Ali Rıza Akgün Başvurusu (B. No: 2014/6723)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, işçilik alacağından kaynaklanan tazminat davasında

bir kısım alacak talebinin zamanaşımından dolayı reddedilmesi ve yargılamanın

uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 12/5/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 11/3/2015 tarihli yazısında Anayasa

Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atıfta

bulunarak başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu, 26/5/1998-2/2/2007 tarihleriarasında

Z. Özel Sağlık Hizmetleri Tic. A.Ş. isimli işyerinde elektirik

teknisyeni olarak çalışmıştır.

9. Başvurucu bir kısım haklarının ödenmediğini belirterek iş

akdini feshetmiş ve 23/8/2007 tarihinde Üsküdar 2. İş Mahkemesinde açtığı

davada çalıştığı döneme yönelik ücret alacağı için 1.000 TL, kıdem tazminatı ve

fazla çalışma ücreti için ayrı ayrı 200 TL, genel tatil ve yıllık izin ücreti

için ayrı ayrı 100 TL tazminattalebinde bulunmuştur.

10. Yargılama sırasında alınan 16/9/2009 tarihli bilirkişi

raporunda başvurucunun 5.602,62 TL kıdem tazminatı, 1.443,24 TL yıllık izin

ücreti, 519,08 TL ücret alacağı, 2.794,47 TL fazla çalışma ücreti alacağının

bulunduğu belirtilmiş, alınan ek raporda ise başvurucunun 300,01 TL genel tatil

ücreti alacağının bulunduğu tespit edilmiştir.

11. Üsküdar 2. İş Mahkemesi 9/10/2009 tarihli kararında

başvurucunun istifa etmek suretiyle iş akdini sonlandırdığını, bu nedenle kıdem

tazminatı hakkının doğmadığını, fazla mesai ücreti alacağı talebini

ispatlayamadığını, bilirkişi raporunda belirlenen miktarlar ve takdiri indirime

göre genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti ve ücret alacak taleplerinin sübuta

erdiğini belirterek davayı kısmen kabul etmiştir.

12. Temyiz üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 12/9/2012

tarihli kararında başvurucunun fazla mesai alacağı olup olmadığı hususunda

sağlıklı bir değerlendirme yapılmadığı, başvurucunun 24/1/2007 tarihinde Bölge

Çalışma Müdürlüğüne verdiği dilekçe ile bir kısım işçilik alacaklarının

ödenmediği, Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) primlerinin gerçek ücret üzerinden

yatırılmadığından bahisle inceleme talebinde bulunduğu, buna göre istifanın

yalnızca işten ayrılmak isteği ile yapılmadığı, fazla mesai ücretlerinin de

olup olmadığı belirlendikten sonra Mahkemece kabul edilen genel tatil

alacağının da ödenmediği gözönünde bulundurularak

akdin feshinde 22/5/2003 tarihli ve4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin

ikinci fıkrası gereği haklı neden bulunup bulunmadığının tartışılarak karar

verilmesi gerektiğinden bahisle hüküm bozulmuştur.

13. Bu süreçte Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun 7/11/2012

tarihli kararı ile Üsküdar Adliyesi kapatılmış, dosya İstanbul Anadolu 6. İş

Mahkemesine (Mahkeme) gönderilmiştir.

14. Bozma ilamına uyan Mahkemenin aldırdığı 14/5/2013 tarihli

bilirkişi raporunda başvurucunun 2.272,89 TL fazla mesai alacağı bulunduğu

belirtilmiştir.

15. Bu arada başvurucu 15/5/2013 tarihinde İstanbul Anadolu 10.

İş Mahkemesinde açtığı davada ve 14/5/2013 tarihli bilirkişi raporu ve ek rapor

ile tespit edilen miktarlara göre saklı tutulan bakiye işçilik alacaklarının

tahsilini talep etmiştir.

16. Davalı, bakiye alacak talebi ile ilgili cevap dilekçesi ve

4/7/2013 tarihli duruşmada zamanaşımı defiileri

sürmüştür.

