İbrahim Kurt ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2021/4222)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, mahkeme kararıyla tespit edilen alacağın enflasyon karşısında yitirilen değerinin karşılanmaması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Türkiye İşitme Engelliler Futbol Millî Takımı 2/7/2008-12/7/2008 tarihleri arasında Yunanistan'da düzenlenen İşitme Engelliler Dünya Futbol Şampiyonası'nda dünya ikinciliği elde etmiştir. Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü (İdare) dünya ikincisi olan ve başvurucuların da aralarında bulunduğu 23 sporcuya 20/10/2006 tarihli ve 26325 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Spor Hizmet ve Faaliyetlerinde Üstün Başarı Gösterenlerin Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelik (mülga Yönetmelik) hükümleri uyarınca 26/1/2009 tarihinde yetmiş beşer Cumhuriyet altınının şampiyonanın bittiği 12/7/2008 tarihindeki Türk lirası karşılığını ödemiştir.

3. Başvurucular İdareye müracaatta bulunarak mülga Yönetmelik hükümleri uyarınca 400 Cumhuriyet altını karşılığı ödül verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Buna göre geriye kalan 325 Cumhuriyet altını karşılığı Türk lirasının yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep etmiştir. Zımnen ret işlemine karşı açılan davalarda yargılama süreci sonunda başvuruculara verilecek ödülün mülga Yönetmelik'in 6. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca belirlenmesi gerektiği belirtilerek ret işlemlerinin iptaline karar verilmiştir. Temyiz kanun yolundan geçen kararlar kesinleşmiştir.

4. İdare 2/8/2017 tarihinde başvurucu İbrahim Kurt'a 325 Cumhuriyet altınının 12/7/2008 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca belirlenen Türk lirası karşılığı olarak 81.250 TL, bu tutara 12/7/2008 tarihinden 19/7/2017 tarihine kadar işletilen yasal faiz olarak 66.909,38 TL olmak üzere toplam 148.159,38 TL, başvurucu Hasan Er'e 30/11/2018 tarihinde 325 Cumhuriyet altınının 12/7/2008 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca belirlenen Türk lirası karşılığı olarak 81.250 TL, başvurucu Cem Göksel Çamlıdere'ye 30/11/2018 tarihinde 267 Cumhuriyet altınının 12/7/2008 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca belirlenen Türk lirası karşılığı olarak 66.750 TL ödeme yapmıştır. Başvurucular Hasan Er ve Cem Göksel Çamlıdere'ye herhangi bir faiz ödemesi yapmamıştır.

5. Başvurucuların geç ödemeden kaynaklanan zararlarının tazmini talebiyle yaptıkları başvurular İdarece reddedilmiştir.

Başvurucular; ödülün Türk lirası karşılığının hak edildiği tarihte ödenmediğini, aradan yaklaşık dokuz yıl geçtikten sonra ödeme yapılırken 12/7/2008 tarihindeki altın fiyatının esas alındığını, geç ödemeden doğan zararlarının tazmin edilmesi gerektiğini belirterek işlemlerin iptalini ve altınların ödeme tarihlerindeki Türk lirası karşılığının ödenmesi suretiyle zararlarının tazmin edilmesini talep etmiştir.

Davalı İdare, savunmasında mülga Yönetmelik'in 16. maddesinin dördüncü fıkrasında müsabakaların bittiği tarihte Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca belirlenen altın fiyatının esas alınması gerektiğinin hükme bağlandığını belirtmiş. Yönetmelik hükmüne uygun olarak başvuruculara ödeme yapıldığını ifade etmiştir.

6. Ankara 14. İdare Mahkemesi 24/1/2020 tarihinde ödül tutarını hesaplama yönteminin mevzuata uygun olduğunu belirterek başvurucu İbrahim Kurt'un davasının reddine karar vermiştir. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 30/11/2020 başvurucunun istinaf başvurusunu kesin olarak reddetmiştir.

7. Ankara 13. İdare Mahkemesi 13/7/2020 tarihinde; ödül tutarını hesaplama yönteminin mevzuata uygun olduğunu, bununla birlikte ilk ödemenin yapıldığı 26/12/2008 tarihinden 30/11/2018 tarihine kadar parayı kullanamamaktan dolayı uğradığı maddi kayıp nedeniyle hesaplanan 72.644,18 TL yasal faiz alacağının 1.000 TL'lik kısmının dava tarihinden (29/1/2019) ve 71.644,18 TL'lik kısmının ise ıslah tarihinden (2/5/2020) itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte başvurucu Hasan Er'e ödenmesine hükmetmiştir. Bölge İdare Mahkemesi 26/2/2021 tarihinde tarafların istinaf başvurularını kesin olarak reddetmiştir.

