Bünyamin Kaçmaz Başvurusu (B. No: 2015/19038)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, tam yargı davasında maddi tazminat istemi yönünden

yerleşik içtihada aykırı karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının

ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 11/12/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, başvuru hakkında görüş sunulmayacağını

bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

8. Başvurucu 2011 yılında Balıkesir Astsubay Meslek Yüksek

Okuluna (Meslek Yüksek Okulu) kabul edilmiştir. Başvurucu hakkında askerî

öğrenciliğe devam edemeyeceği yönünde sağlık kurulu raporu verilmesi üzerine

22/10/2013 tarihinde başvurucunun Meslek Yüksek Okuluyla ilişiği kesilmiştir.

9. Başvurucu askerî öğrencilikten çıkarılma işleminin iptali

istemiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) dava açmıştır.

10. AYİM İkinci Dairesi 11/6/2014 tarihinde davanın kabulüne

karar vererek başvurucunun Meslek Yüksek Okulundan çıkarılması işleminin

iptaline karar vermiştir.

11. Başvurucu iptal kararı üzerine tekrar Meslek Yüksek Okuluna

çağrılmıştır. Başvurucu iki haftalık staj eğitimine tabi tutulduktan sonra

tarafına astsubay diploması verilmiş ve 30/8/2014 tarihinde astsubay çavuş

olarak naspedilmiştir.

12. Başvurucu 30/8/2013 ile 30/8/2014 arasındaki görev

aylıklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesi, anılan tarihler arasındaki

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) primlerinin de

bu kurumlara gönderilmesi için 9/9/2014 tarihli dilekçe ile Millî Savunma

Bakanlığına müracaat etmiştir.

13. İdarenin bu başvuruya cevap vermemesi ile 8/11/2014

tarihinde oluşan zımnen ret işlemi üzerine başvurucu bu işlemin iptali

talebiyle 12/11/2014 tarihinde AYİM'de dava açmıştır.

14. AYİM İkinci Dairesi 13/5/2015 tarihli kararıyla davanın

reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde; askerî öğrencilikten çıkarılma

işlemi gibi işlemler hakkında verilen iptal kararlarının hukuki etki ve

sonucunun davacının eski statüsüne döndürülmesi olgusu ile sınırlı olduğu

gerçeğine vurgu yapılmıştır. Başvurucunun herhangi bir nasıp düzeltme işlemi

yapılmaksızın astsubaylık statüsünde geçmesi gerektiğini ileri sürdüğü bir

yıllık astsubaylık özlük haklarını talep ettiğine işaret eden Mahkeme, talep

konusu bu hususta bir an için talebin kabul edilerek bir yıllık astsubay

maaşının ödenmesi kabul edilse bile nasıp düzeltmesi yapılmaksızın bu talebin

karşılanmasının müteakip rütbelerde geç terfiye

dayanılarak yeni taleplerin ve davaların oluşmasını engellemeyeceğini

belirtmiştir. Mahkeme ayrıca 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silahlı

Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 33. ve 81. maddeleri uyarınca subay ve

astsubayların terfi zamanının 30 Ağustos Zafer Bayramı günü olduğu hususuna

işaret etmiş ve ilgili Kanun'un 33. ve diğer madde hükümlerinde yargısal

kararlar dâhil çeşitli sebeplerle nasıp düzeltilmesi yapılanlara terfi ve rütbe

kıdemliliklerinden dolayı maaş farkı ödenmeyeceği kuralına gönderme yapmıştır.

15. Bu karar, başvurucu vekiline 3/12/2015 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

16.11/12/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

17. Konu hakkında ilgili hukuk için bkz. Faruk Büyük, B. No: 2015/17044,

11/12/2018, §§ 18-25.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 20/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

19. Başvurucu; Meslek Yüksek Okulunda askerî öğrenci iken

eğitime devam edemeyeceğine ilişkin sağlık kurulu raporu ile askerî

öğrencilikten ilişiğinin kesildiğini, bu işlemin iptali için AYİM'de dava açtığını, davanın kabulü ile işlemin iptaline

karar verildiğini ve astsubay çavuş olarak atamasının yapıldığını belirtmiştir.

