H.k.t. ve I.t. Başvurusu (B. No: 2017/6427)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, uluslararası koruma talebinin geri çekilmiş

sayılmasından dolayı kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye sınır dışı

edilme gerekçesiyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 24/2/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvurucular, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük)

73. maddesi uyarınca sınır dışı işleminin yürütmesinin tedbiren durdurulmasına

karar verilmesini talep etmişlerdir.

4. Komisyonca -başvurucular hakkında alınmış sınır dışı

etme işlemi bulunmaması sebebiyle- tedbir talebinin Bölüm tarafından incelenmesine

gerek görülmemiştir.

5. Komisyonca başvurucuların adli yardım talebinin geçici

olarak kabulüne ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve

ilgili kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir.

7. Evli olan başvurucular 1988 ve 1989 doğumlu olup İran

İslam Cumhuriyeti (İran) vatandaşıdır.

8. Başvurucular beyanlarına göre ülkelerinde yaşanan

insan hakları ihlalleri nedeniyle 25/11/2012 tarihinde yasal yollarla

Türkiye'ye gelmiştir.

9. Yalova'ya yerleşen başvurucular, uluslararası koruma

talebinde bulunmuştur. Başvurucular ayrıca Birleşmiş Milletler Mülteciler

Yüksek Komiserliğine (BMMYK) de başvurmuş; işlemler sonucunda mülteci olarak

kabul edilmiş, üçüncü bir ülkeye yerleştirme kapsamına alınmıştır.

10. Başvurucular 3/5/2016 tarihinde bir akrabalarını

ziyaret etmek amacıyla İstanbul'a gitmiştir. Burada bulundukları sırada bir

alışveriş merkezinde hırsızlık yaptıkları isnadıyla gözaltına alınmış fakat

sonrasında serbest bırakılmışlardır.

11. Yalova Valiliği başvurucuların ikamet ilini izinsiz

terk ettikleri gerekçesiyle 12/5/2016 tarihinde uluslararası koruma talebinin

geri çekilmiş sayılmasına karar vermiştir.

12. Başvuruculardan H.K.T. bu işlemin iptali amacıyla

Bursa 1. İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açmıştır. İdare Mahkemesi

8/9/2016 tarihli kararıyla davanın reddine karar vermiştir. Kararın ilgili

kısmı şu şekildedir:

"...

Bu durumda, davacının izinsiz olarak

ikamet yeri olan Yalova İlinden ayrılıp, başka bir İle gittiği ve burada adli

bir olaya karıştığı hususu değerlendirildiğinde, yükümlülüklerine aykırı

davrandığı ve 6458 sayılı yasanın 77. maddesi gereğince tesis edilen 12.5.2016

tarih ve 3685 sayılı işlemin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu nedenlerle, davanın reddine..."

13. Başvurucunun istinaf talebi İstanbul Bölge İdare

Mahkemesi Dokuzuncu İdare Dava Dairesinin 25/1/2017 tarihli kararıyla kesin

olarak reddedilmiştir.

14. Başvurucular 22/2/2017 tarihinde tebliğ edilen karara

karşı 24/2/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

IV. İLGİLİ

HUKUK

15. İlgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. ([GK]), B.

No: 2015/3941, 1/3/2017, §§ 28-38.

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

16. Mahkemenin 13/1/2021 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

17. Başvurucular; politik düşünce ve faaliyetleri

nedeniyle ülkelerini terk etmek zorunda kaldıklarını, BMMYK tarafından da mülteci

olarak kabul edildiklerini, uluslararası koruma taleplerinin geri çekilmiş

sayılmasının haksızlık olduğunu, açtıkları davada gerekçesiz şekilde karar

verildiğini, kendilerine temyiz hakkı tanınmadığını, sınır dışı edildikleri

takdirde ülkelerinde zulme maruz kalacaklarının muhakkak olduğunu belirterek

adil yargılanma ve etkili başvuru hakları ile kötü muamele yasağının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

18. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucuların sınır dışı edilmesi hâlinde kötü muameleye maruz

kalabileceğine, İdare Mahkemesince verilen kararın gerekçesinin yetersiz ve

hatalı olduğuna ilişkin iddiaları ve diğer şikâyetleri kötü muamele yasağı

kapsamında değerlendirilmiştir.

