Hidayet Metin Başvurusu (B. No: 2014/7329)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, futbol müsabakaları müşterek bahis oyunları (Spor

Toto) bayiliği ruhsatının iptali nedeniyle mülkiyet hakkının; iptal işlemine

karşı açılan davadaki yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 27/5/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi

neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş sunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu 1977 doğumlu olup İstanbul'da ikamet etmektedir.

9.Başvurucu 31/5/2006 tarihli Bayilik Sözleşmesi'yle Gençlik ve

Spor Genel Müdürlüğü (Genel Müdürlük) Spor Toto Teşkilat Başkanlığından

(Teşkilat Başkanlığı) Spor Toto bayiliği ruhsatı almıştır.

10. Teşkilat Başkanlığının 13/6/2007 tarihli işlemiyle başvurucunun

Spor Toto bayiliği ruhsatı, bayiliğin üçüncü kişilere devredildiği gerekçesiyle

iptal edilmiştir. İlgili işlemde 14/8/2002 tarihli ve 24842 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Futbolda Müşterek

Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 21. ve 22. maddeleri ile

Bayilik Sözleşmesi'nin 2. ve 8. maddelerine dayanıldığı açıklanmıştır.

11.Başvurucu tarafından 13/6/2007 tarihli dilekçe ile işlemin

kaldırılması istemiyle Teşkilat Başkanlığına yapılan başvuru, aynı hükümlere

atıfta bulunularak reddedilmiştir.

12. Başvurucu 29/8/2008 tarihinde Ankara 4. Sulh Hukuk

Mahkemesinde Genel Müdürlük ile bayiliğin devredildiği iddia edilen H. M. ve İ.

D. isimli şahıslar ile bunların vekili sıfatıyla hareket eden B. Ç. isimli

şahıs aleyhine dava açmıştır. Anılan davada, Bayilik Devir Sözleşmesi'nin H. M.

ve İ. D. tarafından zor ve tehditle imzalatıldığı savunularak haksız feshedilen

bayiliğin iadesi ve bu sebeple uğranılan zararın tazmini isteminde

bulunulmuştur. Ankara 4. Sulh Hukuk Mahkemesince 1/9/2008 tarihli kararla

Ankara Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı

verilmiştir.

13. Dosyanın gönderildiği Ankara 19. Asliye Hukuk Mahkemesi

16/2/2010 tarihli duruşmada Genel Müdürlüğe yönelik davanın tefrikine karar

vermiştir. Yeni bir esasa kaydedilen bu davada Mahkeme 27/5/2010 tarihli

kararla davanın idari yargının görevine girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararı

vermiştir. Ancak anılan karar, Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 18/4/2011 tarihli

kararıyla bozulmuştur. Daire, Bayilik Sözleşmesi'nin hizmet sözleşmesi değil

bir özel hukuk sözleşmesi olduğunu ve Bayilik Sözleşmesi'nin feshinden doğan

uyuşmazlığın çözümlenmesinin adli yargının görevine girdiğini belirtmiştir.

14. Dairenin bozma kararına uyan Mahkeme 15/12/2011 tarihli

kararla Genel Müdürlüğe ilişkin bu davayı tekrar H. M., İ. D. ve B. Ç. isimli

şahıslar aleyhine açılan dava ile birleştirmiş ve her iki davayı tek esas

üzerinden birlikte görmüştür.

15. Mahkeme 13/11/2012 tarihli kararla davayı B. Ç. yönünden feragat

nedeniyle, Genel Müdürlük ile diğer iki davalı yönünden ise esastan

reddetmiştir. Kararın gerekçesinde, ortaklık sözleşmesinin (Bayilik Devir

Sözleşmesi) başvurucu tarafından düzenlendiği ve imzalandığı hususunun sabit

olduğu ve başvurucunun bu imzayı zor ve tehdit altında imzaladığı iddiasını

ispatlayamadığı ifade edilmiştir. Kararda, tehdit ve dolandırıcılık

suçlamasıyla Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığına yapılan şikâyetler üzerine