17. İstanbul Anadolu 10. İş Mahkemesi 4/7/2013 tarihli kararında

dosyayı Mahkemenin E.2012/649 sayılı dosyasında birleştirmiştir.

18. Mahkeme,birleşen

davaya konu olacak talepleri ile ilgili bilirkişiden 4/11/2013 tarihinde ek

rapor aldırmıştır.

19. Mahkeme 14/11/2013 tarihli kararında başvurucunun iş akdini

haklı nedenle feshettiğini, 8 yıl 19 gün kıdeminin bulunduğunu, en son brüt

ücretinin 570 TL olduğunu, yasal çalışma süresi olan 45 saatten 5 saat daha

fazla mesai yaptığını, birleştirilen dosyaya konu genel tatil ücreti, yıllık

izin ücreti ve fazla mesai ücreti alacak taleplerinin zamanaşımına uğradığını

belirterek bu alacak taleplerini reddetmiş, diğer talepleri ise kısmen kabul

etmiştir.

20. Temyiz üzerine karar Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 13/2/2014

tarihli kararıyla onanmıştır.

21. Onama kararı 10/4/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş

ve 12/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.

IV.İNCELEME VE GEREKÇE

22.Mahkemenin 20/7/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

.

A. Mahkemeye Erişim Hakkının İhlal Edildiğine

İlişkin İddia

23.Başvurucu yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle birleştirilen

dosyadaki bakiye alacak taleplerinin bir kısmının zamanaşımına uğradığını

belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

24. Uzun süren yargılama nedeniyle bir kısım alacak kalemlerinin

birleştirilen dosyanın dava tarihi itibariyle zamanaşımına uğradığına yönelik

ihlal iddialarının, mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.

25. Anayasa Mahkemesi; bireysel başvuru kapsamında yaptığı

değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkının bir uyuşmazlığı mahkeme önüne

taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını

isteyebilmek anlamına geldiğini, kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya

mahkeme kararını anlamsız hâle getiren bir başka ifadeyle mahkeme kararını

önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamaların mahkemeye erişim hakkını ihlal

edebileceğini (Özkan Şen, B. No:

2012/791, 7/11/2013, § 52), mutlak nitelikteolmayan

bu hakkın sınırlandırılması hususunda devletlerin takdir hakkı gereği bazı

düzenlemeler yapabileceğini, bununla birlikte getirilecek sınırlandırmaların

hakkın özünü zedeleyecek nitelikte olmaması, meşru bir amaç izlemesi, açık ve

ölçülü olması ve başvurucu üzerinde ağır bir yük oluşturmaması gerektiğini

belirtmiştir (Mesut Güzel, B. No:

2014/5876, 22/9/2016, § 31).

26. Somut davaya benzer bir başvuruda, bir işverenin yanında

çalışan başvurucunun iş akdinin 1/11/2003 tarihinde feshedilmesi üzerine

başvurucu açtığı davada ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti, ücret alacağı ve

fazla mesai kalemlerinin her biri için 100’er TL alacak talebinde bulunmuş,

yargılama sırasında 10/10/2011 tarihli bilirkişi raporunda tespit edilen alacak

miktarlarına istinaden 18/10/2011 tarihinde davayı ıslah ederek talep

miktarlarını artırmış,davalı taraf ise 4/11/2011

tarihli dilekçesi ile ıslah edilen kısma ilişkin zamanaşımı def’i ileri

sürmüştür. Mahkeme; yıllık izin, ücret alacağı ve fazla mesai alacaklarının,

ıslah tarihine göre 5 yıllık zamanaşımı süresinin dolduğunu belirterek bu

talepler açısından davayı kısmen kabul etmiş, dava dilekçesindeki talep

miktarlarını esas alarak karar vermiştir. Başvurucu, yargılamanın uzun sürmesi

nedeniyle ıslaha konu alacağın zamanaşımına uğradığını belirterek adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

