Feyzullah Temel ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/9060)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucular 12/3/1975 tarihinde Derik Kadastro

Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının halen devam ettiğini,

yargılamanın makul sürede sonuçlandırılamadığını, bu sürede taşınmazlarını

kullanamadıklarını, taşınmazlarının gelirlerinden yararlanamadıklarını

belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşler ve tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvurular, 16/12/2013 ve 24/4/2014 tarihlerinde Anayasa

Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede

başvuruların Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığı tespit

edilmiştir.

3. Komisyon tarafından, kabul edilebilirlik

incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyaların Bölüme gönderilmesine

karar verilmiştir.

4. Başvurucular Feyzullah Temel, Mehmet Mustafa Temel, Kemal Temel,

Ali Temel, Mehmet Burhan Temel, Burhan Temel, Ahmet Temel, Bedriye Ekinci,

Medine Temel, Yaziya Duran, Taha Temel, Mehmet Temel

ve Mekiye Temel tarafından 2013/9060 sayılı bireysel

başvuru dosyası ile başvurucular Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya, Hülya

Temel, Sabriye Temel tarafından yapılan 2014/5586 sayılı bireysel başvuru

dosyası aralarındaki hukuki ve fiili irtibat nedeniyle birleştirilmiş, incelemeye

2013/9060 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden devam edilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından 22/1/2015 tarihinde, kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir

6. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği

görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 20/2/2015

tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda

sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama

dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Mardin ili Derik ilçesi Derinsu köyünde 1974 yılında

yapılan kadastro çalışmaları sonunda 32 ilâ 46, 171, 174, 179, 180, 181 ve 185

parsel numaralı taşınmazlar, başvurucular Burhan Temel, Feyzullah Temel, diğer

başvurucuların murisleri Abdülkadir Temel, Abdülsamet

Temel, Seydoş Temel, Mehmet Siraç

Temel ve müşterekleri adlarına tespit edilmiştir.

9. Malik olduğunu iddia eden kişilerce tespitin iptali için

Tapulama Komisyonu Başkanlığına itiraz edilmiştir.

10. İtirazların Komisyonca reddedilmesi üzerine muterizler

tarafından başvurucular Burhan Temel, Feyzullah Temel, diğer başvurucuların

murisleri Abdülkadir Temel, Abdülsamet Temel, Seydoş Temel, Mehmet Siraç Temel

ve müşterekleri aleyhine, 12/3/1975 tarihinde Derik Tapulama Mahkemesinin

E.1975/100 sayılı dosyasında, 24/3/1975 tarihinde de aynı Mahkemenin E.1975/99,

E.1975/101, E.1975/102, E.1975/107, E.1975/108, E.1975/109, E.1975/110,

E.1975/111, E.1975/112, E.1975/113, E.1975/115, E.1975/116, E.1975/296 ve

E.1957/297 sayılı dosyalarında kadastro tespitine itiraz davaları açılmıştır.

11. Derik Tapulama Mahkemesince, 18/9/1981 tarihinde yukarıda

anılan dosyaların E.1975/100 sayılı dava dosyası ile birleştirilmesine karar

verilmiştir.

12. Derik Kadastro Mahkemesi, yaklaşık 30 yıllık bir

yargılamadan sonra, 22/7/2005 tarih ve E.1975/100, K.2005/7 sayılı kararla,

E.1975/100 sayılı dosya ile E.1975/98 sayılı dosyanın birleştirilmesine ve

yargılamanın E.1975/98 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine karar vermiştir.

13. Mahkeme, 24/11/2006 tarihli duruşmada daha önce

birleştirilmesine karar verilen E.1975/100 sayılı dosyanın, E.1975/98 sayılı

dava dosyasından konuları arasında hukuki ve fiili bir irtibat bulunmadığı

gerekçesiyle tefrikine karar vermiştir.

14. Tefrik kararı üzerine E.1975/100 sayılı dava, Derik

Kadastro Mahkemesinin E.2006/6 sayılı dosyasına kaydedilmiştir.

15. Derik Kadastro Mahkemesinin E.2006/6 sayılı dosyasındaki

yargılama devam etmektedir.

16. Başvurucular, 16/12/2013 ve 24/4/2014 tarihlerinde

bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgili Hukuk

17. 12/1/2011 tarih ve 6100

sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402

sayılı Kadastro Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin

birinci fıkrası, 29. maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30. maddesinin

birinci ve ikinci fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36. maddesinin

birinci fıkrasının son cümlesi (Bkz. B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 16-22).