yapılan soruşturmada 5/6/2009 ve 9/6/2008 tarihlerinde kovuşturmaya yer

olmadığına kararlar verildiğine işaret edilmiştir. Sözü edilen kovuşturmaya yer

olmadığı kararları karşısında ortaklık sözleşmesinin zor ve tehditle

imzalandığının kabulünün mümkün olmadığı ifade edilen gerekçede, bilirkişi

raporuna da atıfla başvurucunun davalılardan talep edebileceği bir bedelin

bulunmadığı açıklanmıştır. Ancak kararda, davanın Genel Müdürlüğe yönelik

olduğu anlaşılan, bayiliğin iadesi istemine ilişkin kısmının neden

reddedildiğine dair herhangi bir gerekçeye yer verilmemiştir.

16. Mahkeme kararı, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 30/10/2013

tarihli kararıyla onanmış, karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 25/3/2014

tarihli kararıyla reddedilmiş ve hüküm bu şekilde kesinleşmiştir.

17. Kararın düzeltilmesi isteminin reddine ilişkin karar

28/4/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

18.Başvurucu 27/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. OLAY VE OLGULAR

A. Ulusal Hukuk

19. 29/4/1959 tarihli ve 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor

Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 1.

maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

“Yurtiçinde ve yurtdışında spor müsabakaları üzerine sabit ihtimalli ve

müşterek bahis oyunlarını oynatmak üzere, Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı,

tüzel kişiliği haiz Spor Toto Teşkilat Başkanlığı kurulmuştur. ...”

20. 7258 sayılı Kanun'un 2. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

“Teşkilat Başkanlığı söz konusu yetkisini bizzat kullanabileceği gibi

kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredebilir veya mal ve hizmet

satın alma yoluna gidebilir.

...

1) Teşkilat Başkanlığının görev ve yetkileri

şunlardır:

a) Yurt içinde ve yurt dışında yapılan her

türlü spor müsabakası üzerine yurt içinde ve yurt dışında spora dayalı bahis ve

şans oyunları düzenlemek, denetim ve gözetimi altında düzenletmek, bunlara

ilişkin her türlü izni vermek ve sözleşmeyi yapmak.

...

e) İzinsiz olarak spora dayalı bahis ve şans

oyunları düzenleyen, başbayilik veya bayilik faaliyetinde bulunan veya

kurallara aykırı hareket eden gerçek ve tüzel kişilere uygulanacak yaptırımlara

ilişkin esasları belirlemek ve bunlar hakkında gerekli yasal işlemleri yapmak.

...

Teşkilat Başkanlığı spora dayalı bahis ve şans

oyunlarının düzenlenmesi ve düzenletilmesinde tek yetkilidir. Gençlik ve Spor

Bakanlığının izin veya onayıyla spora dayalı bahis ve şans oyunlarının

düzenlenmesi, denetim ve gözetimi altında düzenletilmesi, oynatılması, gerekli

altyapı ve organizasyonun sağlanması ve yürütülmesi için gerçek ve tüzel

kişilerle sözleşme yapabilir.

...

5) Bayilik Şube Müdürlüğünün görevleri

şunlardır:

a) Bayi müracaatlarını değerlendirerek uygun

görülen kişilerle sözleşme işlemlerini yapmak ve ruhsatlarını düzenlemek, bayi

listelerini sürekli izleyerek bayi sayılarındaki değişiklikleri takip ve tespit

etmek.

...”

21. Yönetmelik'in 15. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

“Teşkilat tarafından bayilik ruhsatı verilen gerçek veya tüzel kişiler

ile Teşkilat arasında bayilik sözleşmesi düzenlenir. Bayilik sözleşmesi,

ruhsatın iptali halinde başkaca bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden fesh edilir. Bayilik ruhsatı verilecek gerçek kişilerin

aşağıda belirtilen şartları haiz olmaları gerekir;

...”