27. Anayasa Mahkemesi bu başvuruda; Yargıtay içtihatlarında işçi

alacaklarının miktar olarak davanın açıldığı tarihte tam ve kesin olarak

tespitinin mümkün olup olmadığının somut olayın özelliğine göre değerlendirilmesi

gerektiğinin belirtildiğini, her durumda teknik ve hukuki uzmanlık gerektiren

hesaplamalar yapılması beklenmemekle birlikte başvurucunun hizmet akdi ile ne

kadar süre ile çalıştığını bilmesi gerektiğini, somut davaya konu alacağın dava

açıldığı tarih itibarıyla ilgili mevzuata göre en azından hukuken altında ücret

kabul edilmeyen asgari ücret rakamları üzerinden hesaplanmasının mümkün

olduğunu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve iş davalarına bakan Yargıtay

dairesinin ıslah edilen alacakla ilgili olarak zamanaşımı def’inin ileri

sürülebileceği yönündeki içtihatlarının avukatla temsil edilen başvurucu için öngörülebillir olduğunu ve hukuki belirsizlik taşımadığını,

5 yıllık zamanaşımı süresinin geçmesinde en büyük payın başvurucuya ait

olduğunu, başvurucunun iş akdi 1/11/2003 tarihinde feshedildiği hâlde alacak

davasını 25/4/2006 tarihinde yaklaşık 2 yıl 6 ay sonra açarak zamanaşımı

süresinin yarısının geçmesine neden olduğunu belirterek zamanaşımı nedeniyle

ıslah edilen miktarlara yönelik ret kararı verilmesinin mahkemeye erişim

hakkının ihlali sonucunu doğurmayacağını ifade etmiştir (Hüseyin Gönel,

B. No: 2013/2491, 17/7/2014, §§ 47-49 ).

28. Başvuru konusu olayda ise başvurucunun iş akdi 2/2/2007

tarihinde sona ermiş, başvurucu 23/8/2007 tarihinde İş Mahkemesine açtığı

davada fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak 1.000 TL ücret alacağı, ayrı

ayrı 200 TL kıdem tazminatı ve fazla çalışma ücreti, ayrı ayrı 100 TL genel

tatil ve yıllık izin ücreti talebinde bulunmuştur.

29. Yargılama sırasında alınan 16/9/2009 tarihli bilirkişi

raporu ve ek rapora göre başvurucunun 5.602,62 TL kıdem tazminatı, 1.443,24 TL

yıllık izin ücreti, 519,08 TL ücret alacağı, 2.794,47 TL fazla çalışma ücretive 300,01 TL genel tatil ücreti alacağının bulunduğu

tespit edilmiştir.

30. Başvurucu 16/9/2009 ve 14/5/2013 tarihli bilirkişi raporu ve

ek rapor ile tespit edilen miktarlara göre saklı tuttuğu bakiye işçilik

alacaklarının tahsili amacıyla 15/5/2013 tarihinde ek dava açmış, Mahkeme

birleştirilen dosyaya konu genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti ve fazla

mesai ücreti alacak talepleri için Kanun'da öngörülen 5 yıllıkzamanaşımı

süresinin dolduğunu belirterek bu talepleri reddetmiştir.

31. Başvuru konusu davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan 1086

sayılı Kanun hükümleri ile yargısal uygulamalarda fazlaya ilişkin hakların

saklı tutulması suretiyle açılan kısmi davalarda yargılama sırasında bilirkişi

raporuyla tespit edilen dava değerine göre bakiye alacağın ek dava ya daıslah yoluyla talep edilebileceği anlaşılmaktadır.

32. Nitekim somut başvuruya konu davanın temyiz incelemesini

yapan Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin içtihatlarında fazla çalışma, genel tatil

alacakları için ek dava (veya ıslah) tarihinden geriye doğru 5 yıllık süre için

alacak talebinde bulunulabileceği, yıllık izin ücreti alacağının iş akdinin

feshinden itibaren 5 yıllık süre içerisinde talep edilebileceği,zamanaşımı

süresi içerisinde kısmi dava açılması hâlinde alacağın yalnız talep edilen

kısmı için zamanaşımı süresinin kesileceği, dava dışı kalan bölüm hakkında

zamanaşımı süresinin işlemeye devam edeceği belirtilmiştir (Yargıtay 9. Hukuk

Dairesinin 28/1/2010 tarihli ve E.2008/14691, K.2010/1522 sayılı; aynı Dairenin

13/6/2008 tarihli ve E.2007/19340, K.2008/15577 sayılı;aynı

Dairenin 5/2/2007 tarihli ve E.2007/2643, K.2007/1895 sayılı; aynı Dairenin

12/9/2006 tarihli ve E.2006/15939, K.2006/22114 sayılı; aynı Dairenin

12/11/2009 tarihli ve E.2008/12009, K.2009/31391 sayılı kararları).

