Güley Uğur ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2013/9083)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, yargılama devam

ederken yapılan kanun değişikliği nedeniyle yasaların geriye yürümezliği

ilkesinin ihlal edildiği iddiası hakkındadır.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 12/12/2013

tarihinde Malatya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari

yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir

durumunun bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Birinci

Komisyonunca 28/1/2015 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucuların murislerine

ait Malatya ili merkez Üç Bağlar mahallesinde bulunan taşınmaz 1974 yılında

Malatya Belediyesi tarafından sebze hali ve cami yapılmak amacıyla

kamulaştırılmış, otuz yılı aşkın bir süre sonra söz konusu taşınmaz 17/4/2008

tarihli Belediye Encümeni kararı ile park alanı olarak düzenlenmiştir.

6. Başvurucular taşınmazın park

alanı olarak düzenlenmesi üzerine 1/4/2013 tarihinde Malatya 2. Asliye Hukuk

Mahkemesinde açtıkları davada, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 12/7/2013

tarihli ve 6495 sayılı Kanun ile değiştirilen 22. maddesinin değişiklikten

önceki haline dayanarak, park alanı olarak düzenleme işleminden dönülerek

taşınmazın kendilerine geri verilmesini, bu mümkün olmaz ise Mahkemece takdir

edilecek değer üzerinden davalı aleyhine tazminata hükmedilmesini talep

etmişlerdir.

7. Yargılama sonunda Malatya 2.

Asliye Hukuk Mahkemesi, 19/9/2013 tarihli ve E.2013/187, K.2013/449 sayılı

kararı ile davanın açılmasına dayanak olan 2942 sayılı Kanun’un 22. maddesinin

12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun ile değiştirildiğini, bu nedenle davanın

hukuki dayanağının ortadan kalktığını belirterek, temyiz yolu açık olmak üzere davanın

reddine hükmetmiştir.

8. Davanın reddine ilişkin

karar başvuruculara 20/11/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.

9. İlk Derece Mahkemesi kararı

taraflarca temyiz edilmemesi üzerine 6/12/2013 tarihinde kesinleşmiştir.

10. Başvurucular 12/12/2013

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgili

Hukuk

11. 4/11/1983 tarihli ve 2942

sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun, 12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun ile

yapılan değişiklikten önceki, 22. maddesi şöyledir:

“Kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden

sonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik

herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmaması halinde, keyfiyet idarece mal

sahibi veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurulur.

Bu duyurma üzerine mal sahibi veya mirasçıları, aldığı kamulaştırma bedelini üç

ay içinde ödeyerek taşınmaz malını geri alabilir.

Ancak, kamulaştırılan taşınmaz mala

kamulaştırmayı yapan idare dışında başka bir idare, kamulaştırma yoluyla

gerçekleştirebileceği bir kamu hizmeti amacıyla istekli olduğu takdirde,

yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmayarak bu Kanunun 30 uncu veya 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 23 üncü

maddesine göre işlem yapılır.”

12. 12/7/2013 tarihli ve 6495

sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair

Kanun’un 26. maddesi şöyledir:

“4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma

Kanununun 22 nci maddesinin

başlığı “Vazgeçme, iade ve devir” şeklinde, birinci fıkrasının son cümlesi ise aşağıdaki

şekilde değiştirilmiştir.

Kamulaştırmayı yapan

idarece kamulaştırma amacına uygun tesisat, yapı veya donatı yapıldıktan ve en

az 5 yıl kullanıldıktan sonra bu ihtiyacın ortadan kalkması nedeniyle

kamulaştırma amacında kullanılamayan taşınmazlar önceki mal sahibi veya

mirasçılarına iade edilmez. Bu taşınmazların kamulaştırma amacı dışında idarece

tasarruf edilmesi hâlinde, önceki mal sahibi veya mirasçıları tarafından

idareden herhangi bir hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamaz.”

13. 6495 sayılı Kanun’un 28.

maddesi şöyledir:

“2942

sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

GEÇİCİ MADDE 8- Bu Kanunun 22 nci maddesinin

birinci fıkrasının son cümlesi hükmü, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten

önce gerçekleştirilen kamulaştırma işlemleri nedeniyle, kamulaştırılan

taşınmazların eski malikleri veya mirasçıları tarafından bu taşınmazların geri

alınması, bedel veya tazminat talebiyle açılan ve henüz kesinleşmeyen davalarda

da uygulanır.”

