Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odası Başvurusu (B. No: 2012/743)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurucu, 18/5/2004 tarih ve 5174

sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 16.

maddesinin beşinci fıkrasında ve 18. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan, üst

üste iki dönem meclis başkanlığı ve yönetim kurulu başkanlığı yapmış olanların,

aradan iki seçim dönemi geçmedikçe aynı göreve yeniden seçilemeyeceklerini

öngören hükümler nedeniyle anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüştür.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru, 21/11/2012 tarihinde Anayasa

Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 25/12/2012

tarihinde başvurunun karara bağlanması için Bölüm tarafından ilke kararı

alınması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün

33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesinin

Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III.

OLAYLAR VE OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru dilekçesindeki ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanlığına

iki dönem üst üste seçilen başvurucu temsilcisi ikinci kez seçildiği 31/1/2009 tarihinden itibaren bu görevini yürütmektedir.

6. 5174 sayılı Kanun’un 81. maddesine istinaden yürürlüğe konulan 4/6/2012 tarih ve 2012/3237 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı

uyarınca 2013 yılının Şubat ayında başlayıp Mart ayında tamamlanması gereken

oda ve borsaların organlarının seçimleri, Bakanlar Kurulunun 28/1/2013 tarih ve

2013/4244 sayılı kararı ile 2013 yılının Mayıs ayında başlayıp Haziran ayında

tamamlanacaktır.

B. İlgili

Hukuk

7. 5174 sayılı Kanun’un 16. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:

“Üst üste iki dönem meclis başkanlığı yapmış olanlar, aradan

iki seçim dönemi geçmedikçe aynı göreve yeniden seçilemezler.”

8. 5174 sayılı Kanun’un 18. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

“Üst üste iki dönem yönetim kurulu başkanlığı yapmış

olanlar, aradan iki seçim dönemi geçmedikçe aynı göreve yeniden seçilemezler.”

IV.

İNCELEME VE GEREKÇE

9. Mahkemenin 5/3/2013 tarihinde yapmış

olduğu toplantıda, başvurucunun 21/11/2012 tarih ve 2012/743 numaralı bireysel

başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

10. Başvurucu tüzel kişilik temsilcisi, Doğubayazıt Ticaret ve

Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini iki dönem üst üste ifa ettiğini

belirterek 5174 sayılı Kanun’un 16 ve 18. maddeleri uyarınca üçüncü defa bu

göreve seçilme imkânının ortadan kaldırılmış olması nedeniyle anayasal

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

11. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel

başvuru hakkına sahip olanlar” kenar başlıklı 46. maddesinin (2)

numaralı fıkrasının birinci cümlesi şöyledir:

“Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz.”

12. Anayasa’nın 148. maddesinin

üçüncü ve 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca,

Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki

herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır.

13. 6216 sayılı Kanun’un

46. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, bireysel başvurunun ancak ihlale yol

açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir

hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabileceği kurala bağlanmış, buna

karşılık aynı maddenin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde ise kamu

tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacakları belirtilmiştir.

14. Anılan (2) numaralı fıkrada belirtilen “kamu tüzel kişisi” kavramı içine, merkezi

idare birimleri ve yerinden yönetim kuruluşlarının yanında, kanunla kurulan

meslek kuruluşları da girmektedir.

15. Anayasa’nın 135. maddesinin birinci fıkrasında “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst

kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını

karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere

uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk

ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim

kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan

ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı

gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir.”

hükmüne yer verilerek, meslek kuruluşlarının kamu kurumu niteliğinde olduğu

belirtilmiştir.

16. 5174 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Odalar; üyelerinin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî

faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak

gelişmesini sağlamak, mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerinde

dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslekî disiplin, ahlâk ve dayanışmayı

korumak ve bu Kanunda yazılı hizmetler ile mevzuatla odalara verilen görevleri yerine

getirmek amacıyla kurulan, tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek

kuruluşlarıdır.” hükmüne yer verilmiştir.

17. Anayasa’nın 135. maddesinin birinci fıkrası ve 5174 sayılı

Kanun’un 4. maddesine göre karar organları seçimle işbaşına gelen ve kamu tüzel

kişiliğini haiz meslek kuruluşu olan Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odasına,

kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacaklarını hükme bağlayan 6216

sayılı Kanun’un 46. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru

yapma hakkı tanınmamıştır.

18. Başvuru konusu olayda başvuru, kamu tüzel kişiliğine sahip olan

Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odasını temsilen yapılmıştır. Oysa başvurucunun

kamu tüzel kişiliğine sahip olması nedeniyle bireysel başvuru ehliyeti

bulunmamaktadır.

19. Açıklanan nedenlerle kamu tüzel kişiliğine sahip olan

başvurucunun bireysel başvuru ehliyeti bulunmadığı anlaşıldığından, başvurunun

diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “kişi bakımından yetkisizlik” nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Başkanı)