33. Başvurucunun hizmet akdi ile ne kadar süre çalıştığının

tespiti ile işçilik alacağının asıl davanın açıldığı tarih itibarıyla ilgili

mevzuata göre en azından hukuken altında ücret kabul edilmeyen asgari ücret

rakamları üzerinden hesaplanmasının mümkün olduğu, başvuru konusu iş davalarına

bakan Yargıtay dairesinin kısmi davada saklı tutulan bakiye işçilik alacağına

karşı zamanaşımı def’inin sonradan açılacak ek davada ileri sürülebileceği

hususundaki içtihatlarının avukatla temsil edilen başvurucu açısından

öngörülmeyecek nitelikte bir hukuki belirsizlik taşımadığı, başvurucunun iş

akdinin 2/2/2007 tarihinde sona ermesi üzerine 23/8/2008 tarihinde kısmi davayı

açtığı, 16/9/2009 tarihli bilirkişi raporu ve hemen akabinde alınan ek raporda

saklı tutulan fazlaya ilişkin alacak kalemleri tespit edilmesine rağmen

15/5/2013 tarihinde ek davayı açtığı bu durumun 5 yıllık zamanaşımı süresinin

geçmesinde önemli etkisinin bulunduğu anlaşılmıştır.

34. Buna göre başvurucunun ek davaya konu alacak talebinin

zamanaşımı nedeniyle reddedilmesinin hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri

bağlamında öngörülebilirlik sınırları içinde ve ölçülü olduğu, yapılan yorumun

başvurucunun mahkemeye erişim hakkını zedelemediği sonucuna ulaşılmıştır.

35. Açıklanan nedenle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekmektedir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal

Edildiğine İlişkin İddia

36.Başvurucu makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

37. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin olan iş mahkemeleri

nezdinde açılan davalarda yargılama süresi tespit edilirken sürenin başlangıç

tarihi olarak uyuşmazlığı karara bağlayacak davanın açıldığı tarih; sürenin

sona erdiği tarih olarak yargılamanın sona erdiği (Nesrin Kılıç, B. No:2013/772, 7/11/2013 § 69), yargılaması

devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas

alınır (Mehmet Salih Ayyıldız, B.

No:2012/397, 17/11/2014, § 25).

38. İş mahkemeleri nezdinde görülen davalarda yargılama

süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve

kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki

tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin

niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Nesrin

Kılıç, § 58).

39. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda yaklaşık 6 yıl 5 aylık

yargılama süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.

40. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

41. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı

fıkrası şöyledir:

“Esas inceleme sonund

a, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir.

İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması

için yapılması gerekenlere hükmedilir…”

42. Başvurucu ihlalin tespitine, 6.332 TL maddi zararı ile

manevi zararın giderilmesi talebinde bulunmuştur.

43. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

sonucuna varılmıştır.

44. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için

başvurucunun uğradığını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal

arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge

sunmamış olması nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi

gerekir. Bunun yanında ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

45. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç, 1.800 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 2006,10 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. 1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2.Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, diğer

tazminat taleplerinin REDDİNE,

D. 206,10 TL harç, 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

2006,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

E. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen

süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin İstanbul Anadolu 6. İş Mahkemesine

(E.2012/649, K.2013/444) GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

20/7/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep

KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz

AKINCI

Recai AKYEL

Raportör

:

Yakup MACİT

Başvurucu

:

Ali Rıza

AKGÜN

Vekili

:

Av. Muhsin

PEHLİVANOĞLU