Başvurucu; emsallerinden geç atanması sebebiyle statü dışında kaldığı süre

boyunca görev aylıklarından mahrum kaldığını, ayrıca bu süre karşılığı OYAK'ın

prim ödemesi ve nemalarından yararlanamadığını, bu sebeple idareden bu hak

kayıplarının tazmin edilmesi talebinde bulunduğunu, talebin reddedilmesi

üzerine dava açtığını ve davanın reddedildiğini belirtmiştir.

20. İdarenin haksız işlemi sonucu uğradığı zararın devlet

tarafından tazmin edilmesi gerektiğini ileri süren başvurucu, Mahkemenin benzer

olaylara ilişkin daha önce görülen davaların kabulüne karar verdiğini ileri

sürmüştür. Başvurucu aradan geçen zaman içinde içtihat değişikliğini gerektiren

hiçbir mevzuat değişikliği söz konusu olmadığı halde başvuru konusu olayda

önceki kararlarla çelişen farklı karar verildiğini iddia ederek hukuk

kurallarının yanlış uygulandığından ve hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik

ilkelerinin dikkate alınmadığından yakınmaktadır.

21. Başvurucu ayrıca, iptal kararlarının tesis edilen idari

işlemin tesis edildiği tarihten itibaren ortadan kaldıran ve davacıyı eski

hukuksal duruma döndüren kararlar olduğunu belirterek Mahkemenin AYİM iptal

kararının astsubaylık statüsü alanında hukuki bir etki ve sonuç doğurmayacağı

şeklindeki gerekçesinin doğru olmadığını ifade etmiştir. Başvurucu sonuç olarak

bu gerekçelerle Anayasa'nın 2., 10., 13., 36., 40., 70., 125., 138.

maddelerinde yer alan ilke ve hakların ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

22.Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes,

meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı

veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).

24. Başvuruya konu yargılama sürecinde AYİM tarafından, benzer

durumlarda verilen kararlardan (bkz. Faruk

Büyük, §§ 19-22) farklı bir sonuca varıldığı açıktır. Bununla

birlikte, yargı kararı ile iptal edilen işlemler nedeniyle açılan maddi

tazminat davalarında AYİM daireleri tarafından birbiriyle çelişen kararların

verildiği ve bu durumun yerleşik bir hâl aldığı ortaya konulamamıştır. Bu hâle

göre AYİM içtihatlarında derin ve devamlı

bir içtihat farklılığının bulunduğu söylenemez. Bu bağlamda

iddiaların özü, AYİM'in benzer maddi tazminat

davalarında sergilediği yaklaşımının aksine bir değerlendirme yapmasına karşın

bu hususa dair makul, açıklayıcı bir gerekçe belirtmediği konularına yönelik

olduğundan şikâyet maddi tazminat isteminin reddine ilişkin kısım yönünden adil

yargılanma hakkının güvencelerinden biri olan gerekçeli karar hakkı kapsamında

değerlendirilmiştir.

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

25. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna

karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

26. Anayasa Mahkemesi daha önce benzeri bir şikâyeti Faruk Büyük başvurusunda incelemiş ve

sonuca bağlamıştır (Faruk Büyük,

§§ 33-49).

27. Anayasa Mahkemesi, AYİM'in hukuka

aykırılığı yargı kararı ile saptanan işlem nedeniyle açılan tazminat davasında

ulaştığı sonucun konuyla ilgili olarak verilen önceki tarihli kararlardan

farklı olduğunu tespit etmiştir. Anayasa Mahkemesi yargısal kararlardaki

değişikliklerin, hukuki dinamizm ve mahkemelerin yaklaşımlarını yaşanan

gelişmelere uyarlama kabiliyetlerini yansıtması yönüyle olumlu olmakla birlikte

benzer davalarda farklı sonuçlara ulaşılması hâlinde bu durumun tatmin edici

bir gerekçeyle açıklanması gerektiğini vurgulamıştır. Ayrıca AYİM'in somut olayda idarenin hukuka aykırılığı yargı