22. Yönetmelik'in 21. maddesi şöyledir:

“Bayilik ruhsatı hiçbir şekilde başkalarına devredilemez. Ancak bayinin

ölümü veya bayilik faaliyetini yürütemeyecek derecede hastalanması veya

yaşlanması halinde, bayinin ruhsatı iptal edilerek bayi olabilme şartlarını

taşıyan eşi veya çocuklarından birine aynı işyerine mahsus olmak üzere bayilik

ruhsatı öncelikle verilebilir.”

23. Yönetmelik'in 22. maddesi şöyledir:

“Bayilerin; bu Yönetmeliğin 38 ve 39 uncu maddelerinde sayılmayan fakat

bayilik ruhsatının iptalini gerektiren fiil ve hareketleri tespit edildiği

takdirde, Teşkilat takdir hakkını kullanarak iptal kararı verebilir.”

24. Yönetmelik'in 38. maddesi şöyledir:

“Madde 38 — Aşağıda belirtilen hallerde bayilik ruhsatı, Teşkilat

tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bildirim süresine uyulmaksızın iptal

edilir;

a) Bayinin ruhsatının iptalini talep etmesi,

b) İzinli süreler ve mücbir sebepler dışında

her ne sebeple olursa olsun bir takvim yılı içinde toplam on gün oyun

oynatmaması,

c) Oyunu Teşkilat tarafından belirlenen

değerinden fazla bedelle oynatması,

d) Sanal ortam bayi olabilme şartlarından

herhangi birini yitirmesi veya ruhsat verildikten sonra bu şartlardan herhangi

birine sahip olmadığının anlaşılması,

e) Teşkilatın itibarını zedeleyecek veya

Teşkilata olan güvenin sarsılmasına neden olacak davranış, yayın veya

faaliyetlerde bulunması, verilen talimat ve kurallara riayet etmemesi, uyumlu

çalışmayı bozması,

f) Teşkilatın yetkili personellerine fiili

saldırı yada kötü muamelede bulunulması,

g) Teşkilat malları aleyhine suç işlemesi,

h) 18 yaşından küçüklere oyun oynatması,

ı) Bayinin ölümü hali.

Yukarıda belirtilen hallerin tespiti halinde

bayilik ruhsatı süresiz iptal edilerek, durum yazılı olarak bayiye bildirilir.”

25. Yönetmelik'in 40. maddesi şöyledir:

“Bayilik ruhsatının iptalini gerektiren haller dışında Yönetmelik

hükümlerine veya Teşkilat tarafından konulan kurallara aykırı davranışlarda

bulunan bayilerin, kusurlu veya hatalı davranış veya işlemlerinin tespiti

halinde Teşkilat tarafından 10 güne kadar bayilik faaliyeti geçici olarak

durdurulur, bu husus bayiye yazılı olarak bildirilir ve kamuoyuna duyurulur.”

26. Yönetmelik'in 41. maddesi şöyledir:

“Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde genel hükümlere göre hareket

edilir.”

B. Uluslararası Hukuk

27. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), alkollü içki servisi

ruhsatının iptalinin (1) No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ikinci fıkrası

kapsamında düşünülebilecek mülkün kullanımının kontrolüne ilişkin bir önlem

teşkil ettiği tespitini yapmıştır (Tre Traktörer Aktiebolag/İsveç, B.

No: 10873/84, 7/7/1989, § 55). AİHM, bir işletmeyi yürütmek için geçerli

izinlerin kaldırılmasının (1) No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ikinci fıkrası

kapsamında değerlendirilebilecek bir önlem oluşturduğu sonucuna ulaşmıştır (Rosenzweig And Bonded

Warehouses Ltd./Polonya, B. No: 51728/99,

28/7/2005, § 49). AİHM, bankacılık lisansının iptal edilmesi kararının ülkedeki

bankacılık sektörünü kontrol etmek için bir önlem olduğunubelirterek

lisans iptaline ilişkin başvuruda (1) No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ikinci

fıkrasının uygulanması gerektiğine karar vermiştir (Capital Bank AD/Bulgaristan, B. No: 49429/99, 24/11/2005, §§ 130,

131).

