/2015 tarihinde 2014/13142

başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasının konu yönünden hukuki irtibatı

nedeniyle 2014/9850 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile 24/3/2015

tarihinde 2014/13138 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasının 2014/9861

başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile 2014/13144 başvuru numaralı

bireysel başvuru dosyasının 2014/9863 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası

ile 2014/13151 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasının 2014/9867 başvuru

numaralı bireysel başvuru dosyası ile 2014/13148 başvuru numaralı bireysel

başvuru dosyasının 2014/9877 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile

birleştirilmesine; 2014/13142, 2014/13138, 2014/13144, 2014/13148 ve 2014/13151

numaralı bireysel başvuru dosyalarının kapatılmasına, incelemenin 2014/9850,

2014/9861, 2014/9863, 2014/9867 ve 2014/9877 başvuru numaralı bireysel başvuru

dosyaları üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.

7. Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun A satırında

başvuru numaraları belirtilen dosyaların konu yönünden hukuki irtibatı

nedeniyle 2014/9850 başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine, incelemenin

2014/9850 başvuru numaralı dosya üzerinden yürütülmesine ve diğer bireysel

başvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

8. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucular,

i. Abdulhakim

Özdemir, Abdulhalim Özdemir, Abdurrahim Özdemir,

Esham Özdemir, Maşallah Özdemir, Mehmet Zeki Özdemir ve Nazime

Özdemir murisleri A.Ö.nün

21/6/1994 tarihinde Mardin ili Nusaybin ilçesinde öldürülmesinin,

ii. Emine Akçekaya,

Hadice Akçekaya, İdris Akçekaya,

Mehmet Ali Akçekaya ve Necmettin Akçekaya

murisleri H.A.nın 6/8/1992

tarihinde Mardin ili Nusaybin ilçesinde öldürülmesinin,

iii. Hüseyin Tuaç,

Mehmet Emin Tuaç ve Zeynep Tuaç

murisleri A.T.nin 16/12/1992 tarihinde Mardin ili

Nusaybin ilçesinde öldürülmesinin,

iv. Çekdar

Yıldırım ve Feryal Yıldırım murisleri M.Y.nin 29/6/1994 tarihinde Mardin ili Nusaybin İlçesinde

öldürülmesinin,

v. İzzettin Demir ve Peşvar

Demir murisleri T.D.nin 3/3/1993 tarihinde Mardin ili

Nusaybin ilçesinde öldürülmesinin,

vi. Fatım

Karadeniz, Güli Kaya, Hacice

Kaya, Hasan Kaya, Hüseyin Kaya, Mehmet Kaya ve Resul Kaya murisleri M.K.nın 6/7/1994 tarihinde Mardin

ili Nusaybin ilçesinde öldürülmesinin,

vii. Fasla Yelboğa,

Gurbet Bakır ve Zeynep Çetin murisleri İ.Y.nin terör

örgütü mensuplarınca gerçekleştirilen yol kesme eylemi sonucu kaçırılarak

alıkonulması ve bir müddet sonra 3/5/1997 tarihinde cesedinin bulunmasının

terör eylemlerinden veya terörle

mücadele kapsamında yürütülen faaliyetlerden kaynaklandığını ve bu olaylar

nedeniyle zarara uğradıklarını iddia etmişlerdir.

10. Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilen

tarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanması

talebiyle Mardin Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuşlardır.

11. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilen

Komisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine karar verilmiştir.

12. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırında

belirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, ekli

tablonun F satırında tarihleri gösterilen Mardin İdare Mahkemesi kararları ile

işlemlerin iptaline, başvurucuların maddi tazminat taleplerinin kısmen kabulüne,

hükmedilen tazminat miktarlarının başvurucuların Komisyona başvuru

tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte miras payları

oranlarında başvuruculara ödenmesine hükmedilmiştir.

13. Davalı idarenin temyizi üzerine ekli tablonun G satırında

gösterilen tarihlerde Danıştay Onbeşinci Dairesi

ilamları ile kararların usul ve hukuka uygun olduğu, kararların bozulmasını

gerektirecek bir sebebin bulunmadığı belirtilerek hükümlerin onanmasına karar

verilmiştir.

14. Başvurulardan bir kısmı karar düzeltme talebinde bulunmuş,

ekli tablonun H satırında belirtilen tarihlerde karar düzeltme talepleri

Danıştay Onbeşinci Dairesinin ilamı ile

reddedilmiştir.

