Mahmut Yamalak Başvurusu (B. No: 2021/50697)

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, ceza infaz kurumu disiplin kurulu kararına karşı yapılan şikâyetin ileri sürülen diğer deliller incelenmeden reddedilmesi nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu, hükümlü olarak Akçadağ T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) bulunmaktadır. İnfaz Kurumunun C-11 No.lu koğuşunda bulunan başvurucu ile diğer bazı hükümlü ve hüküm özlüler 14/7/2021 tarihinde kapalı spor faaliyetleri için koğuşlarından çıkarılarak üst araması yapılmıştır.

Daha sonra kimlik kontrollerinin yapılacağı esnada başvurucu ve diğer şahıslar, görevli personele "Kimliklerimiz üzerimizde yok ve Türkiye Cumhuriyeti devletinin verdiği kimliği de taşıyamayacağız." şeklinde beyanda bulunmuştur.

Bu kişiler spor salonuna götürülürken yüksek sesle konuşarak düzensiz şekilde hareket etmiş, görevli personel kurum içinde hükümlü ve tutukluların uyacağı kuralları belirttiği sırada görevli personelin tüm uyarılarına rağmen sözlü olarak yüksek sesle karşılık vermeye devam etmiştir.

Uyarılardan sonra spor faaliyetine çıkmak istemediklerini ve tekrar koğuşa dönmek istediklerini belirtmeleri üzerine görevli personel tarafından üst aramaları yapılarak koğuşa alınacakları sırada başvurucu ile birlikte başka bir hükümlü "Siz provakatörsünüz, siz bizi bu şekilde yıldıramazsınız, buranın dışarısı da var." diyerek tehditlerde bulundukları yönünde tutulan iki tutanağa istinaden başvurucu hakkında disiplin soruşturması başlatılmıştır.

3. Disiplin soruşturması sonucunda Disiplin Kurulu Başkanlığının 29/7/2021 tarihli kararı ile başvurucunun kurum görevlilerine hakaret veya tehditte bulunma eyleminden dolayı 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 44. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (j) bendi, 48. maddesinin (2) numaralı fıkrası ve 44. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca başvurucuya 11 gün hücreye koyma cezası verilmiştir.

4. Başvurucu 12/8/2021 tarihinde verilen disiplin cezasını şikâyet etmiş; dilekçesinde, belirtilen tarihteki olayda kendilerinin saldırıya uğradığını ifade etmiştir. Küfür ve hakaretlere maruz kalmalarından yakınmış, kendilerine küfreden memur tarafından soruşturmaya tabi tutulduklarını beyan etmiş, küfretmediğini ve kimseyle tartışmadığını vurgulayarak kamera görüntülerinin incelenmesini istemiştir.

5. Malatya İnfaz Hâkimliğinin (İnfaz Hâkimliği) 16/8/2021 tarihinde yaptığı duruşmaya başvurucu, Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) ile katılmış. "Tutanakta geçtiği şekilde hakaret veya tehdit içerikli bir ifade asla kullanmadım. Ben olay esnasında zaten pek konuşmadım. Mahkûm arkadaşlara sesinizi yükseltmeyin, sakin olun tarzında sözler söylemiş olabilirim. Bu nedenle hakkımda verilen disiplin cezasının kaldırılmasını talep ederim." şeklinde beyanda bulunmuştur.

İnfaz Hâkimliği, dosyanın mütalaa için Malatya Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) gönderilmesine ve mütalaa verildikten sonra dosyanın ele alınarak şikâyet hususunda hüküm kurulmasına karar vermiştir. Başsavcılık 25/8/2021 tarihinde verdiği mütalaasında disiplin cezası usul ve kanuna uygun olduğu için şikâyetin reddine karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.

6. İnfaz Hâkimliği 25/8/2021 tarihinde şikâyeti reddetmiş; kararda, 14/7/2021 tarihli olay, ifade ve İnfaz Kurumu tarafından düzenlenen görüntü izleme tutanakları birlikte değerlendirildiğinde başvurucunun infaz koruma memurlarına "Siz provakatörsünüz, siz bizi bu şekilde yıldıramazsınız, buranın dışarısı da var." demek suretiyle memurları tehdit ettiğinin sabit görüldüğünü belirtmiştir.

