Ballıdere Belediye Başkanlığı Başvurusu (B. No: 2012/1327)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurucu, 12/11/2012 tarih ve 6360

sayılı On Üç İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Altı İlçe Kurulması ile Bazı

Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un

geçici 2. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca Amasya İli, Taşova İlçesi, Ballıdere Belediyesinin tüzel kişiliğinin ilk mahalli

idareler genel seçiminden geçerli olmak üzere kaldırılarak köye dönüşecek

olması nedeniyle “yerel yönetim ilkesi”

nin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru, 31/12/2012 tarihinde Anayasa

Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 12/2/2013

tarihinde başvurunun karara bağlanması için Bölüm tarafından ilke kararı

alınması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün

33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III.

OLAYLAR VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru dilekçesindeki ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. 6360 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin (1) numaralı uyarınca

Türkiye İstatistik Kurumu tarafından tespit edilen 2011 yılı adrese dayalı

nüfus sayım sonuçlarına göre nüfusu 2.000’in altında olan belediyelerin tüzel

kişiliklerinin ilk mahalli idareler genel seçiminden geçerli olmak üzere

kaldırılarak köye dönüştürülmesi öngörülmüştür.

6. Başvurucu, anılan Kanun’a ekli (27) sayılı listenin 96.

sırasında tüzel kişiliği kaldırılıp köye dönüştürülen belediyeler arasında yer

almaktadır.

7. 6360 sayılı Kanun, 6/12/2012 tarih ve

28489 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe

girmiştir.

B. İlgili

Hukuk

8. Anayasa’nın 127. maddesinin birinci ve beşinci fıkraları, 3/7/2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 3.

maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, 15. maddesinin birinci fıkrasının (b)

ve (d) bentleri, 37. maddesinin birinci fıkrası, 6360 sayılı Kanun’un geçici 2.

maddesinin (1) numaralı fıkrası ile anılan Kanun’a ekli (27) sayılı liste.

IV.

İNCELEME VE GEREKÇE

9. Mahkemenin 12/2/2013 tarihinde yapmış

olduğu toplantıda, başvurucunun 31/12/2012 tarih ve 2012/1327 numaralı bireysel

başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

10. Başvurucu, 6360 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinin (1)

numaralı fıkrası uyarınca Türkiye İstatistik Kurumu tarafından tespit edilen

2011 yılı Adrese Dayalı Nüfus Sayım sonuçlarına göre nüfusu 2.000’in altında

kaldığından Amasya İli, Taşova İlçesi, Ballıdere

Belediyesinin tüzel kişiliğinin ilk mahalli idareler genel seçiminden geçerli

olmak üzere kaldırılarak köye dönüştürülmesi nedeniyle beldelerinde ikamet eden

kişilerin yerel yönetim haklarının ellerinden alındığını belirterek,

Anayasa’nın 127. maddesindeki “yerel yönetim

ilkesi” nin ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

B. Değerlendirme

11. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“Herkes,

Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal

edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek

için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.”

12. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar

başlıklı 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Herkes,

Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa

Mahkemesine başvurabilir.”

13. 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel

başvuru hakkına sahip olanlar” kenar başlıklı 46. maddesinin (2)

numaralı fıkrasının birinci cümlesi şöyledir:

“Kamu

tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz.”

14. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü ve 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca,

Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır. Dolayısıyla medeni haklara sahip gerçek ve

tüzel kişiler bireysel başvuru yönünden dava ehliyetine sahiptir.

15. 6216 sayılı Kanun’un

46. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, bireysel başvurunun ancak ihlale yol

açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir

hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabileceği kurala bağlanmış, buna

karşılık aynı maddenin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde ise kamu

tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacakları belirtilmiştir.

16. Anılan (2) numaralı fıkrada belirtilen “kamu tüzel kişisi” kavramı içine, merkezi

idare birimleri yanında, mahalli idareler de girmektedir. Bu açıdan mahalli

idareler üzerindeki vesayet denetiminin geniş veya dar olmasının ya da ilgili

idarenin tarafı bulunduğu hukuki ilişkinin niteliğinin bir önemi yoktur.

17. Anayasa’nın 127. maddesinin birinci ve beşinci fıkraları

uyarınca “belediye”, belde

sakinlerinin mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere oluşturulan,

kuruluş esasları kanunla düzenlenen ve merkezi idarenin idari vesayet denetimi

altında bulunan kamu tüzel kişiliğine sahip bir mahalli idare birimidir. 5393

sayılı Kanun’a göre ise karar organları seçimle işbaşına gelen belediye;

yönetmelik çıkarma, yasak koyup uygulama, ceza verme, vergi, resim, harç, katkı

ve katılma payı tarh, tahakkuk ve tahsil etme gibi kamu gücü ayrıcalıkları ve

yetkileriyle donatılmıştır.

18. Bireysel başvuru, kamu gücünün kullanılmasından kaynaklanan hak

ihlallerine karşı tanınan bir yol olduğundan kamu tüzel kişilerine bireysel

başvuru hakkı tanınmaması, bu anayasal kurumun hukuki niteliğinden

kaynaklanmaktadır.

19. Anayasa’nın 127. maddesinin birinci fıkrası uyarınca karar

organları seçimle işbaşına gelen ve kamu tüzel kişiliğini haiz mahalli idare

birimi olan belediyeye, kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru

yapamayacaklarını hükme bağlayan 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesinin (2)

numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru yapma hakkı tanınmamıştır.

20. Somut olayda başvuru, kamu tüzel kişisi olan Ballıdere

Belediyesini temsilen yapılmıştır. Oysa başvurucunun kamu tüzel kişisi olması

nedeniyle bireysel başvuru ehliyeti bulunmamaktadır.

21. Açıklanan nedenlerle kamu tüzel kişisi olan başvurucunun

bireysel başvuru ehliyeti bulunmadığı anlaşıldığından, başvurunun diğer kabul

edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “kişi yönünden yetkisizlik” nedeniyle kabul edilemez olduğuna

karar verilmesi gerekir.

Başkan : Serruh KALELİ Üyeler : Mehmet ERTEN Hicabi DURSUN Erdal TERCAN Zühtü ARSLAN Raportör : Salim KÜÇÜK Başvurucu : Ballıdere Belediye Başkanlığı Temsilcisi : Ahmet KOÇ (Ballıdere Belediye Başkanı)