15. Başvurucular, açtıkları davalar temyiz incelemesinde derdest

iken muhtelif tarihlerde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgili Hukuk

16. 5233 sayılı Kanun’un 1., 2., 4., 6., 7., 8., geçici 1.,

geçici 3., geçici 4. maddeleri; 24/6/2013 tarihli ve 2013/5034 sayılı Bakanlar

Kurulu Kararı Ek Karar’ın 1. maddesi; Danıştay Onuncu Dairesinin 30/12/2008

tarihli ve E.2008/4141, K.2008/9584 sayılı kararı; Danıştay Onuncu Dairesinin

31/12/2008 tarihli ve E.2008/5548, K.2008/9733 sayılı kararı; Danıştay Onuncu

Dairesinin 20/2/2009 tarihli ve E.2008/6679, K. 2009/1227 sayılı kararı ( Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§

15-28).

17. 5233 sayılı Kanun’un 25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılı

Kanun’un 1. maddesiyle değişik 9. maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları

şöyledir:

“Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde (7000) gösterge

rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunan miktarın;

a) Yaralananlara altı katı tutarını geçmemek üzere yaralanma derecesine

göre,

b) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından üçüncü

derece olarak tespit edilenlere dört katından yirmidört

katı tutarına kadar,

c) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından ikinci

derece olarak tespit edilenlere yirmibeş katından kırksekiz katı tutarına kadar,

d) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından birinci

derece olarak tespit edilenlere kırkdokuz katından yetmişiki katı tutarına kadar,

e) Ölenlerin mirasçılarına elli katı tutarında,

Nakdî ödeme yapılır.

…

Birinci fıkranın (e) bendine göre belirlenen nakdî ödemenin mirasçılara

intikalinde 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun mirasa ilişkin hükümleri

uygulanır.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 16/11/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

19. Başvurucular, murislerinin faili meçhul bir şekilde

öldürüldüğünü, söz konusu ölüm olayları nedeniyle uğradıkları zararların

karşılanması istemiyle 5233 Kanun kapsamında yapılan taleplerinin reddedildiğini,

anılan ret işlemine karşı açtıkları davada idare mahkemesinin işlemin iptali ve

maddi tazminat talebinin kısmen kabulü yönünde karar verdiğini, yerel Mahkeme

kararının temyiz edildiğini ve dava dosyalarının karmaşık bir yapıda

olmamasına, başvuruculara isnat edilebilecek herhangi bir kusur bulunmamasına

rağmen bireysel başvuru tarihi itibariyle dosyalarının beş yıldır temyiz

aşamasında derdest olduğunu, dolayısıyla yaptıkları başvurular hakkında

yürütülen işlemlerin makul sürede sonuçlandırılmadığını belirterek Anayasa’nın

36. maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini

iddia etmişler ve manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

a. Başvurucu Güli Kaya’nın Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

20. Başvurucu 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptığı başvurunun ve

akabinde açtığı davanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle Anayasa’nın

36. maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini

iddia etmiştir.

21. Anayasa’nın 148. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:

“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak

ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi

birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine

başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş

olması şarttır.”

22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Herkes,

Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa

Mahkemesine başvurabilir.”

23. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü ve 6216 sayılı Kanun’un

45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca Anayasa’da güvence altına

alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

(Sözleşme) ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır. Dolayısıyla

medeni haklara sahip gerçek ve tüzel kişiler bireysel başvuru yönünden dava

ehliyetine sahiptir (Büğdüz Köyü Muhtarlığı, B. No: 2012/22,

25/12/2012, § 24).

24. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme’nin 34.

maddesinde yer alan “mağdur”

kelimesi ile ihtilaf konusu eylem ya da ihmalden doğrudan etkilenen kişinin

kast edildiğini belirtmiş (Brumarescu/Romanya [BD], B. No: 28342/95,

28/10/1999, § 50); hakkı ihlal edilen kişinin bireysel başvuru yapmadan önce

ölmesi durumunda mağdurluk durumunun ortadan kalkması nedeniyle hukuken bir

başkasının ölen kişi adına bireysel başvuruda bulunamayacağına karar vermiştir

(Davut Kaya, Zöhre

Polat/Türkiye, B. No: 2794/05, 40345/05, 21/10/2008).

25. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 28.

maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu

anda başlar ve ölümle sona erer.”

26. 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 43.

maddesi şöyledir:

“Hukuki işlemden doğan temsil yetkisi, aksi

taraflarca kararlaştırılmadıkça veya işin özelliğinden anlaşılmadıkça, temsil

olunanın veya temsilcinin ölümü, gaipliğine karar verilmesi, fiil ehliyetini

kaybetmesi veya iflas etmesi durumlarında sona erer.

Bu hüküm, bir tüzel kişiliğin sona ermesi

durumunda da uygulanır.

Tarafların karşılıklı kişisel hakları

saklıdır.”

27. 6098 sayılı Kanun’un 513. maddesinin birinci fıkrasının

birinci cümlesi şöyledir:

“Sözleşmeden

veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sözleşme, vekilin veya vekâlet

verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile kendiliğinden sona ermiş

olur.”

28. 4721 sayılı Kanun’un 28. maddesine göre gerçek kişiler

hakkında sağ doğmakla başlayan kişilik ölümle sona ermekte olup ölüm ile

kişiliği sona erenler için artık hak ve fiil ehliyetine sahip olduklarından söz

etmeye olanak bulunmamaktadır. 6098 sayılı Kanun’un anılan hükümlerinden

anlaşıldığı üzere ise hukuki işlemden doğan vekâlet veren ile vekil arasında

temsil yetkisine dair sözleşme,aksi

kararlaştırılmadıkça veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça taraflardan

birinin ölümü, ehliyetini kaybetmesi veya iflası ile hiçbir işleme gerek

kalmaksızın kendiliğinden son bulacaktır (Abdurrehman Uray, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 28).

Bu bakımdan müvekkilin ölümü ile davaya vekâlet son bulduğundan, müvekkilin

sağlığında düzenlediği vekâletname ile yetkili kıldığı vekili (avukatı),

müvekkilin ölümünden sonra onun adına dava açamaz.

29. Başvuru konusu olayda, Mardin İdare Mahkemesinde açılan

davanın temyiz incelemesi sırasında 13/8/2010 tarihinde başvurucu vefat etmiş,

başvuru tarihi itibarıyla temyiz incelemesinde derdest olan dosya hakkında

anılan yargılamada başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde tanımlanan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla 23/6/2014 tarihinde vekil

tarafından bireysel başvuru yapılmıştır.

30. Bu durumda, başvuru tarihinden önce vefat eden başvurucu

adına aksi bir kanıya varılacak durum bulunmadığından, vekâlet ilişkisi sona

ermiş olan avukat tarafından yapılan bireysel başvuruda, başvurucunun güncel

bir hakkının ihlal edildiği iddiasının değerlendirilmesi söz konusu

olamayacaktır.

31. 6216 sayılı Kanun’un 51. maddesi şöyledir:

“Bireysel

başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine,

yargılama giderlerinin dışında, ayrıca ikibin Türk

Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına hükmedilebilir.”

32. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün

(İçtüzük) 83. maddesi şöyledir:

“Başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki

davranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit

edilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında, ilgilinin ikibin Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para

cezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.”

33. İlgili düzenlemeler vasıtasıyla genel hukuk teorisinde bir

kamu düzeni kuralı olarak ele alınan ve genel olarak bir hakkın açıkça

öngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasının

hukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasının,

bireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamda

bireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan ve Mahkemenin başvuruyu

gereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kötüye

kullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür (Mehmet Güven Ulusoy, [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 31;

S.Ö., B. No: 2013/7087,

18/9/2014, § 28).

34. Bu kapsamda özellikle mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçek

olmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,

başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgi

verilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusu

değerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemli gelişmeler hakkında

mahkemenin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaat

oluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmak

kaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret, tehdit veya

tahrik edici bir üslup kullanılması ile söz konusu başvuru yolu kapsamında

ihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçla

bağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuru

hakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (Mehmet Güven Ulusoy, § 32; S.Ö.,

§ 29).

35. Başvuru konusu olayda başvurucu Güli

Kaya 5/10/2004 tarihinde Avukat Cüneyt Alkandemir’e

vekâlet vermiştir. Başvurucu, nüfus kayıtlarına göre 13/8/2010 tarihinde vefat

etmiştir. Başvurucu vekili tarafından 23/6/2014 tarihinde başvurucunun makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapılmış,

başvuru formunda başvurucunun öldüğü konusunda bir bilgiye yer verilmediği gibi

başvuru sonuçlanana kadar da bir bildirimde bulunulmayarak Mahkemeyi yanıltıcı

bir davranışın ortaya konulduğu anlaşılmaktadır.

36. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireysel

başvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafından

bireysel başvuru yapma imkânı kural olarak bulunmamaktadır (Abdurrehman Uray, § 30).

37. Açıklanan nedenlerle başvuru tarihinden önce vefat etmiş

başvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılan

bireysel başvurunun başvuru hakkının kötüye

kullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.

38. Bu durumda Avukat Cüneyt Alkandemir

aleyhine, Anayasa Mahkemesini yanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216

sayılı Kanun’un 51. maddesi ve İçtüzük’ün 83. maddesi

uyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasına

hükmedilmesi gerekir.

b. Başvurucu Esham

Özdemir’in Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

39. Başvurucu 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptığı başvurunun ve

akabinde açtığı davanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle Anayasa’nın

36. maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini

iddia etmiştir.

40. 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Bireysel

başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal

nedeniyle güncel, kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından

yapılabilir.”

41. 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel

başvuru hakkına sahip olanlar” başlıklı 46. maddesinde kimlerin

bireysel başvuru yapabileceği sayılmış olup anılan maddenin (1) numaralı

fıkrasına göre bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesi

için iki temel ön koşul bulunmaktadır. Bunlardan birincisi başvuruya konu

edilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya işleminden ya da

ihmalinden dolayı “güncel bir hakkının ihlal

edilmesi” ve bunun sonucunda başvurucunun kendisinin “mağdur” olduğunu ileri sürmesi, ikincisi

ise bu ihlalden dolayı kişinin “kişisel

olarak ve doğrudan” etkilenmiş olması gerekir (Onur Doğanay, B. No: 2013/1977, 9/1/2014,

§ 42).

42. Bu iki temel koşula ilave olarak 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” başlıklı 45. maddesinin

(1) numaralı fıkrasına göre Anayasa Mahkemesine ancak Anayasa'da güvence altına

alınmış temel hak ve özgürlüklerden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve

buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin

ihlal edildiği iddiasıyla başvurulabilir. Buradan çıkan sonuca göre Anayasa'da

güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden, AİHS ve buna ek Türkiye’nin

taraf olduğu protokoller kapsamında bir hakkı doğrudan etkilenmeyen kişi “mağdur” statüsü kazanamaz (Onur Doğanay, § 43).

43. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bir hakkın ihlaline

karar verilebilmesi için mağdurluk statüsünün ve/veya başvuruya konu olan kamu

gücü kullanımına dayalı temel nedenlerin başvurunun yapıldığı anda mevcut

olması ve başvuru hakkında karar verileceği zamana kadar devam etmesi gerekir.

Mağdurluk statüsünün varlığı konusunda değerlendirme yapılırken başvurucunun

şikâyet ettiği hususların gerçekleşip gerçekleşmediği, hâlâ mevcut olup

olmadığı ve muhtemel hak ihlalinin etkilerinin giderilip giderilmediği

incelenmelidir (Zübeyit Kaya, B. No: 2013/7674, 21/5/2015, § 36).

44. Başvurucu Esham Özdemir tarafından, başvuruya konu dava

dosyasında Mardin İdare Mahkemesinin 3/7/2009 tarihli ve E.2007/1727,

K.2009/1072 sayılı kararının temyiz incelemesinde derdest olduğu beyan edilerek

makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği ileri sürülmüştür. Başvurucunun

adı bireysel başvuru formunda başvurucular arasında belirtilmekle beraber

başvurucunun, başvuru dosyasındaki muris A.Ö.nün veraset ilamında mirasçılar hanesinde

bulunmadığı, Komisyona başvuruda bulunan kişiler arasında yer almadığı ve İdare

Mahkemesinde açılan davada başvurucunun taraf kaydının mevcut olmadığı tespit

edilmiştir.