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 22/6/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucuların 16/12/2013 tarih ve 2013/9060 numaralı bireysel başvuruları

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

19. Başvurucular 12/3/1975 tarihinde Derik Kadastro

Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının halen devam ettiğini,

yargılamanın makul sürede sonuçlandırılamadığını, bu sürede taşınmazlarını

kullanamadıklarını, taşınmazlarının gelirlerinden yararlanamadıklarını

belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

20. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

21. Başvurucular 12/3/1975 tarihinde Derik Kadastro

Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının halen devam ettiğini,

yargılamanın makul sürede sonuçlandırılamadığını, bu sürede taşınmazlarını

kullanamadıklarını, taşınmazlarının gelirlerinden yararlanamadıklarını

belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

22. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni

ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil

yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.

maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa

Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok

kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında

yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHM

içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da

yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil

olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratle

sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141. maddesinin

de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkının

değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B. No:

2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

23. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

24. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin

6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul

sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda taşınmaz

mülkiyeti hakkında Derik Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz

davasında, 3402 sayılı Kanun ve 6100 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine

göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konu

alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 49).

25. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih 12/3/1975 tarihidir.

26. Başvuruya konu dava, başvurucular Mehmet Mustafa Temel,

Kemal Temel, Ali Temel, Mehmet Burhan Temel, Ahmet Temel, Bedriye Ekinci,

Medine Temel, Yaziya Duran, Taha Temel, Mehmet Temel,

Mekiye Temel, Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya,

Hülya Temel ve Sabriye Temel miras bırakanlarından intikalle takip etmekte

oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süre değerlendirmesi bakımından

dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçıların yargılamaya katıldıkları

an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeye esas alınan sürenin

başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

27. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam eden

yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını

içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesi

olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı

başvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

28. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinden, Mardin

ili Derik ilçesi Derinsu köyünde 1974 yılında yapılan kadastro çalışmaları

sırasında 32 ilâ 46, 171, 174, 179, 180, 181 ve 185 parsel numaralı

taşınmazların başvurucular Burhan Temel, Feyzullah Temel, ve diğer

başvurucuların murisleri Abdulkadir Temel, Abdulsamet Temel, Seydoş Temel, Mehmet Siraç Temel

ve müşterekleri adına tespit edilmesi üzerine, aleyhine Derik Kadastro

Mahkemesinde kadastro tespitine itiraz davaları açıldığı, açılan davaların

Mahkemenin E.1975/100 sayılı dosyasında birleştirilmesine karar verildiği,

yargılama devam ederken ilk E.1975/100 sayılı dosya ile E.1975/98 sayılı

dosyanın birleştirilmesine, daha sonra bu iki dosyanın aralarında hukuki ve

fiili bir irtibat bulunmadığı gerekçesiyle tefrikine karar verildiği, tefrik

kararı üzerine E.1975/100 sayılı davanın Derik Kadastro Mahkemesinin E.2006/6

sayılı dosyasına kaydedildiği, yargılamanın halen Derik Kadastro Mahkemesinin

E.2006/6 sayılı dosyasında devam ettiği ve davanın keşif aşamasında olduğu

anlaşılmıştır.

29. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden, başvuruya

konu yargılamanın Kadastro Mahkemesi önünde sürdüğü görülmekle, 3402 sayılı

Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin

uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılı Kanun’a tabi bir

yargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel

usul hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların makul

sürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (bkz. § 17).

30. Kadastro mahkemesi nezdindeki yargılamaların makul sürede

tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve

Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve

yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara

alınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B.

No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67;

2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).

31. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve mahiyeti nedeniyle

icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşık

niteliğinin bulunduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarak

bakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılama

sürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini

gerektirecek bir yön bulunmadığı ve kırk yılı aşkın süredir devam eden

yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

32. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36.

maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal

edildiğine karar verilmesi gerekir.