28. AİHM, başvuran şirketin gümrüksüz satış mağazası ve barını

çalıştırma lisansının iptal edilmesinin şikâyet konusu edildiği başvuruyu, (1)

No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen mülkün kontrolü

kapsamında incelemiştir (Bimer S.A./Moldova, B. No: 15084/03, 10/7/2007,

§§ 49, 50, 51). AİHM aynı şekilde, başvurucu şirketin İnternet ve sabit telefon

hizmetleri sağlama lisansının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ek (1) No.lu

Protokol'ün 1. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi bağlamında

mülkiyetten yoksunluk olarak değil maddenin ikinci fıkrası bağlamında

incelenecek mülkiyetin kontrolüne ilişkin bir önlem olarak görülmesi

gerektiğini ifade etmiştir (Megadat.com

SRL/Moldova, B. No: 21151/04, 8/4/2008, §§ 62, 63, 64 ve 65).

V. İNCELEME VE GEREKÇE

29. Mahkemenin 6/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiği İddiası

1.Başvurucunun İddiaları

30. Başvurucu, Spor Toto bayiliği ruhsatının Yönetmelik'te

belirtilen hiçbir bildirim süresine uyulmaksızın süresiz olarak iptali

nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu,

davanın Spor Toto bayiliği ruhsatının iptal edilmesiyle ilgili kısmının hangi

gerekçeyle reddedildiğine ilişkin hiçbir açıklama yapılmaması ve ret sonucuna

ulaşılmasının yasal dayanağının gösterilmemesi nedenleriyle adil yargılanma

hakkının ihlal edildiğini belirtmiştir.

2. Değerlendirme

31.Anayasa'nın "Mülkiyet

hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına

sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz."

32. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun, davanın Spor Toto bayiliği

ruhsatının iptal edilmesiyle ilgili kısmının hangi gerekçeyle reddedildiğine

ilişkin hiçbir açıklama yapılmamasına ve ret sonucuna ulaşılmasının yasal

dayanağının gösterilmemesine ilişkin şikâyeti mülkiyet hakkına yapılan

müdahalenin ölçülülüğüne ilişkin görüldüğünden mülkiyet hakkı kapsamında

incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

33. Öte yandan, başvurucunun davanın tamamen özel kişiler

arasındaki bir ihtilaf niteliğinde olan ve H. M. ve İ. D. ile aktedilen Bayilik Devir Sözleşmesi'nin cebir ve tehdit

altında imzalandığının ispatlanamadığı yargısına ulaşılan kısmına yönelik

herhangi bir şikâyeti bulunmamaktadır. Bu nedenle Ortaklık Sözleşmesi'nin cebir

ve tehdit altında imzalandığının ispatlanamadığı yolunda Mahkemece ulaşılan

kanaate ilişkin herhangi bir inceleme yapılmayacaktır. İnceleme, davanın Spor

Toto bayiliği ruhsatının iptaline ilişkin kısmı ile sınırlı tutulacaktır.

34. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı

fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğine

karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun ihlal iddialarını

kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya

müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama

şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,

B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).

35. Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir."

denilerek mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiyle

güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla

değerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM,

E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20).

36.Somut olayda, başvurucunun Spor Toto Bayiliği Sözleşmesi

iptal edilmiştir. Spor Toto Bayiliği Sözleşmesi'nin iptalinin mülkiyet hakkı

kapsamında incelenebilmesi için öncelikle Spor Toto bayiliğinin hukuki

mahiyetinin ortaya konulması gerekmektedir.

37. 7258 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle, yurt içinde ve yurt

dışında spor müsabakaları üzerine sabit ihtimalli ve müşterek bahis oyunlarını

oynatmak üzere Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı, tüzel kişiliği haiz Spor Toto

Teşkilat Başkanlığı kurulmuştur. Anılan Kanun'un 2. maddesinin dördüncü

fıkrasında Teşkilat Başkanlığının spora dayalı bahis ve şans oyunlarının

düzenlenmesi ve düzenlenmesinin sağlanmasında tek yetkili olduğu belirtilmek

suretiyle spora dayalı bahis ve şans oyunlarının düzenlenmesi hususu Teşkilat

Başkanlığının tekeline bırakılmıştır. Dolayısıyla spora dayalı bahis ve şans

oyunlarının bir kamu hizmeti olarak öngörüldüğü ve bu hizmetin Teşkilat

Başkanlığının görev alanına dâhil edildiği anlaşılmaktadır.

