Bayram Öz Başvurusu (B. No: 2016/41781)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, gözaltında kötü muamele şikayetleriyle ilgili

dilekçe verilmesine rağmen ceza soruşturması başlatılmaması nedeniyle kötü

muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 20/12/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne

karar verilmiştir.

5. Komisyonca 30/10/2019 tarihinde başvurunun mülkiyet

hakkı, adil yargılanma hakkı, özel hayata saygı hakkı, kişi hürriyeti ve

güvenliği hakkı ile kötü muamele yasağının gözaltında ve ceza infaz kurumundaki

tutma koşullarına yönelik şikâyete ilişkin kısmının kabul edilemez olduğuna,

gözaltında kötü muamele ve hakarete maruz kalma nedeniyle kötü muamele

yasağının ihlal edildiğine yönelik şikâyete ilişkin kısmının kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik

ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

8. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

10. 1977 doğumlu olan başvurucu, hâkim olarak görev

yapmakta iken 15 Temmuz darbe teşebbüsü ertesinde Fetullahçı Terör

Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) üyesi olması şüphesiyle 21/7/2016

tarihinde tutuklanarak ceza infaz kurumuna konulmuştur.

11. Başvurucu 8/8/2016 tarihli "tutukluluğumun

kaldırılarak tahliyemin sağlanması" konulu, nöbetçi Ankara Sulh

Ceza Mahkemesine hitaben yazdığı, sekiz sayfadan ibaret dilekçesiyle, hayati

tehlike oluşturan sağlık sorunu ve diğer tüm nedenlerle soruşturma işlemleri

sırasında birçok temel hak ve özgürlüğünün ihlal edildiğini belirterek

hakkındaki tutukluluk kararının kaldırılmasını, mümkün olmadığı takdirde

hakkında adli kontrol uygulamasını talep etmiştir.

12. 8/8/2016 tarihli bu dilekçenin inceleme konusu

şikâyete ilişkin "Gözaltı Sürecinde Yaşanan Hukuka Aykırılıklar"

başlıklı kısmında başvurucu, gözaltına alındıktan sonra sabaha kadar polis

aracında tutulduğunu, Ankara Adliyesinde iki gün boyunca elleri kelepçeli

olarak, duvara yaslanmış şekilde bekletildiğini, 36 saat beklemenin ardından

yorgun ve uykusuz biçimde sorguya çıkartıldığı için bu durumunun psikolojisini

ve dolayısıyla savunma yapmasını olumsuz etkilediğini ifade etmiştir.

13. Başvurucu 21/9/2016 tarihli "tutukluluğumun

kaldırılması talebidir" konulu, Ankara Cumhuriyet

Başsavcılığına (Savcılık) hitaben yazdığı, iki sayfadan ibaret dilekçesiyle,

ölüm riski yüksek olan rahatsızlığı nedeniyle serbest bırakılmasını, bu durumun

mümkün olmaması halinde adli kontrolle serbest bırakılmasına karar verilmek

üzere dosyasının ilgili hâkimliğe sevk edilmesini talep etmiştir.

14. 21/9/2016 tarihli bu dilekçenin "İnceleme

Konusu" kısmında başvurucu, gözaltında siyah takım elbiseli birinin

küfürlerine maruz kaldığını, Ankara Emniyet Müdürlüğünden kamera görüntüleri

celbedilmesi hâlinde bu eylemin anlaşılacağını, 36 saat boyunca kelepçeli

olarak kaldığını ve uzun süre boyunca yüzü duvara dönük şekilde ayakta

beklediğini, bu muamelenin ardından sorguya çıkarıldığını, sağlık sorunları

nedeniyle hastaneye dört beş jandarma görevlisi eşliğinde kelepçeli bir biçimde

sevkinin sağlandığını ifade etmiştir.

15. Başvurucu 20/12/2016 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

16. Başvurucunun diğer şikâyetlerinin yanı sıra

gözaltında kötü muameleye maruz kaldığına ilişkin 21/9/2016 tarihli dilekçesine

rağmen Savcılıkça soruşturma başlatılmadığından şikâyet etmesi nedeniyle

Savcılıktan bu hususta bilgi talep edilmiştir.

17. Savcılığın 15/10/2018 tarihli cevabında 21/9/2016

tarihli dilekçeye ilişkin herhangi bir soruşturma kaydı bulunmadığı

bildirilmiştir.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 23/6/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

19. Başvurucu, gözaltında ve adliyede insanlık dışı ve

aşağılayıcı muameleye tabi tutulduğunu iddia ederek 8/8/2016 ve 21/9/2016

tarihli dilekçelerinde bu hususu şikâyet etmesine rağmen soruşturma yapılmaması

nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

20. Bakanlık görüşünde, başvurucunun gözaltına

alınmasından sonra Ankara Cumhuriyet Başsavcılığında alınan savunmasında

gözaltında kendisine uygulandığını iddia ettiği kötü muameleye ilişkin herhangi

bir şikâyet dile getirmediği, iddialarını tutuklamaya itiraz dilekçelerinde

belirttiği, soruşturma aşamasında başvurucunun bir avukatın hukuki yardımından

faydalandığı hususu gözönüne alındığında soruşturmacı makamlara başvurmadığı ifade

edilerek başvurucunun iddialarını adli ve/veya idari bir merci önünde dile

getirme hususunda gereken özeni göstermediği yönünde görüş bildirilmiştir.

21. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı başvuru formundaki

iddialarını yinelemiş, ek olarak Savcılıktaki ifadesinde kötü muameleden

bahsetmemesinin aleyhe değerlendirilemeyeceğini, sanık olarak yargılandığı

Ankara 14. Ağır Ceza Mahkemesinde 24/10/2017 tarihli dilekçesiyle kötü muamele

hususunu dile getirdiğini beyan etmiştir.

B. Değerlendirme

22. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği

Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulabilmesi için öncelikle olağan kanun

yollarının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu

şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne

uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu

makamlara sunması, bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli

özeni göstermiş olması gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177,

26/3/2013, § 17).

23. Bireyin bir devlet görevlisi tarafından hukuka aykırı

olarak ve Anayasa'nın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi

tutulduğuna ilişkin savunulabilir bir iddiasının bulunması hâlinde etkili bir

soruşturma yapılması gerekir. Bu soruşturma, sorumluların belirlenmesini ve

cezalandırılmasını sağlamaya elverişli olmalıdır (Tahir Canan, B. No:

2012/969, 18/9/2013, § 25).

24. Usul yükümlülüğünün bir olayda gerektirdiği

soruşturma türünün bireyin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının esasına

ilişkin yükümlülüklerin cezai bir yaptırım gerektirip gerektirmediğine bağlı

olarak tespiti gerekmektedir. Kasten ya da saldırı veya kötü muameleler sonucu

meydana gelen ölüm ve yaralama olaylarına ilişkin davalarda Anayasa’nın 17.

maddesi gereğince devletin ölümcül ya da yaralamalı saldırı durumunda

sorumluların tespitine ve cezalandırılmalarına imkân verebilecek nitelikte

cezai soruşturmalar yürütme yükümlülüğü bulunmaktadır. (Serpil Kerimoğlu ve

diğerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, § 55). Ancak etkili bir soruşturmanın

başlatılabilmesi için öncelikle kötü muamele iddialarının uygun delillerle

desteklenmesi gerekir (C.D., B. No: 2013/394, 6/3/2014, § 28).

25. Öte yandan bir şikâyet yapılmadığında bile kötü

muameleyi gösteren yeterli belirtiler olduğunda soruşturma açılması

sağlanmalıdır (Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, §

116).

26. Somut olayda başvurucu; gözaltında bulunduğu esnada

hakarete uğradığını ve kasıtlı olarak elleri kelepçeli bir vaziyette uzun süre

ayakta bekletildiğini, buna karşın Savcılıkça iddialarının araştırılmadığını

ifade ederek kötü muamele yasağının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

27. Başvurucunun iddiaları açısından etkili hak arama

yolunun ceza soruşturması olduğu anlaşılmakla birlikte başvuru konusu olaya yönelik

resen ya da başvurucunun şikâyeti üzerine başlatılmış bir ceza soruşturması

bulunmadığı tespit edilmiştir.

28. Başvurucunun kolluk görevlileri hakkında usulüne

uygun şekilde Savcılığa şikâyette bulunmadığı anlaşılmaktadır. Başvurucu,

tutukluluk hâlinin sona ermesi talebiyle Hâkimliğe ve Savcılığa hitaben yazdığı

dilekçelerde uzun süreli kelepçeli kaldığından ve hakarete uğradığından

bahsetmiş ise de söz konusu ifade başvurucunun tutukluluk hâlinin sona ermesini

gerektiren nedenlerinden biri olarak açıklamıştır. Dolayısıyla başvurucunun

dilekçelerinden kötü muameleye ilişkin bir şikâyetinin olduğu açıkça

anlaşılamamaktadır.

29. Öte yandan kamu görevlilerince gerçekleştirildiği

iddia edilen kötü muamele iddialarına ilişkin olarak devletin resen soruşturma

yükümlüğünün bulunmasıyla birlikte soruşturma yükümlülüğünün başlaması için

öncelikle savunulabilir bir iddianın varlığı gerekmektedir. İddianın

savunulabilir olması da makul kanıtlarla desteklenmesine bağlı olup soruşturma

makamlarınca kötü muameleyi gösteren yeterli veri olduğu takdirde resen

soruşturma yükümlülüğünün doğduğu varsayılmaktadır.

30. Bu bağlamda başvuru konusu olayda tutukluğunun

kaldırılması amacıyla başvurucu tarafından hazırlanan her iki dilekçede de

başvurucunun kötü muameleye maruz kaldığına ilişkin birtakım ifadeler

bulunmakta ise de bu ifadelerin soruşturmaya elverişli şekilde yeterince

somutlaştırılmamış olduğu ve başvurucunun kötü muameleye uğradığına ilişkin

iddialarını destekleyen bir verinin başvuru dosyasına yansımadığı nazara alındığında

Savcılıkça resen soruşturma başlatılmamasının Anayasa'nın 17. maddesi yönünden

sorun teşkil etmediği sonucuna ulaşılmıştır.

31. Bu durumda başvurucunun bireysel başvurudan önce

şikâyetlerini usulüne uygun şekilde yetkili mercilere iletmemiş ve hukuk

düzeninde var olan yargısal yolları tüketmemiş olduğu değerlendirilmiştir.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının

tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun

yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 23/6/2020 tarihinde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Bayram ÖZ