H.a. Başvurusu (B. No: 2018/17048)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru; gözaltı tedbiri dolayısıyla ödenen tazminatın

yetersiz olması nedeniyle adil yargılanma ile kişi hürriyeti ve güvenliği

haklarının, vekâlet ücretinin yapılan düzenlemeyle azaltılması nedeniyle

mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 5/6/2018 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca

başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar

verilmiştir.

3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına gönderilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, hakkında yürütülen bir soruşturma

kapsamında 21/10/2008 tarihinde gözaltına alınmış, Cumhuriyet Başsavcılığında

alınan ifadesini müteakip 24/10/2008 tarihinde serbest bırakılmıştır. Yapılan

yargılama sonunda başvurucunun üzerine atılı suçlardan beraatine karar

verilmiş, bu karar 16/2/2017 tarihinde kesinleşmiştir.

6. Beraat kararının kesinleşmesi üzerine başvurucu haksız

gözaltı kararı nedeniyle 7.000 TL maddi ve 8.000 TL manevi tazminatın ödenmesi

talebiyle dava açmıştır.

7. Ceyhan Ağır Ceza Mahkemesi 1/2/2018 tarihli kararıyla

başvurucuya 50,31 TL maddi, 100 TL manevi tazminat ile 770 TL vekâlet ücretinin

ödenmesine karar vermiştir.

8. Başvurucu, hükmedilen tazminatların ve vekalet

ücretinin düşük olduğunu belirterek istinaf yoluna başvurmuştur.

9. Bölge Adliye Mahkemesi 2/5/2018 tarihinde hükmedilen

vekalet ücreti tutarını 845 TL olarak düzelterek istinaf başvurusunun esastan

reddine kesin olarak karar vermiştir.

IV. İLGİLİ

HUKUK

10. İlgili hukuk için bkz. Safkan Aydoğdu, B. No:

2014/7498, 5/4/2017, §§ 19-32.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

11. Anayasa Mahkemesinin 15/3/2022 tarihinde yapmış

olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Adli Yardım

Talebi Yönünden

12. Ödeme gücünden yoksun olduğunu belirten başvurucunun

adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir (Mehmet Şerif Ay, B.

No: 2012/1181, 17/9/2013).

B. Kişi

Hürriyeti ve Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

13. Başvurucu, haksız gözaltı nedeniyle kişi hürriyeti ve

güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu, isminin kamuya

açık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmuştur.

14. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesiyle bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun şikayetinin Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü ve dokuzuncu

fıkraları kapsamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı yönünden incelenmesi

gerekir.

15. Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisi

23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan

bireysel başvurularla sınırlıdır. Kamu düzenine ilişkin bu düzenleme karşısında

anılan tarihten önce kesinleşmiş nihai işlem ve kararları da içerecek şekilde

yetki kapsamının genişletilmesi mümkün değildir (G.S., B. No: 2012/832,

12/2/2013, § 14).

16. Somut olayda başvurucu 21/10/2008 tarihinde gözaltına

alınmış ve 24/10/2008 tarihinde serbest bırakılmıştır. Bu itibarla başvurucunun

gözaltı suretiyle hürriyetinden yoksun bırakılmasının Anayasa'nın 19.

maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında hukuki olmadığına ilişkin iddiası, Anayasa

Mahkemesinin zaman bakımından yetkisi kapsamında değildir.

17. Bu durumda Anayasa Mahkemesi zaman bakımından

yetkisizlik nedeniyle başvurucunun hürriyetinden yoksun bırakılmasının

Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında hukuka uygun olup

olmadığını inceleyememektedir. Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin

dışında olması nedeniyle hukukiliğini inceleyemediği bir hürriyetten yoksun

bırakılma hâli dolayısıyla başvurucunun Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu

fıkrasında güvence altına alınan tazminat hakkının ihlal edildiği iddiasını

incelemesi de mümkün değildir. Sonuç olarak anılan şikâyet bakımından da zaman

bakımından yetkisizlik söz konusudur (aynı yöndeki değerlendirmeler için bkz. Aziz

Yıldırım (4), B. No: 2014/4476, 16/4/2015, § 34; Safkan Aydoğdu,

§ 46).