38. Değinilen Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrasına göre

Teşkilat Başkanlığı söz konusu yetkisini (spora dayalı bahis ve şans oyunlarını

düzenleme yetkisini) bizzat kullanabileceği gibi kısmen veya tamamen özel hukuk

tüzel kişilerine devredebilir veya mal ve hizmet satın alma yoluna gidebilir.

Teşkilat Başkanlığının bu görevlerini özel hukuk tüzel kişilerine

devredebilmesi ile mal ve hizmet satın alma yoluna gidebilmesi, bunun kanunda

bir kamu hizmeti olarak düzenlendiği gerçeğini değiştirmemektedir. Kamu

hizmetinin özel kişilere devri veya hizmet satın alınması yoluyla gördürülmesi

hususu diğer kamu hizmetlerinde de yaygın olarak karşılaşılan bir durum olup

hizmetin "kamusallık" mahiyetini etkilememektedir.

39. Genel Müdürlük tarafından çıkarılan Yönetmelik'le spora

dayalı bahis ve şans oyunlarını düzenleme yetkisinin özel kişilere devrinde

ruhsat usulünün uygulanması benimsenmiştir. Ruhsat, özel kişilerin belli ticari

ve iktisadi faaliyette bulunabilmek için idareden aldıkları özel izni ifade

etmektedir. Spor Toto bayiliği ruhsatının alınması da spora dayalı bahis ve

şans oyunlarını düzenlenmesi hususunda Teşkilat Başkanlığı tarafından

yetkilendirilmiş olunması anlamına gelmektedir. Anılan Yönetmelik uyarınca Spor

Toto bayiliği ruhsatı verilmesi, bayi adayı ile Teşkilat Başkanlığı arasında

akdedilecek bir sözleşmeyle söz konusu olmaktadır. Diğer bir ifadeyle bayi

adayı ile Teşkilat Başkanlığı arasında akdedilecek sözleşme, tarafların

müzakere etmek suretiyle koşullarını belirlediği bir borçlar hukuku

sözleşmesinden öte, ruhsatın koşullarını belirleyen idari bir işlem niteliği

taşımaktadır. Bu nedenle bu sözleşmenin feshi, hukuki niteliği itibarıyla

ruhsatın iptali mahiyetindedir.

40. Sonuç olarak idare tarafından Bayilik Sözleşmesi akdedilmek

suretiyle verilen bir ruhsata dayalı olarak yürütülen ve bahis ve şans oyunları

oynatılmasını içeren Spor Toto bayiliğinin, bayi yönünden ekonomik bir değer

ifade ettiği ve dolayısıyla mülkiyet hakkı kapsamında olduğu açıktır (Çalışma

ruhsatlarının mülk teşkil ettiğini ilişkin bkz. Ak Demirtaş Madencilik Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.,

B. No: 2014/1989, 15/6/2016, § 35). Dolayısıyla başvurucunun Anayasa'nın 35.

maddesi kapsamında ekonomik bir değer teşkil eden mülkünün var olduğu

anlaşılmaktadır.

41. Başvurucunun Spor Toto bayiliği ruhsatının, Bayilik

Sözleşmesi'nin feshi yoluyla iptal edilmesi mülkiyet hakkına kamu

otoritelerince yapılan bir müdahale niteliği taşımaktadır. Bir ekonomik

faaliyetin ruhsata bağlanması, ilgili ekonomik alanın devlet tarafından

düzenlemesi ve kontrol edilmesi amacına yöneliktir. Dolayısıyla Spor Toto

bayiliği ruhsatı verilmesi ve bu ruhsatın iptali de mülkiyetin kontrolü

kapsamında yapılan bir işlem olup somut davadaki iddianın mülkiyetin kontrolü

biçimindeki üçüncü kural kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna

ulaşılmaktadır.

42. Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri uyarınca mülkiyet hakkına

yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun düşebilmesi için kanuna dayanması, kamu

yararı amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması

gerekmektedir.

43. Somut olayda başvurucunun Spor Toto bayiliği 7258 sayılı

Kanun hükümlerine dayanılarak iptal edildiğinden müdahalenin kanuni dayanağının

bulunduğu kanaatine varılmaktadır. Başvurucunun Spor Toto bayiliğinin iptali,

Bayilik Sözleşmesi hükümlerine aykırı olarak bayiliğini üçüncü kişilere

devretmiş olması gerekçesine dayandırılmıştır. Bayilik Sözleşmesi hükümlerine

aykırı davranmak sebebiyle Spor Toto ruhsatının iptal edilmesinde kamu

yararının bulunmadığı söylenemez.

44. Ölçülülük ilkesi “elverişlilik”, “gereklilik” ve

“orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. “Elverişlilik” öngörülen

müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını,

“gereklilik” ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını

yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını,

“orantılılık” ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç

arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM,

E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E. 2012/102, K.2012/207, 27/12/2012

E.2012/149, K.2013/63, 22/5/2013; E.2013/32, K.2013/112, 10/10/2013; E.2013/15,

K.2013/131, 14/11/2013; E.2013/158, K.2014/68, 27/3/2014; E.2013/66, K.2014/19,

29/1/2014; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2015/43, K.2015/101, 12/11/2015;

E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B.No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).

45. Başvurucunun spor toto bayiliği ruhsatının iptal edilmesinin

sebebi, bayiliği üçüncü kişilere devretmiş olmasıdır. Başvurucu, ortaklık

sözleşmesinin (Bayilik Devir Sözleşmesinin) zor ve tehditle imzalatıldığını

ileri sürerek açtığı davada Mahkemece, ortaklık sözleşmesinin zor ve tehditle

değil, başvurucunun serbest iradesiyle imzalandığı kanaatine ulaşılmıştır.

Başvurucunun, Mahkemenin bu kanaatine yönelik bir şikayeti

bulunmamaktadır.

46. Spor toto bayiliği ruhsatı, spora dayalı bahis ve şans

oyunlarını düzenlenme yetkisi veren bir izin mahiyetindedir. Ruhsat, bayi

adayının kişisel durumu dikkate alınarak verildiğinden ruhsata konu faaliyetin

ruhsat sahibi tarafından yürütülmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle

idareden aldığı spor toto bayiliği ruhsatını üçüncü kişilere devrettiği sübuta

eren başvurucunun bu ruhsatının iptal edilmesinin, başvurucuya aşırı ve

olağanın ötesinde bir külfet yüklemediği ve ölçülü olduğu sonucuna

ulaşılmaktadır. Sonuç olarak mülkiyet hakkına yönelik açık bir ihlalin

bulunmadığı kanaatine varılmaktadır.

47. Açıklanan nedenlerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkı Yönünden

48. Başvurucu, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmektedir.

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

49. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

50. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanın

ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra

aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılaması

devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas

alınır (Güher Ergun ve diğerleri,

B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 50, 52).

51. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın

karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Güher Ergun ve diğerleri, §§ 41-45).

52. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda yaklaşık beş yıl yedi ay

süren yargılama süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.

53. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

54. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralı

fıkrası şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir. …

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

55. Başvurucu Spor Toto bayiliği ruhsatının iptali nedeniyle

uğradığı maddi zararların tazmini talebinde bulunmuştur. Başvurucu, diğer

haklarının ihlali nedeniyle ayrıca tazminata hükmedilmesi isteminde

bulunmuştur.

56. Başvurucunun mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğu sonucuna varıldığından buna ilişkin tazminat isteminin

reddi gerekir.

57. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

sonucuna varılmıştır.

58. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

59. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harçtan oluşan

yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvenceye bağlanan makul sürede

yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,

tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE

D. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin BAŞVURUCUYA

ÖDENMESİNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

6/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Nuri

NECİPOĞLU

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Ayhan KILIÇ

Başvurucu

:

Hidayet

METİN