45. Açıklanan nedenlerle makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri süren başvurucunun, başvuru konusu yargılama dosyasında taraf

veya müdahil sıfatı bulunmadığı, bu açıdan başvuruya konu yapılan yargılama

faaliyeti nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkının doğrudan etkilenmediği

anlaşıldığından başvurucu Esham Özdemir’in başvurusunun diğer kabul

edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

c. Diğer Başvurucuların

Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

46. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun bu kısmının

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

47. Başvurucular, 5233 sayılı Kanun kapsamında ileri sürdükleri

giderim talebinin değerlendirilmesi hususundaki yargılama süreçlerinin, dava

dosyalarının karmaşık bir yapıda olmamasına ve başvuruculara isnat edilebilecek

herhangi bir kusur bulunmamasına rağmen makul sürede sonuçlandırılmaması

nedeniyle Anayasa’nın 36. maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma

haklarının ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

48. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan müracaatlarda idari

yargı makamları nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki

iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesinin bu

konuda verdiği kararlarında, komisyon ve yargılama aşamalarında geçen süreler

ile davanın tüm koşulları, karara bağlanan başvuru sayısı ve yargılama

sürecinde komisyon ve yargılama makamlarınca yapılan işlemler dikkate alınarak

uyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve özellikle

yargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olmadığı ve toplamda sekiz

yılın altında gerçekleşen başvuruların karara bağlanma süresinin makul sürede

yargılanma hakkının ihlaline yol açmadığı sonucuna ulaşılmıştır (Sabri Çetin, B. No: 2013/3007, 6/2/2014,

§§ 61-69; Mahmut Can Arslan, B.

No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 60-68; Mehmet

Gürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014, §§ 58-66; Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014,

§§ 58-66). Başvurunun kesin olarak karara bağlanmasının daha uzun bir sürede

gerçekleştiği ve bu durumun başvuruculara atfedilebilecek bir kusurdan

kaynaklanmadığı durumlarda ise makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

sonucuna varılmıştır (İsmet Kaya,

B. No: 2013/2294, 8/5/2014, §§ 46-70).

49. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyona

başvuru tarihleri (Ekli tablonun C satırı)ile nihai karar tarihleri (Ekli

tablonun G ve H satırları) arasında geçen ve ekli tablonun I satırında her bir

başvuru için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen yargılama süreçlerinde makul

olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

50. Açıklanan nedenlerle başvurucuların Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un

50. Maddesi Yönünden

51. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2) numaralı

fıkraları şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir. …

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

52. Başvurucular, her bir başvurucu için 40.000 TL manevi

tazminat talebinde bulunmuşlardır.

53. Mevcut başvuruda Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına

alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği tespit edilmiş olması

nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında başvuruculara ekli tablonun J satırında gösterilen net manevi tazminat

miktarlarının ödenmesine karar verilmesi gerekir.

54. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206.10

TL başvurucu harcından ibaret yargılama giderinin,

i. Başvurucular Abdulhalim Özdemir ve Nazime

Özdemir’e müştereken,

ii. Başvurucular Abdulhakim

Özdemir, Abdurrahim Özdemir, Maşallah Özdemir ve

Mehmet Zeki Özdemir’e müştereken,

iii. Başvurucular Hadice Akçekaya

ve Mehmet Ali Akçekaya’ya müştereken,

iv. Başvurucular Emine Akçekaya,

İdris Akçekaya ve Necmettin Akçekaya’ya

müştereken,

v. Başvurucular Hüseyin Tuaç ve

Mehmet Emin Tuaç’a müştereken,

vi. Başvurucu Zeynep Tuaç’a

münferiden,

vii. Başvurucu Çekdar Yıldırım’a

münferiden,

viii. Başvurucu Feryal Yıldırım’a

münferiden,

ix. Başvurucular İzzettin Demir ve Peşvar

Demir’e müştereken,

x. Başvurucular Hacice Kaya ve

Hüseyin Kaya’ya müştereken,

xi. Fatım Karadeniz, Hasan Kaya,

Mehmet Kaya ve Resul Kaya’ya müştereken,

xii. Başvurucular Fasla Yelboğa,

Gurbet Bakır ve Zeynep Çetin’e müştereken

ayrı ayrı iadesine karar verilmesi

gerekir.