18. Zira bireysel başvuruya konu müdahaleyi telafi etmeyi

amaçlayan hukuk yollarının Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin

başladığı tarihten sonra olumsuz biçimde sonuçlanması müdahaleyi her zaman

Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisi içine sokmaz. Bu bağlamda

4/12/2014 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanunu'nun 141. maddesinde

öngörülen tazminat yolunun Anayasa Mahkemesinin bireysel başvurularda zaman

bakımından yetkisinin başladığı tarihten sonra tüketilmiş olmasının bir önemi

bulunmamaktadır (Safkan Aydoğdu, § 46).

19. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun kişi hürriyeti ve

güvenliği hakkının ihlal edildiğine yönelik iddiasının zaman bakımından

yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. Adil

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

20. Başvurucu, gözaltı nedeniyle hükmedilen tazminatların

yetersiz olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

21. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesiyle bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, § 16). Anayasa Mahkemesi A.A.

([GK], B. No: 2017/34502, 21/10/2021) kararında 5271 sayılı

Kanun'un 141. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (e) bendi uyarınca açılan

davalarda hükmedilen tazminatın yetersiz olduğu yönündeki iddiaların adil

yargılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (A.A.,§

87). Başvurucu dava dilekçesinde gözaltının haksız olduğu iddiasını beraat

etmiş olmasına dayandırmıştır. Başvurucu dava dilekçesinde gözaltı tedbirinin

hukuki olup olmadığına ilişkin bir açıklamada bulunmamıştır. Bu nedenle

başvurucunun 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (e)

bendi kapsamında bir tazminat davası açtığı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla

başvurucunun bu kısımdaki şikâyetlerinin adil yargılanma hakkı kapsamında

incelenmesi gerekir.

22. Temel hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden ve

bariz takdir hatası veya açık keyfîlik içeren durumlar dışında kanun yolunda

gözetilmesi gereken hususlara dair şikâyetler bireysel başvurunun incelemesi

kapsamında değildir (Ş.K., B. No: 2018/753 12/1/2022, § 19).

23. Somut olayda başvurucu tarafından ileri sürülen ihlal

iddialarının yukarıda belirtilen içtihat kapsamında kanun yolu şikâyeti

niteliğinde olduğu ve bariz takdir hatası veya açık keyfîlik oluşturan bir

durumun da bulunmadığı anlaşılan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

24. Diğer taraftan başvurucu; tazminat davasında adli

kontrol tedbiri konusunda herhangi bir değerlendirme yapılmadığını, kendisine

herhangi bir tazminat ödenmediğini, adli kontrol nedeniyle uğradığı

mağduriyetin karşılanmadığını ileri sürmüş ise de adli kontrol tedbirine tabi

tutulduğuna ilişkin bir belge sunmadığı, tazminat davası sürecinde adli kontrol

tedbiriyle ilgili bir talebinin bulunmadığı anlaşıldığından bu iddianın ayrıca

incelenmesi mümkün görülmemiştir.

D. Mülkiyet

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

25. Başvurucu; koruma tedbirleri nedeniyle açtığı

tazminat davasında ağır cezalık işler için öngörülen miktar üzerinden vekâlet

sözleşmesi yapmasına rağmen yapılan düzenlemeyle sulh ceza hâkimliği için

öngörülen vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet, mahkemeye erişim ve

etkili başvuru haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

26. Başvurucunun iddiaları mülkiyet hakkı kapsamında

incelenmiştir.

27. Anayasa Mahkemesi M.E. (B. No: 2018/696,

9/5/2019) kararında aynı mahiyetteki şikâyete ilişkin olarak başvurucunun

mevcut bir mülkü veya mülkü edinmeye yönelik meşru bir beklentisi olduğunu

ortaya koyamadığını, dolayısıyla mülkiyet hakkına ilişkin korumadan yararlandırılmasının

mümkün olmadığını belirterek konu bakımından yetkisizlik kararı vermiştir (M.E.,

§ 36-38). Somut başvuru yönünden anılan kararda varılan sonuçtan ayrılmayı

gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

28. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının konu

bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

A. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli

tutulması talebinin KABULÜNE,

B. Adli yardım talebinin KABULÜNE,

C. 1. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal

edildiğine ilişkin iddianın zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL

EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

3. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

konu bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun

yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 15/3/2022 tarihinde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : H.A. Vekili : Av. Vedat ÖZKAN