Başvurucunun disiplin cezası listesinin incelenmesi neticesinde 1 gün hücreye koyma cezasının kesinleşme ve yasal kaldırma tarihlerinin 2/7/2021-2/2/2022 olduğunun, bazı etkinliklere katılmaktan 1 ay alıkoyma cezasının kesinleşme ve yasal kaldırma tarihlerinin 21/5/2021-25/7/2021 olduğunun, 1 ay ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma cezasının kesinleşme ve yasal kaldırma tarihlerinin 29/6/2021-28/10/2021 olduğunun görüldüğünü ifade etmiştir.

Başvurucunun tehdit eylemini 14/7/2021 tarihinde işlediği, bu tarih cezaların kesinleşme tarihi ile yasal kaldırma tarihi arasında kaldığı için hakkında bir üst ceza olan 11 gün hücreye koyma cezasının uygulanmasının hukuka uygun ve ölçülü olduğu kanaatine varmıştır.

7. Başvurucu, karara karşı 2/9/2021 tarihinde itiraz etmiştir. Malatya 1. Ağır Ceza Mahkemesi (Ağır Ceza Mahkemesi) 8/9/2021 tarihinde itirazın reddine karar vermiştir.

8. Başvurucu, nihai hükmü 13/9/2021 tarihinde öğrendikten sonra 22/9/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

9. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

10. Başvurucu, sadece görevli memurların beyanlarının tutanak altına alındığını, sunduğu delillerin araştırılmadığını, yalnızca memur beyanları ile işlem yapıldığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

11. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, adil yargılanma hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat hükümleri doğrultusunda somut olayın kendine özgü koşullarının gözönünde bulundurulması gerektiği belirtilmiştir.

12. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanında olaya dair kamera görüntülerinin izlenmesi talebinin İnfaz Hâkimliği ve Ağır Ceza Mahkemesi tarafından dikkate alınmamasından yakınmış; kamera görüntüleri izlendiğinde iddia edilen olayın kendi beyanlarındaki gibi gerçekleştiğinin anlaşılacağını vurgulamıştır. Talebi dikkate alınmayarak sadece memurlar tarafından tutulan tutanaklara dayanılarak karar verilmesinden şikâyetçi olmuştur.

13. Başvuru, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri yönünden incelenmiştir.

14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

15. Yargılamanın tüm aşamalarında silahların eşitliği ilkesi ve çelişmeli yargılama ilkelerinin güvence altına alınarak adil yargılanma hakkının korunması hukuk devleti olmanın bir gereğidir. Asıl kural tarafların eşit şartlarda yargılamaya katılımının sağlanması, gösterdikleri kanıtlardan ve sundukları görüşlerden bilgi sahibi olması, bunlarla ilgili görüşlerini bildirebilme imkânının kendilerine verilmesidir (benzer değerlendirmeler için bkz. Taylan Özgür Tor [2. B.], B.

No: 2013/2454, 12/3/2015, § 43). Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip olması anlamına gelir.

Adil yargılanma hakkının unsurlarından olan çelişmeli yargılama ilkesi taraflara dava dosyası hakkında bilgi sahibi olma ve yorum yapma hakkının tanınmasını ve bu nedenle tarafların yargılamanın bütününe aktif olarak katılmasını gerektirmektedir. Bu anlamda mahkemece tarafların dinlenilmemesi, taraflara delillere karşı çıkma imkânı verilmemesi yargılama faaliyetinin hakkaniyete aykırı hâle gelmesine neden olabilecektir (Abdullah Özen [2. B.], B. No: 2013/4424, 6/3/2014, § 21).

16. Başvurucu hakkında düzenlenen tutanak kapsamında disiplin soruşturması başlatılmış ve başvurucu 11 gün süreyle hücreye koyma cezası ile cezalandırılmıştır. İnfaz Hâkimliği tutanakta tespit edilen hususları yeterli görerek cezayı hukuka uygun kabul etmiş, Ağır Ceza Mahkemesi de yapılan itirazı reddetmiştir.