55. 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin

başvurucular Esham Özdemir ve Güli Kaya hariç olmak

üzere diğer başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. 1. Diğer başvurucuların makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Başvurucu Esham

Özdemir’in makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının başvurucular Güli Kaya ve Esham

Özdemir dışında diğer başvurucular açısından İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. 1. Başvurucu Güli Kaya yönünden

yapılan başvurunun başvuru hakkının kötüye

kullanılması nedeniyle REDDİNE,

2. Başvurucular Güli Kaya ve Esham Özdemir dışında diğer başvuruculara,

ekli tablonun J satırında gösterilen miktarlarda net MANEVİ TAZMİNAT

ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

D. Başvurucular Güli Kaya ve Esham Özdemir adına yapılan yargılama

giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,

E. Başvurucular tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler

uyarınca tespit edilen;

i. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin

başvurucular Abdulhalim Özdemir ve Nazime Özdemir’e

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

ii. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucular

Abdulhakim Özdemir, Abdurrahim

Özdemir, Maşallah Özdemir ve Mehmet Zeki Özdemir’e MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

iii. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucular

Hadice Akçekaya ve Mehmet Ali Akçekaya’ya

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

iv. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucular

Emine Akçekaya, İdris Akçekaya

ve Necmettin Akçekaya’ya MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

v. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucular

Hüseyin Tuaç ve Mehmet Emin Tuaç’a

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

vi. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucu

Zeynep Tuaç’a MÜNFERİDEN ÖDENMESİNE,

vii. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucu Çekdar Yıldırım’a MÜNFERİDEN ÖDENMESİNE,

viii. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucu Feryal Yıldırım’a MÜNFERİDEN ÖDENMESİNE,

ix. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucular

İzzettin Demir ve Peşvar Demir’e MÜŞTEREKEN

ÖDENMESİNE,

x. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin

başvurucular Hacice Kaya ve Hüseyin Kaya’ya

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

xi. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucular

Fatım Karadeniz, Hasan Kaya, Mehmet Kaya ve Resul

Kaya’ya MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

xii. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucular

Fasla Yelboğa, Gurbet Bakır ve Zeynep Çetin’e

MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

F. 3.600 TL vekâlet ücretinin başvurucular Güli

Kaya ve Esham Özdemir dışında diğer başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

G. 6216 sayılı Kanun’un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 83. maddesi uyarınca 2.000 TL disiplin para

cezasının Avukat Cüneyt Alkandemir’den TAHSİLİNE,

H. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemelerde

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

İ. Kararın bir örneğinin Mardin Barosuna GÖNDERİLMESİNE,

J. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

16/11/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Engin

YILDIRIM

Üyeler

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep

KÖMÜRCÜ

Recai AKYEL

Raportör Yrd.

Leyla Nur

ODUNCU

Başvurucular

Abdulhalim ÖZDEMİR

2) Abdulhakim ÖZDEMİR

3) Abdurrahim ÖZDEMİR

4) Esham

ÖZDEMİR

5) Maşallah

ÖZDEMİR

6) Mehmet

Zeki ÖZDEMİR

7) Nazime ÖZDEMİR

8) Emine

AKÇEKAYA

9) Hadice

AKÇEKAYA

10) İdris

AKÇEKAYA

11) Mehmet

Ali AKÇEKAYA

12)

Necmettin AKÇEKAYA

13) Hüseyin

TUAÇ

14) Mehmet

Emin TUAÇ

15) Zeynep

TUAÇ

16) Çekdar YILDIRIM

17) Feryal YILDIRIM

18) İzzettin

DEMİR

19) Peşvar DEMİR

20) Fatım KARADENİZ

21) Güli KAYA

22) Hacice KAYA

23) Hasan

KAYA

24) Hüseyin

KAYA

25) Mehmet

KAYA

26) Resul

KAYA

27) Fasla

YELBOĞA

28) Gurbet

BAKIR

29) Zeynep

ÇETİN

Vekilleri

Av. Ayşe

ALKANDEMİR

Av. Cüneyt

ALKANDEMİR

Sıra

A

Başvuru

Numarası

2014/9850

(2014/13142)

2014/9850

(2014/13142)

2014/9850

(2014/13142)

2014/9850

(2014/13142)

2014/9861

B

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Abdulhalim ÖZDEMİR

Nazime ÖZDEMİR

Abdulhakim ÖZDEMİR

Abdurrahim ÖZDEMİR

Maşallah ÖZDEMİR

Mehmet Zeki ÖZDEMİR

Emine AKÇEKAYA

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

27/1/2005

3.546

27/1/2005

3.546

27/1/2005

3.546

27/1/2005

3.546

27/1/2005

3.546

27/1/2005

3.546

24/2/2005

3.972

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3714

E

Dava

Tarihi

2/2/2009

3/2/2009

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

3/7/2009

6/11/2009

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

15/10/2015

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

10 yıl

8 ay

10 yıl

8 ay

10 yıl

8 ay

10 yıl

8 ay

10 yıl

8 ay

10 yıl

8 ay

10 yıl

7 ay

J

Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

(TL)