19. Siyasi faaliyetleri nedeniyle ülkelerini terk etmek

zorunda kaldıklarını iddia eden başvurucular, sınır dışı edildikleri takdirde

kötü muameleye maruz kalabileceklerinin Mahkeme tarafından

değerlendirilmediğini ileri sürmüşlerdir.

20. 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve

Uluslararası Koruma Kanunu'nun "Sınır dışı etme kararı

alınacaklar" kenar başlıklı 54. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (i)

bendinde uluslararası koruma başvurusu geri çekilmiş sayılan da

belirtilmiş ise de aynı Kanun'un "Sınır dışı etme kararı

alınmayacaklar" kenar başlıklı 55. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

(a) bendinde yer alan "sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına,

işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı

konusunda ciddi emare bulunanlar" düzenlemesi de bu noktada önem

taşımaktadır. Her iki madde birlikte incelendiğinde uluslararası koruma

talebinin geri çekilmiş sayılması kararının kendiliğinden sınır dışı etme

sonucunu doğurmadığı anlaşılmaktadır (M.S.S., B. No: 2014/19690, 26/12/2018,

§ 30).

21. Somut olayda başvurucular, haklarında alındığını

ifade ettikleri sınır dışı kararının doğuracağı sonuçları iddia konusu yapmış

iseler de söz konusu kararı sunmamış; ayrıca mahkemede yapılan yargılamada da

böyle bir karardan söz etmemişlerdir. Bu durumda başvurucuların uluslararası

koruma talebinin geri çekilmiş sayılması kararları dışında ülkelerine

gönderilmeleri konusunda bir karar veya işlem bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Zaten idarenin söz konusu kararları da sınır dışı kararı olmadan tek başına

başvurucuların ülkelerine geri gönderilmelerine yol açacak icrai bir nitelik

taşımamaktadır. Yabancıların sınır dışı edilmesi her hâlükârda bu konuda

verilmiş bir kararı gerektirmektedir. Başvurucular da bu durumun aksini ortaya

koyamamıştır.

22. Ülkesine geri gönderilmesi durumunda kötü muameleye

maruz kalabilecek yabancıların maddi ve manevi varlığına yönelik riske karşı

korunmasının devletin pozitif yükümlülükleri arasında yer aldığı konusunda

kuşku bulunmamaktadır. Ancak devletin bu pozitif yükümlülüğünün harekete

geçebilmesi için sınır dışı işlemlerine başlanmış olması gerekir. Oysa

uluslararası koruma talebinin reddine veya geri çekilmiş sayılmasına karar

verilmesi sınır dışı işlemlerine başlandığı anlamına gelmemektedir. Söz konusu

kararlar tesis edildiği hâlde yabancının ilgili kanundaki gereklilikleri yerine

getirmesi şartıyla Türkiye’de kalması mümkündür. Sınır dışı süreci yabancının

sınır dışı edilmesine ilişkin idari karar ile başlamaktadır. Dolayısıyla

devletin değinilen pozitif yükümlülüğü, yetkili otoritelerin yabancının sınır

dışı edilmesine yönelik olarak karar alacakları aşamada devreye girmektedir (M.S.S.,

§ 31). Bu itibarla başvurucuların kötü muamele yasağının ihlal edildiğine

ilişkin iddialarının anayasal temelden yoksun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

23. Açıklanan gerekçelerle kötü muamele yasağının ihlal

edildiği iddiasının temellendirilemediği sonucuna varıldığından başvurunun

diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi

gerekir.

A. Kamuya açık belgelerde başvurucuların kimlik

bilgilerinin gizli tutulması taleplerinin KABULÜNE,

B. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ

OLDUĞUNA,

C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyete neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucuların

yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 13/1/2021 tarihinde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Sinan ARMAĞAN Başvurucu : 1.H.K.T. 2.I.T. Vekilleri : Av. Mahmut KAÇAN