8. Ankara 11. İdare Mahkemesi 18/12/2020 tarihinde ödül tutarını hesaplama yönteminin mevzuata uygun olduğunu, bununla birlikte ilk ödemenin yapıldığı 6/11/2008 tarihinden 30/11/2018 tarihine kadar parayı kullanamamaktan dolayı uğradığı maddi kayıp nedeniyle hesaplanan 60.502,43 TL yasal faiz alacağının 1.000 TL'lik kısmının dava tarihinden (29/1/2019), 59.502,43 TL'lik kısmının ise ıslah tarihinden (8/12/2020) itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte başvurucu Cem Göksel Çamlıdere'ye ödenmesine karar vermiştir. Bölge İdare Mahkemesi 28/10/2021 tarihinde başvurucunun istinaf başvurusunu kısmen kabul ederek 59.502,43 TL'lik kısma da dava tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesine, diğer istinaf taleplerinin ise reddine kesin olarak karar vermiştir.

9. Başvurular süresi içinde yapılmıştır.

10. Komisyon 2021/22704 ve 2021/61435 numaralı başvuruların 2021/4222 numaralı başvuru ile birleştirilmesine, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME

11. Başvurucular, kamu kurumundan olan alacağın geç ödenmesi sebebiyle değer kaybına uğradığını ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, başvurucuların mülkiyet hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda inceleme yapılırken somut olayın kendine özgü koşullarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.

12. Başvuru, mülkiyet hakkı kapsamında incelenmiştir.

13. Başvuruculara kesinleşen mahkeme kararıyla verilmesi öngörülen Cumhuriyet altınlarının 12/7/2008 tarihindeki Türk lirası değerindeki karşılığının Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mülkiyet hakkı kapsamında mülk teşkil ettiği kuşkusuzdur (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Volkan Kahırlı [2. B.], B. No: 2019/22730, 16/3/2022, § 22).

14. Anayasa Mahkemesi kanun koyucunun bir hak olarak öngördüğü veya kamu borcu hâline gelmiş ödemelerin geç yapılması nedeniyle mağdur oldukları iddiasıyla yaptıkları başvurularda, alacakta veya hakka konu bedelde meydana gelen değer aşınmalarının başvurucular üzerinde orantısız bir yük oluşturması hâlinde mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Mehmet Akdoğan ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/817, 19/12/2013. Akel Gıda San. ve Tic. A.Ş. [2. B.], B.

No: 2013/28, 25/2/2015. Ferda Yeşiltepe [GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017, §§ 63-76). Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi mahkemelerce hükmedilen alacak veya tazminatların enflasyon karşısında aşırı ölçüde değer kaybettiği başvurularda ölçülülük yönünden mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Abdulhalim Bozboğa [1. B.], B. No: 2013/6880, 23/3/2016, §§ 48-66. ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017, §§ 69-82).

15. Eldeki başvuru ile benzer şikâyetlerin ileri sürüldüğü Volkan Kahırlı başvurusunda Anayasa Mahkemesi, alacağa hak kazanıldığı tarihten ödeme tarihine kadar geçen süredeki enflasyon oranları dikkate alındığında mülkiyet hakkı kapsamındaki alacağın değer kaybına uğratıldığını kaydetmiştir. Söz konusu değer kaybı oranı gözetildiğinde müdahaleyle başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklendiğinden kamunun yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkının korunması arasında kurulması gereken adil dengenin başvurucu aleyhine bozulduğu sonucuna varmıştır (Volkan Kahırlı, § 25).

16. Somut olayda da başvurucuların alacağa hak kazandıkları tarihten ödemelerin yapıldığı tarihlere kadar geçen sürede mülkiyet hakkı kapsamındaki söz konusu alacakların enflasyon karşısında değer kaybına uğradığı görülmüştür. Diğer taraftan İdarece ödenen veya idare mahkemelerince hükmedilen yasal faiz tutarlarının da söz konusu değer kaybını karşılamakta yetersiz kaldığı anlaşıldığından yukarıda anılan kararda açıklanan ilke ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

17. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM

18. Başvurucular; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ve maddi tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

19. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır.

Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B.

No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60. Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

20. Öte yandan ihlalin niteliğine göre yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucuların tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucular : 1. İbrahim KURT 2. Cem Göksel ÇAMDERELİ 3.. Hasan ER Vekilleri : Av. Emre Burak ONAT Av. Hakan BİLGEHAN