10.000

Sıra

A

Başvuru

Numarası

2014/9861

(2014/13138)

2014/9861

(2014/13138)

2014/9861

2014/9863

(2014/13144)

2014/9863

(2014/13144)

2014/9863

B

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Hadice AKÇEKAYA

İdris AKÇEKA-YA

Mehmet Ali AKÇEKA- YA

Necmettin AKÇEKA-YA

Hüseyin TUAÇ

Mehmet Emin TUAÇ

Zeynep TUAÇ

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

24/2/2005

3.972

24/2/2005

3.972

24/2/2005

3.972

24/2/2005

3.972

27/1/2005

3.542

27/1/2005

3.542

27/1/2005

3.542

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

6/10/2006

2006/5-3714

6/10/2006

2006/5-3714

6/10/2006

2006/5-3714

6/10/2006

2006/5-3714

6/10/2006

2006/5-3717

6/10/2006

2006/5-3717

6/10/2006

2006/5-3717

E

Dava

Tarihi

3/2/2009

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

6/11/2009

26/12/2008

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

15/10/2015

10/9/2015

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

10 yıl

7 ay

10 yıl

7 ay

10 yıl

7 ay

10 yıl

7 ay

10 yıl

7 ay

10 yıl

7 ay

10 yıl

7 ay

J

Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

(TL)

10.000

Sıra

A

Başvuru

Numarası

2014/9867

(2014/13151)

2014/9867

2014/9872

2014/9877

(2014/13148)

2014/9877

(2014/13148)

B

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Çekdar YILDIRIM

Feryal YILDIRIM

İzzettin DEMİR

Peşvar DEMİR

Fatım KARADE-

NİZ

Hacice KAYA

Hasan KAYA

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

28/1/2005

3.549

28/1/2005

3.549

26/7/2005

11.120

26/7/2005

11.120

24/2/2005

3.923

24/2/2005

3.923

24/2/2005

3.923

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

6/10/2006

2006/5-3722

6/10/2006

2006/5-3722

18/5/2007

2007/5-5851-3746

18/5/2007

2007/5-5851-3746

6/10/2006

2006/5-3725

6/10/2006

2006/5-3725

6/10/2006

2006/5-3725

E

Dava

Tarihi

2/2/2009

12/2/2009

6/2/2009

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

3/7/2009

31/12/2009

30/6/2009

30/6/20091

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

15/10/2015

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

26/5/2016

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

10 yıl

8 ay

10 yıl

8 ay

10 yıl

2 ay

10 yıl

2 ay

11 yıl

3 ay

11 yıl

3 ay

11 yıl

3 ay

J

Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

(TL)

10.000

8.000

10.000

Sıra

A

Başvuru

Numarası

2014/9877

(2014/13148)

2014/9877

(2014/13148)

2014/9882

B

Başvurucu

T.C.

Kimlik No

Hüseyin KAYA

Mehmet KAYA

Resul KAYA

Fasla YELBOĞA

Gurbet BAKIR

Zeynep ÇETİN

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt

Numarası

24/2/2005

3.923

24/2/2005

3.923

24/2/2005

3.923

27/7/2005

13.421

27/7/2005

13.421

27/7/2005

13.421

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

6/10/2006

2006/5-3725

6/10/2006

2006/5-3725

6/10/2006

2006/5-3725

8/5/2007

2007/5-5626

8/5/2007

2007/5-5626

8/5/2007

2007/5-5626

E

Dava

Tarihi

6/2/2009

3/2/2009

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

30/6/2009

15/1/2009

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

15/10/2015

8/10/2015

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

26/5/2016

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

11 yıl

3 ay

11 yıl

3 ay

11 yıl

3 ay

10 yıl

2 ay

10 yıl

2 ay

10 yıl

2 ay

J

Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

(TL)

10.000 10.000 10.000 8.000 8.000 8.000

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, E. 2014/9850, 16 Kasım 2016 tarihli karar · Kaynak: AYM Kararlar Bilgi Bankası