33. Başvurucular uzun süren yargılama nedeniyle

taşınmazlarını kullanamadıklarını belirterek, Anayasa’nın 35. maddesinde

tanımlanan mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş olup,

başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönünde

yukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet haklarının ihlal edildiği

yönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

34. Başvurucular, Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya,

Hülya Temel, Sabriye Temel maruz kaldıkları zarar karşılığı olarak ayrı ayrı

100.000,00 TL manevi tazminata ve miktar belirtmeksizin maddi tazminata,

başvurucular Feyzullah Temel, Mehmet Mustafa Temel, Kemal Temel, Ali Temel,

Mehmet Burhan Temel, Burhan Temel, Ahmet Temel, Bedriye Ekinci, Medine Temel, Yaziya Duran, Taha Temel, Mehmet Temel, Mekiye

Temel ayrı ayrı 300.000,00 TL manevi tazminata, toplam 250.000,00 TL maddi

tazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.

35. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar”

kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere

dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel

mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla

yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

36. Başvurucular tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin kırk yılı

aşkın süredir devam devam eden yargılama süresi nazara alındığında, yargılama

faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan

manevi zararları karşılığında başvurucular Feyzullah Temel ve Burhan Temel’in

her birine net 24.900,00 TL, başvurucular Mehmet Mustafa Temel, Mehmet Burhan

Temel, Mekiye Temel, Mehmet Temel, Bedriye Ekinci, Yaziya Duran, Taha Temel’in her birine net 1.600,00 TL,

başvurucular Kemal Temel, Ahmet Temel, Medine Temel’in her birine net 2.800,00

TL, başvurucular Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya, Hülya Temel, Sabriye

Temel’in her birine net 3.150,00 TL, Ali Temel’e net 6.250,00 TL manevi

tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

37. Başvurucular Feyzullah Temel, Mehmet Mustafa Temel, Kemal

Temel, Ali Temel, Mehmet Burhan Temel, Burhan Temel, Ahmet Temel, Bedriye

Ekinci, Medine Temel, Yaziya Duran, Taha Temel,

Mehmet Temel, Mekiye Temel tarafından yapılan ve

dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harçtan oluşan yargılama

giderinin anılan başvuruculara müştereken ödenmesine, başvurucular Songül

Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya, Hülya Temel, Sabriye Temel tarafından yapılan

ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harçtan oluşan yargılama

giderinin anılan başvuruculara müştereken ödenmesine ve belirtilen

başvuruculara 1.500,00 TL vekâlet ücretinin müştereken ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

38. Başvuruya konu yargılamanın kırk yılı aşkın süredir devam

ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği gözetilerek,

anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılama dosyasında, hukuka,

adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devam etmesinin önlenmesi

amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir örneğinin ilgili Mahkemesine

gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

B. Başvurucular Feyzullah Temel ve Burhan Temel’in her

birine net 24.900,00 TL, başvurucular Mehmet Mustafa Temel, Mehmet Burhan

Temel, Mekiye Temel, Mehmet Temel, Bedriye Ekinci, Yaziya Duran, Taha Temel’in her birine net 1.600,00 TL,

başvurucular Kemal Temel, Ahmet Temel, Medine Temel’in her birine net 2.800,00

TL, başvurucular Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya, Hülya Temel, Sabriye

Temel’in her birine net 3.150,00 TL, Ali Temel’e net 6.250,00 TL manevi

TAZMİNAT ÖDENMESİNE başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin

REDDİNE,

C. Başvurucular

Feyzullah Temel, Mehmet Mustafa Temel, Kemal Temel, Ali Temel, Mehmet Burhan

Temel, Burhan Temel, Ahmet Temel, Bedriye Ekinci, Medine Temel, Yaziya Duran, Taha Temel, Mehmet Temel, Mekiye

Temel tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL

harçtan oluşan yargılama giderinin anılan başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

başvurucular Songül Temel, Ekrem Temel, Fatma Kaya, Hülya Temel, Sabriye Temel

tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL

harçtan oluşan yargılama giderinin anılan başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE

ve belirtilen başvurucuların tamamına 1.500,00 TL vekâlet ücretinin MÜŞTEREKEN

ÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Derik Kadastro Mahkemesine

gönderilmesine,

22/6/2015

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar

verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

Yusuf Enes KAYA

Başvurucular

:

Feyzullah TEMEL

Mehmet Mustafa TEMEL

Kemal TEMEL

Ali TEMEL

Mehmet Burhan TEMEL

Burhan TEMEL

Ahmet TEMEL

Bedriye EKİNCİ

Medine TEMEL

Yaziya

DURAN

Taha TEMEL

Mehmet TEMEL

Mekiye

TEMEL

Songül TEMEL Ekrem TEMEL Fatma KAYA Hülya TEMEL Sabriye TEMEL Vekilleri : Av. Ali AYDEMİR