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

14. Mahkemenin 7/7/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucuların 12/12/2013 tarihli ve

2013/9083 numaralı bireysel başvuruları incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

15. Başvurucular, Malatya 2.

Asliye Hukuk Mahkemesinde açtıkları dava görülürken yapılan kanun

değişikliğiyle davanın hukuki dayanağının ortadan kaldırıldığını ve

taleplerinin reddedildiğini, davanın reddinin kanun değişikliğine dayanması

nedeniyle temyiz yoluna başvurmadıklarını belirterek, yasaların geriye

yürümezliği ilkesinin ihlal edildiğini belirtmişler ve söz konusu taşınmazların

kendilerine verilmesine hükmedilmesini talep etmişlerdir.

B. Değerlendirme

16. Anayasa'nın 148. maddesinin

üçüncü fıkrası şöyledir:

"Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının

tüketilmiş olması şarttır."

17. 30/3/2011 tarihli ve 6216

sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı

fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da

ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının

bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."

18. Anılan Anayasa ve Kanun

hükümleri uyarınca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, "ikincil nitelikte bir kanun yolu"

olup bu yola başvurulmadan önce kural olarak olağan kanun yollarının tüketilmiş

olması şarttır.

19. Temel hak ve özgürlüklere

saygı, devletin tüm organlarının uyması gereken bir ilke olup bu ilkeye uygun

davranılmadığı takdirde, ortaya çıkan ihlale karşı öncelikle yetkili idari

mercilere ve derece mahkemelerine başvurulmalıdır (Cemal Ay, B. No: 2013/8674, 16/10/2014, § 29).

20. Anayasa'nın

148. maddesinin üçüncü fıkrası ve 6216 sayılı Kanun'un 45. maddesinin (1)

numaralı fıkrası uyarınca, Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve

özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve buna ek

Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü

tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese Anayasa Mahkemesine bireysel

başvuru yapma hakkı tanınmıştır. Anayasa'nın 148. maddesinin dördüncü fıkrası

ile 6216 sayılı Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında ise, bireysel

başvuruda bulunulmadan önce, ihlal iddiasının dayanağı olan işlem, eylem ya da

ihmal için kanunda öngörülmüş olan idari ve yargısal başvuru yollarının

tamamının tüketilmiş olması gerektiği belirtilmiştir. Temel hak ihlallerini

öncelikle derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun yollarının

tüketilmesi koşulunu zorunlu kılar (Necati

Gündüz, Recep Gündüz, B. No: 2012/1027, § 19, 20, 12/2/2013).

21. Bireysel başvurunun ikincil

niteliği gereği, başvurucuların, temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği

iddialarını öncelikle yetkili idari mercilere ve derece mahkemelerine usulüne

uygun olarak iletmeleri, bu konuda sahip oldukları bilgi ve kanıtları zamanında

bu mercilere sunmaları, aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurularını takip

etmek için gerekli özeni göstermiş olmaları gerekir. Bu şekilde olağan denetim

mekanizmaları önünde ileri sürülüp takip edilmeyen temel hak ve özgürlüklerin

ihlaline ilişkin iddialar, Anayasa Mahkemesi önünde bireysel başvuru konusu

yapılamaz (Bayram Gök, B. No: 2012/946,

26/3/2013, § 19).

22. Başvuru konusu olayda,

başvurucular, Malatya 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde açtıkları davaya ilişkin

yargılama devam ederken yapılan kanun değişikliği nedeniyle davanın

reddedildiğini belirterek, yasaların geriye yürümezliği ilkesinin ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerse de söz konusu iddianın temyiz mercii önünde ileri

sürülmesine engel bir durum ya da bu anlamda temyiz incelemesinin etkisiz bir

yol olduğuna yönelik somut bir veri ortaya konulmadığından iddianın öncelikle temyiz

mercii önünde ileri sürülmesi gerekmektedir. Ancak olayda İlk Derece Mahkemesi

kararının başvurucular tarafından temyiz edilmediği tespit edilmiştir.

23. Açıklanan nedenlerle, hukuk

sisteminde düzenlenen başvuru yolları usulüne uygun olarak tüketilmeden temel

hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddiasının bireysel başvuru konusu

yapıldığı anlaşıldığından, başvurunun diğer kabul edilebilirlik koşulları

yönünden incelenmeksizin "başvuru

yollarının tüketilmemiş olması" nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun, 'başvuru yollarının

tüketilmemesi' nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde

bırakılmasına,

7/7/2015 tarihinde OY

BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

İsmail Emrah PERDECİOĞLU

Başvurucular

:

Güley

UĞUR

Ayşe UĞUR Yaşar SAĞIROĞLU Dursun SAĞIROĞLU Mehmet SAĞIROĞLU Ahmet SAĞIROĞLU Vekilleri : Av. Mustafa AYDIN