17. Eldeki başvuruda değerlendirilmesi gereken temel mesele uyuşmazlık konusu disiplin cezasına esas olan tutanağa karşı başvurucunun olayların tutanak içeriğinde belirtildiği gibi gerçekleşmediğine yönelik savunmasının ispatı için ileri sürdüğü delillerin dikkate alınıp alınmadığıdır.

Silahların eşitliği ilkesi bağlamında yargılamada adaletin sağlanması için tutanağa karşı başvurucunun iddia ve delillerinin dosyaya celbedilerek bunların İnfaz Hâkimliği huzurunda tartışılması ve bu sayede güçler dengesinin sağlanması gerekir.

Başka bir deyişle yargılamada hükme esas alınan delillerin aksinin ispat edilmesi imkânının ilgili tarafa verilmesi, gerekirse olayın nasıl gerçekleştiğini gösteren kamera kayıtları celbedilerek incelenmesi ve başvurucuya da inceleme imkânı tanınarak söz konusu delile karşı söz hakkı tanınması olayın oluş şekline uygunluğunun tespit edilmesi açısından zorunlu olabilir.

Aksi durum yargılamayı bir bütün olarak adil olmaktan uzaklaştıracaktır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Asliddin Ahmedali (2) [2. B.], B. No: 2019/10037, 6/9/2023, § 24).

18. Somut olayda başvurucu, tutanakta belirtildiği şekliyle olayın gerçekleşmediğini, memurların da sözlü müdahalede bulunduğunu, bu durumun kamera görüntülerinin incelenmesi neticesinde anlaşılacağını ve söz konusu kamera görüntülerinin kendisine de izlettirilmesi gerektiğini şikâyet ve itiraz aşamalarında dile getirmiştir. Buna rağmen İnfaz Hâkimliği sadece tutanakta belirtilen hususları gözönünde bulundurarak verilen cezanın yasal ve yerinde olduğuna karar vermiştir.

Kararda İnfaz Hâkimliği -İnfaz Kurumu tarafından tutulan tutanağa itibar ederek- başvurucunun savunmasına dayanak olarak gösterdiği delilleri değerlendirmemiş; böylece başvurucu zayıf konuma düşürülmüştür. İnfaz Hâkimliğince kamera görüntülerinin celbinin sağlanarak ve çözümleri yaptırılarak sonuca ulaşılması gerekir. Belirtilen delilin değerlendirilmemesi hâlinde ise bu delilin neden kabul edilmediği kararda açıklanmalıdır.

Buna karşın başvurucunun savunmasını destekler nitelikteki delil, İnfaz Kurumu tarafından düzenlenen tutanağa itibar edilerek değerlendirilmemiştir. Ayrıca anılan kamera görüntüleri başvurucuya izlettirilerek iddia ve itirazlarını ileri sürme şansı da verilmelidir. İzlettirilmeme yönünde bir irade gösterilecekse bunun sebebi kararda izah edilmelidir.

19. Başvurucunun benzer şikâyetlerle itiraz merciine yaptığı başvuruda da yargılamanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki iddiaların karşılanmadığı görülmüştür. Bu itibarla disiplin soruşturması ve yargılama süreci bir bütün olarak değerlendirildiğinde başvurucu hakkında verilen disiplin cezası ile ilgili belirleyici nitelikte bir delil olan kamera görüntülerinin incelenmemesinin başvurucuyu önemli ölçüde dezavantajlı duruma düşürdüğü, menfaatlerini koruyan güvencelerin kendisine sağlanmadığı, bu durumun yargılamayı bir bütün hâlinde adil olmaktan çıkardığı sonucuna ulaşılmıştır.

20. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

21. Başvurucunun etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini ileri sürdüğü görülmekte ise de silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine karar verildiğinden diğer ihlal iddiası hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek olmadığına karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM

22. Başvurucu, hücre cezasının kaldırılmasını talep etmiştir.

23. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır.

Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B.

No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60. Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

24. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin davanın sonucuyla ilgili olarak bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup davanın kabulüne, reddine ya da beraate veya mahkûmiyete karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.

Başkan : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Metin KIRATLI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Mahmut YAMALAK