kararı ile saptanmış işlemi nedeniyle hizmet kusuru kapsamında mali

sorumluluğunu tartışmadığı, nasıp düzeltme açısından olayı ele almak suretiyle maddi zararın ödenmesinin kabulünün daha sonraki

tarihlerde terfi gecikmeleri nedeniyle açılacak davaları engellemeyeceği

şeklinde mevcut tazminat talebiyle ilgisi olmayan bir ihtimali kararına gerekçe

olarak aldığı açıklanmıştır. Sonuç olarak AYİM'in

bireysel başvuruya konu kararında, önceki kararlarından farklı bir sonuca neden

ulaşıldığının başvurucu ve üçüncü kişiler tarafından objektif olarak

anlaşılmasına imkân verecek düzeyde yeterli açıklama yapılmadığı belirtilerek

gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir (Faruk Büyük, §§ 41-49).

28. Somut olayda da bu ilkelerden ayrılmayı gerektirir bir durum

bulunmamaktadır. Buna göre yargılama sürecinde hukuka aykırılığı yargı kararı

ile saptanan işlemler nedeniyle oluşan maddi zararlar için idarenin mali

sorumluluğunun bulunduğu yönünde AYİM kararlarının başvurucu tarafından

Mahkemeye sunulduğu, dilekçelerde bu kararlardan örnekler verildiği

görülmektedir. Mahkeme tarafından ise ileri sürülen itirazlara yönelik içtihat

değişikliğine gidildiğine veya olayın koşullarında önceki kararlardan ayrılmayı

gerektirecek farklılıklar olduğuna ya da alternatif bir yaklaşım sağlayan

farklı gerekçelere dayanıldığına dair idarenin mali sorumluluğuna yönelik

herhangi bir açıklamada bulunulmadığı anlaşılmaktadır.

29. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli

karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

30.30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir."

31. Anayasa Mahkemesinin

Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) kararında Anayasa Mahkemesince bir temel

hakkın ihlal edildiği sonucuna varıldığında ihlalin ve sonuçlarının nasıl

ortadan kaldırılacağının belirlenmesi hususunda genel ilkelere yer verilmiştir

(Mehmet Doğan, §§ 57-60).

32. Başvurucu, yeniden yargılama yapılması ve tazminata

hükmedilmesi talebinde bulunmuştur.

33. Anayasa Mahkemesi AYİM İkinci Dairesi tarafından yapılan

yargılama sonucu adil yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli karar hakkının

ihlal edildiği sonucuna varmıştır. Dolayısıyla somut başvuruda ihlalin mahkeme

kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

34. Bu durumda adil yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli karar

hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmaktadır. Buna göre yapılacak yeniden yargılama ise 6216

sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda derece

mahkemelerince yapılması gereken iş, öncelikle ihlale yol açan mahkeme

kararının ortadan kaldırılması ve nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir karar

verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama

yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

35. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının

ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunduğu sonucuna varıldığından tazminat talebinin reddine karar

verilmesi gerekir.

36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL harç ve 2.475

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.701,90 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

C. Kararın bir örneğinin adil yargılanma hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere

-Anayasa'nın geçici 21. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (b) alt

bendi gereğince- yetkili idari yargı merciine GÖNDERİLMESİNE (Karar AYİM İkinci

Dairesinin 13/5/2015 tarihli ve E.2015/390, K.2015/856 sayılı kararına ait dava

dosyası ile ilgilidir.),

D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,

E. 226,90 TL harç ve 2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

2.701,90 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve

Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

20/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Rıdvan GÜLEÇ

Recai AKYEL

Yıldız

SEFERİNOĞLU

Raportör

:

M. Emin

ŞAHİNER

Başvurucu

:

Bünyamin

KAÇMAZ

Vekili

:

Av. Cavit

ÇALIŞ